Кіріспе

Америкалық баскетболшы (1924–2005) американдық кәсіпкер Джордж Лоуренс Микан-кіші (18 маусым 1924 – 1 маусым 2005), «Баскетбол мырзасы» деген лақап атымен белгілі, Американың кәсіби баскетболшысы болды. Ол Ұлттық баскетбол лигасының (NBL) «Чикаго Американ Гирс» және NBL, Баскетбол Америка қауымдастығының (BAA) және Ұлттық баскетбол қауымдастығының (NBA) «Миннеаполис Лейкерс» командаларында өнер көрсетті. Микан көбінесе қалың, дөңгелек көзілдірікпен ойнайтын, кәсіби баскетболдың пионері болды. Оның дене бітімі мен ойын стилі арқасында баскетбол сол кезде «ірі денелі» ойыншылардың басымдығымен ерекшеленетін спортқа айналды. Оның көптеген доптарды қайтарып алуы, допты кедергілеуі және кішкентай қорғаушылардан екі қолмен жасалған икемді лақтыру арқылы ұпай жинауы ойынды өзгертуге көмектесті. Рик Барри бұл лақтыруды өзінің айрықша белгісіне айналдырғанға дейін Микан жасырын қосымша лақтыру техникасын пайдаланды. Микан тоғыз маусымда жеті NBL, BAA және NBA чемпионатын жеңіп, NBA All-Star ойынының ең құнды ойыншысы (MVP) жүлдесі мен үш мәрте үздік сұрғыр атағын жеңіп алып, өте сәтті карьера жасады. Ол алғашқы төрт NBA All-Star ойынында ойнады және алғашқы алты All-BAA және All-NBA командасының құрамына кірді. Миканның үстемдігі соншалық, ол NBA ережелерінде бірнеше маңызды өзгерістерге себеп болды, соның ішінде қақпашы ережесін енгізуге, «Микан ережесі» деп аталған қателік аймағын кеңейтуге және уақыт санаушы сағатты (shot clock) құруға итермеледі. Ойыншылық карьерасынан кейін Микан Америка баскетбол қауымдастығының (ABA) негізін қалаушылардың бірі болды және лига комиссары қызметін атқарды. Ол NBA-ның «Миннесота Тимбервулвз» командасын құруға үлкен үлес қосты. Өмірінің соңғы жылдары Микан лиганың табысты болуына дейін зейнеткерлікке шыққан ойыншылардың аз зейнетақысын арттыру үшін NBA-мен ұзаққа созылған сот дауына қатысты. 2005 жылы Микан созылмалы диабеттен туындаған асқынулар салдарынан қайтыс болды. Оның жетістіктері үшін Микан 1959 жылы Нейсмит мемориалдық баскетбол даңқы залына енгізілді. Ол сондай-ақ 25-ші, 35-ші, 50-ші және 75-ші NBA жылдық мерейтойлық командаларына іліккен.

Ерте өмір

Микан 1924 жылғы 18 маусымда Иллинойс штатының Джолиет қаласында хорват әкесі Джозеф пен литвалық анасы Миннидің отбасында, ағалары Джо мен Эд және қарындасы Маримен бірге дүниеге келді. Оның әкесінің әкесі, Юрай (Джордж) Микан 1874 жылы Австрия-Венгрияның бір бөлігі болған Хорватияның Виводина қаласында туған. Микан спортшы болатындай көрінбеді. 1942 жылы Микан Чикаго қаласындағы Де Пол университетіне қабылданғанда, ол бойымен, салмағымен, дене бітіміне байланысты қимылдары шектеулі болды және жақындығын нашар көруіне байланысты қалың көзілдірік тақты.

Колледж мансабы

Орта мектепте оқып жүрген кезінде Микан 28 жастағы DePaul баскетбол жаттықтырушысы Рей Мейермен танысты. Мейер Миканның әлеуетін байқады – ол ақылды және зерек болғанмен, сонымен қатар ұялшақ және қимылдары үйреншіксіз еді. Мейердің ойлары сол кезде революциялық саналды, себебі биік бойлы ойыншылар баскетболды жақсы ойнауға тым жарамсыз деп есептелді. Микан 1944 және 1945 жылдары «Жылдың үздік колледж ойыншысы» атағын алды және үш рет «Барлық американдық» баскетболшы атанды. 1945 жылы ол DePaul командасын NIT турнирінің жеңімпазы етіп шығарды, ол кезде бұл турнир NCAA-дан беделдірек саналды. Микан 1944–45 маусымдарында ойынға 23,9 ұпай, ал 1945–46 маусымдарында 23,1 ұпай жинап, ұлттық көшбасшы болды. DePaul 1945 жылы NIT турнирін жеңген кезде Микан үш ойында 120 ұпай жинағандығы үшін ең құнды ойыншы деп танылды, соның ішінде Род-Айленд командасына қарсы өткен ойында 53 ұпай жинады; оның 53 ұпайы Род-Айленд командасының барлық ұпайларына тең болды. Микан сондай-ақ «Барлық NBL командасына» да іліккен. Регулярлық маусымнан кейін ол лиганың ең үздік ойыншысы атанды және «Лейкерс» NBL титулын жеңіп алды. 1948 жылдың сәуір айында ол «Лейкерс» командасын Дүниежүзілік кәсіби баскетбол турнирінде жеңіске жеткізді, онда ол турнир рекордын жаңарта отырып, «Нью-Йорк Ренессанс» командасына қарсы өткен шешуші ойында 40 ұпай жинады және турнирдің ең құнды ойыншысы атанды. Келесі жылы «Лейкерс» және тағы үш NBL командасы жаңа құрылған Америка баскетбол қауымдастығына (BAA) көшті. Микан жаңа лигадағы ұпайлар тізімінде көшбасшы болды және тағы да бір маусымдық ұпай жинау рекордын орнатты. «Лейкерс» 1949 жылғы BAA финалында «Вашингтон Капитолс» командасын жеңді. 1949 жылы BAA және NBL бірігіп, NBA құрылды. Жаңа лига 17 командамен 1949–50 жылдардағы алғашқы NBA маусымын бастады, ал «Лейкерс» Орталық дивизионда ойнады. Микан тағы да өте табысты болды, ойынға орташа есеппен 27,4 ұпай және 2,9 нәтижелі пас берді, сонымен қатар тағы бір ұпай жинау рекордын орнатты. 51–17 есебімен плей-оффқа сәтті өтіп, Миканның командасы 1950 жылғы NBA финалында «Сиракуз Нэшнлз» командасына қарсы ойнады. Бірінші ойында «Лейкерс» «Сиракуз» командасын олардың өз алаңында жеңді, себебі «Лейкерс» командасының резервтік қорғаушысы Боб Харрисон 40 фут қашықтықтан соңғы секундта допты лақтырып, Миннеаполиске екі ұпаймен жеңіс сыйлады. Команда келесі төрт ойынды тең бөлісті, ал алтыншы ойында «Лейкерс» 110–95 есебімен жеңіске жетіп, алғашқы NBA чемпиондығын жеңіп алды. Микан плей-оффта ойынға орташа есеппен 31,3 ұпай жинады. Оларды атуға мәжбүрлейтін атыс сағаты әлі ойлап табылған жоқ болғандықтан, ойын соңына дейін есеп 19–18 болып сақталды. Бұл ойын – барлық уақыттағы ең төмен нәтижелі NBA ойыны. Бұл ойын төрт жылдан кейін енгізілген атыс сағатының дамуына ықпал етті. Микан «Лейкерс» командасының 18 ұпайының 15-ін жинады, яғни командасының ұпайларының 83,3% -ын құрады, соның нәтижесінде NBA-ның барлық уақыттық рекордын орнатты. Микан ойын сайын 23,8 ұпай жинаса да, бұл көрсеткіш өткен маусымдағы ойын сайын 27,4 ұпайдан төмен болды. Сонымен қатар, оның голдар пайызы 0,428-ден 0,385-ке дейін төмендеді. Ол ойын сайын 13,5 допты қайтарып алып, 3,0 нәтижелі пас берді. Ол 1959 жылы Баскетбол Даңқы залының алғашқы құрамына енгізілді және The Associated Press басылымы оны ғасырдың бірінші жартысындағы ең үздік ойыншы деп жариялады.

Негізгі маусым

ЖылКомандаОйынҚұрамыҰпалСоғу%Еркіндік%Қайтарым%Ойынға қатысуОрташа ұпалОрташа нәтиже1948–49†Минеаполис600.416.7723.628.3*1949–50†Минеаполис680.407.7792.927.4*1950–51Минеаполис680.428.80314.13.128.4*1951–52†Минеаполис640.40.2385.78013.5*3.023.81952–53†Минеаполис700.37.9399.78014.4*2.920.61953–54†Минеаполис720.32.8380.77714.32.418.11955–56Минеаполис370.20.7395.7708.31.410.5Карьера4390.34.4404.78213.42.823.1All Star420.50.350.81512.81.819.5

Плей-офф

ЖылКомандаОйынҚұрамыҰпалСоғу%Еркіндік%Қайтарым%Ойынға қатысу%Орташа ұпалОрташа нәтиже1949†Минеаполис10.454.8022.130.31950†Минеаполис12.383.7883.031.31951Минеаполис7.408.80010.61.324.01952†Минеаполис1342.5.379.790 15.92.823.61953†Минеаполис1238.6.366.73215.41.919.81954†Минеаполис1332.6.458.81313.21.919.41956Минеаполис320.0.371.7699.31.712.0Мансап7036.6.404.78613.92.224.0

Ойын-сауық мансабынан кейін

1956 жылы Микан Миннесота штатының 3-конгресс округінде АҚШ Конгресіне республикалық кандидат болды. Ол өте тартысты жарыста, сайлауға қатысушылардың көп болуымен көзге түскен Рой Виердің мандатына таласты. Республикалық президент Дуайт Эйзенхауэрдің қайта сайлануына қарамастан, тәжірибесіз Микан 52%-қа 48% есебімен шамалы айырмамен жеңіліске ұшырады. Виер 127 356 дауыс алса, Миканға 117 716 дауыс түсті. Заңгерлік қызметке қайта оралған Микан көптеп жұмыс түседі деген үмітпен асығып-сасқан, бірақ көңілі қалып, алты ай бойы бірде-бір тапсырма алмады. Бұл оны қаржылық қиындыққа салып, өмірлік сақтандыру полисін ашып, ақша алуға мәжбүр етті. Миканның кәсіби спорт мансабында да мәселелер туды. 1957-58 жылғы НБА маусымында «Лейкерс» командасының бас жаттықтырушысы Джон Кундала бас менеджер болып тағайындалды және Миканды «Лейкерс» командасын жаттықтыруға көндірді. Бірақ бұл әрекет сәтсіз аяқталды. «Лейкерс» 9-30 есебімен ойын көрсеткен соң Микан қызметтен кетіп, жаттықтырушылық міндетін Кундалаға қайтарды. Команда тарихындағы ең нашар маусымдардың бірінде «Лейкерс» 19-53 есебімен маусымды аяқтады. Микан 1969 жылы АБА лигасынан кетті, бірақ лига 1976 жылға дейін жұмыс істеді. 1980 жылдардың ортасында, «Лейкерс» командасы 1960 жылы Лос-Анджелеске көшкеннен кейін шамамен 25 жыл өткен соң және АБА лигасының «Миннесота Мускиз» және «Миннесота Пайперс» командалары тарап кеткеннен кейін, Микан кәсіби баскетболды Миннеаполиске қайтару мақсатымен жұмыс тобын басқарды. Бұл әрекет сәтті аяқталды және 1989-90 жылғы НБА маусымында «Миннесота Тимберволвз» жаңа франшизасы құрылды. Бірақ франшиза екінші маусымынан кейін таратылды.

Жеке өмірі, денсаулығы және өлімі

1947 жылы Микан Патрицияға үйленді және ол қайтыс болғанға дейін 58 жыл бірге өмір сүрді. Миканның алты баласы болды: ұлдары Ларри, Терри, Патрик және Майкл, қыздары Триша мен Морин. Ол ДеПол университеті үшін баскетбол ойнады, BAA лигасында өнер көрсетті және NBA-ның «Филадельфия Уорриорс» командасы сапында доп қуды. Өмірінің соңғы жылдары Микан қант диабетіне және бүйрек жеткіліксіздігіне шалдықты. Көп ұзамай, ауруының салдарынан оның оң аяғы тізеден төмен ампутацияланды. Медициналық сақтандыруы тоқтатылғанда Микан ауыр қаржылық қиындыққа тап болды. 2005 жылғы Шығыс конференциясының финалдық ойындарының біріншісінде, «Хит» және «Детройт Пистонс» командалары арасындағы матч алдында Миканды құрметтеу үшін бір минуттық үнсіздік сақталды. Боб Коуси Миканның алғашқы жылдары NBA-ны иеленгенін және лиганы сенімді әрі танымал еткенін айтты. Ол жеті NBL, BAA және NBA чемпионатын жеңіп алды, All-Star MVP жүлдесіне ие болды, үш мәрте үздік сұрмер ойнады, алғашқы төрт NBA All-Star ойынының және алғашқы алты All-BAA және All-NBA командасының құрамына кірді. «Associated Press» агенттігі оны ғасырдың бірінші жартысындағы ең үздік ойыншы деп жариялағаннан кейін, Микан 1952 жылғы сауалнамада таңдалған Helms Athletic Foundation толық американдық командасына енді. Ол сондай-ақ 1970 және 1980 жылдардағы 25-ші және 35-ші NBA мерейтойлық командаларына кірді және 1996 жылы NBA-ның 50 ең ұлы ойыншысының бірі болып таңдалды. Миканның ойынға тигізген әсері баскетболдағы «үлкендердің» негізгі жаттығуына айналған Микан жаттығуында да көрінеді. Микан NBA-ның болашағын болжады, ол биік бойлы, күшті ойыншылардың үстемдігімен өтетін еді. Ол сондай-ақ туған қаласы Джолиетте (Иллинойс штаты) орнатылған мүсінмен және қабырғадағы суретпен құрметтелді. Миканның 1948 жылғы Bowman коллекциялық картасы бір кезде сатылған ең қымбат баскетбол картасы болды. 2022 жылдың қазанында Микан Хорват-Америка спорттық даңқ залына енгізілді. 2022 жылдың 30 қазанында «Лейкерс» командасы Миканның 99-шы нөмірі бар жейдесін зейнеткерлікке шығарды.

Ережелер өзгерісі

Миканның ықпалы соншалықты күшті болды, оның ықпалын азайту үшін НБА ойын ережелерін өзгертті. Лига қоршау аймағын алтыдан он екі футқа дейін кеңейтті ("Микан ережесі"). Ол сондай-ақ ату сағатын енгізуге де үлес қосты. NCAA-да оның қоршау аймағындағы басымдығы қорғаныстағы допты ұстаудың тыйымдалуына әкелді. Төреші ретінде Микан кейіннен НБА қабылдаған АБА үш ұпайлық сызығының енгізілуіне тікелей жауапты; "Миннесота Тимбервульвз" командасының құрылуына; және НБА All-Star үш ұпайлық сайысында "ақша добы" деп аталатын көп түсті АБА добының пайда болуына себепкер болды.