Кіріспе

Неміс СС офицері және жаппай қырғын жасаушы (1895–1946)

Фридрих Джеклен (2 ақпан 1895 – 3 ақпан 1946) – нацистік кезеңдегі неміс СС командирі. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде ол оккупацияланған Совет Одағында Жоғары СС және полиция басшысы қызметін атқарды. Джеклен Einsatzgruppen өлім отрядтарының ең ірі топтарының біріне қолбасшылық етті және 100 000-нан астам еврейлердің, рома халқының және нацистер «керексіз» деп белгілеген басқа да адамдардың өліміне тікелей тапсырыс беріп, ұйымдастыруға жауапты болды. Еуропадағы Екінші дүниежүзілік соғыс аяқталғаннан кейін Джеклен Ригадағы советтік әскери трибуналында соғыс қылмыстары үшін кінәлі деп танылып, 1946 жылы дарға асылды.

СС мансабы

Екельн Бірінші дүниежүзілік соғыста офицер болып қызмет етті. Германия жеңілгеннен кейін әскерден босатылып, 1929 жылдың 1 қазанында нацистік партияға қосылмас бұрын инженер болып жұмыс істеді. 1931 жылдың қаңтар айында ол Шутцштафельге (СС) қабылданды. 1931 жылдың соңына қарай ол полкке, содан кейін бригадаға басшылық етті. 1932 жылы Джеклен Рейхстаг депутаты болып сайланды. 1933 жылдың қаңтарында нацистік партия билікке келген кезде, Джеклен СС Оңтүстік тобына басшылық етті. 1936 жылы ол СС және полиция басшысы болып тағайындалды, кейін СС Obergruppenführer шеніне көтерілді. Екельн қатыгездігімен және зорлық-зомбылығымен белгілі болды. Саяси қарсыластар, әсіресе КПГ, СДПГ және кәсіподақ мүшелері өлімге дейін талмай қудаланды. Партия мүшесі Фридрих Альперспен бірге Джеклен 1933 жылдың жазындағы Ризеберг қырқынына тікелей жауапты болды.

Холокост қылмыскері

Екінші дүниежүзілік соғыс басталғаннан кейін, Джеклен Ваффен СС-ке ауыстырылды. СС-тегі қалыпты тәжірибе бойынша, Джеклен Allgemeine СС лауазымынан төмен шен алып, «Тотенкопф» дивизиясының 2-полкінде офицер болып қызмет етті. 1941 жылы Рейхсфюрер СС Генрих Гиммлер оны Оңтүстік, ал кейін 1941 жылы Солтүстік Ресейдің Жоғары СС және полиция басшысы (HSSPF) қызметіне тағайындады. Румбала қырғынынан тек үш адам тірі қалды, солардың бірі – Фрида Микельсон, ол құрбандардың үстіне жиналған аяқ киімдердің (кейін Джекленнің әскерлері құтқарып алған) арасында өлгендей болып көрсетіп қашып кетті: 1941 жылдың тамыз айының соңында Батыс Украинадағы «Командостаб СС Бірінші бригадасына» қолбасшылық еткен кезде Джеклен жеке өзі 44 000-нан астам адамды өлтіруге бақылық жасады, бұл айда өлтірілген еврейлердің ең көп саны еді. 1942 жылдың 27 қаңтарында Джеклен «жоғары деңгейдегі бұйрық бойынша» Румбулада 25 000 адамды өлтіргені үшін қылыштары бар Соғыс Еңбегі үшін крестпен марапатталды. 1945 жылдың ақпан айында, енді «Ваффен СС унд Полицей» генералы болған Джеклен «СС Фрайвиллиген Гебиргс корпусына» қолбасшылық етуге тағайындалды, сонымен қатар Оңтүстік-Батыс Германиядағы қосымша әскерлердің қолбасшысы және Жоғары СС және полиция басшысы болып қызмет етті.

Сот және өлім жазасы

1945 жылы 28 сәуірде Хальбе маңында совет әскерлері Джекленді тұтқынға алды. Басқа неміс қызметкерлерімен бірге ол 1946 жылдың 26 қаңтарынан 3 ақпанына дейін Латвиядағы Ригадағы кеңес әскери трибуналында сотталды. Тергеу барысында ол тыныш болып, тергеушілердің сұрақтарына анық жауап берді. Сот залында ол көңілсіз, бейтарап көрінді. Джеклен өзінің кінәсін толық мойындады және Остландтағы полиция, СС және СД-ның іс-қимылдары үшін толық жауапкершілікті алуға келісті. Сөзін аяқтағанда ол былай деді: "Остланд шекарасында, СС, СД және Гестапо ішінде болғандардың бәріне мен толық жауаптымын. Бұл менің кінәмді күшейтеді. Менің тағдырым Жоғары Соттың қолында, сондықтан тек жеңілдететін жағдайларды ескеруді сұраймын. Мен толық өкінішпен жазаны лайықты жаза деп қабылдаймын." Джеклен және басқа да айыпталушылар кінәлі деп танылып, өлім жазасына кесілді және 1946 жылдың 3 ақпанында Ригада шамамен 4000 көрерменнің алдында дарға асылды. Көпшілік пікірдің қателігіне қарамастан, өлім жазасы бұрынғы Рига геттосының аумағында емес, Жеңіс алаңында (Uzvaras laukums) орындалды.