Кіріспе

Amax Potash Ltd v Saskatchewan [1977] 2 S. C. R. 576 – Канада Жоғарғы Сотының Канада Конституциясының қолданылуы және оның маңызы туралы маңызды ісі.

Өмірбаян

1970 жылдары Саскачеванның ірі өнеркәсіптерінің бірі калий кеніші болды. Оның көп бөлігі АҚШ-қа экспорттайтын американдық кеніш компаниялары жүргізді. Жаңадан сайланған Жаңа демократиялық партияның (НДП) провинциялық үкіметі Аллан Блейкени минералдық салық салу туралы заң мен компанияларға кен өндірісі үшін тиімді салық салатын калий қоры ережелерін қабылдады. Кеніш компаниялары жылдар бойы төлеген салықтарын қайтарып алуға тырысты. Олар заңға қарсы конституциялық шағымдану жасады, оның себебі – салықтар провинциялық үкіметтің құзыретінен тыс екендігі, себебі осы сияқты салық салу федералдық үкіметтің қарауына жататын мәселе еді. Провинциялық үкімет Саскачеванның Мемлекетке қарсы іс-қимыл туралы заңының 5(7) бабына сүйенді, ол осындай жағдайда өндіріп алуға тыйым салды. Онда «провинцияның жауапкершілігі құзыретсіз заңға сәйкес билік немесе өкілеттік қолданылғанда жасалған немесе жасалмаған істерге қатысты шектеледі» делінген. Сот алдындағы мәселе – заңсыз заң арқылы алынған ақшаны қайтарудан өзін босататын иммунитет ережесінің заңдылығы болды.

Салдары

Істі жоғалтқаннан кейін премьер Блейкени тау-кен компанияларымен кездесіп, провинциялық үкімет калий өндірісін мемлекеттік басқаруға алады деп қорқытты. Бірақ, соңында компаниялар мен үкімет келісімге келді, оған сәйкес үкімет салықтың тек бір бөлігін ғана қайтарды.