Хан әйелдері: Императрица Доу және сарай интригалары

Кіріспе

1 ғасырдағы Қытай Хан әулетінің императрицасы, Ляо әулетінің императрицасы, қысқа мерзімге императрица Чжанде аталған.

Императрица Ду (竇皇后, жеке аты белгісіз; шамамен 63 – 97 жылдың 8 қазаны), ресми түрде императрица Чжанде (章德皇后, сөзбе-сөз "әдепті және ізгі императрица") – Қытай Хан әулетінің императрицасы. Оның күйеуі Император Чжан болды. Ол күйеуінің өмір сүрген кезеңінде ықпалды және күшті болды, бірақ Император Чжанның қайтысынан кейін 88-92 жылдар аралығында асырап алған ұлы Император Хе үшін император жесір және регент ретінде ерекше күшті және ықпалды болды. Оның туыстары, әсіресе ағасы Доу Сянь, 92 жылы Император Хе жасаған төңкеріске дейін өте күшті болды. Императрица Ду билігінен айырылды, бірақ өмірінің соңына дейін құрметпен еске алынды.

Отбасылық негіздер

Доу ханшайымының әкесі Доу Сюнь (竇勳) мемлекет қайраткері Доу Ронның (竇融) немересі болды. Оның анасы – Пяньян ханшайымы (沘陽公主), Донхай патшасы Лю Цзянның (劉疆) қызы, ол император Миннің құрметті үлкен ағасы және император Гуанвудың бірінші тақ мұрагері болғандықтан, әкесі император болмаса да ханшайым дәрежесі берілді. Доу Сюнь ханшайымға үйленуге мүмкіндік алды, себебі Доу әулеті сол кездегі ықпалды ақсүйектердің бірі еді, алайда ол кейін басқа шенеуніктерге пара бергендігі үшін айыпталып, түрмеде қайтыс болды.

Император Чжанмен некелесу және сарайлық интригалар

77 жылы Ду ханым император Чжанның патшалық жұбайы болды. Ол оның сүйіктісі болды, және ол 78 жылдың 3 сәуірінде императорлық мәртебеге көтерілді. Императрица Ду өте қызғанышпен қарады, және императорлық мәртебеге ие болғаннан кейін көп ұзамай басқа императорлық жұбайлармен билік үшін күреске түсті. Ол сарайды толық бақылауда ұстады және сарайдағы сыйлықтар мен жазаларды қатаң түрде жүзеге асырды. Император Чжанның асырап алған анасы, императорлық жесір Ма тірі болғанда, ол император Чжанға жұбай ретінде Сонг Янның екі қызын таңдады. 78 жылы үлкен Сонг жұбайы Лю Цинь (劉慶) атты ұлды дүниеге әкелді, ал императрица Ду ұлы болмағандықтан, 79 жылы ханзада Цинь мұрагерлік ханзада болып жарияланды. Сонг жұбайларын императорлық жесір Ма 79 жылы қайтыс болғанға дейін қатты бағалады. Бірақ 79 жылы императрица Ду (мүмкін, императорлық жесір Маның мысалын еске түсіріп) басқа императорлық жұбайдың ұлын, Лианг жұбайы Лю Чжао (劉肇) өзінің ұлы ретінде қабылдады, және ол анасы, ханшайым Пиянь және бауырларымен бірге асырап алған ұлын мұрагерлік ханзада етіп тағайындауды жоспарлады. Императорлық жесір Ма қайтыс болғаннан кейін, ол жоспарын іске асырды. Ол бауырларын Сонг тайпасының кемшіліктері туралы мәліметтерді жинауға және Сонг жұбайларының қызметшілері мен евнухтарына пара беріп, олардың да кемшіліктерін анықтауға жіберді. 82 жылы императрица Дуға мүмкіндік туды. Үлкен Сонг жұбайы ауырып қалды, және ауру кезінде шикі кускутаны қатты тіледі, және ол отбасына оны әкелуін өтінді. Императрица Ду кускутаны тартып алып, Сонг жұбайын оны сиқыршылыққа пайдалануда жалған айыптады. Император Чжан ашуланып, ханзада Циньді сарайдан қуды. Ол Сонг жұбайларын тұтқындап, Цай Лун евнухына тергеуге тапсырды. Сонг жұбайларының жағдайының қиын екенін көріп, у ішіп өз-өзіне қол жұмсады. Ханзада Цинь мұрагерлік ханзада лауазымынан алынып, оның орнына Циньхэ ханзадасы тағайындалды; оның орнына мұрагерлік ханзада ретінде ханзада Чжао тағайындалды. Бірақ ханзада Чжао ағасымен достық қарым-қатынаста болды, және олар көбінесе бірге уақыт өткізді. Сун әпкелері императрица Дудың жалғыз құрбаны болмақ емес. Ханзада Чжао мұрагерлік ханзада болып тағайындалғаннан кейін, оның анасының тайпасы, Ляндар, ашық тойлауға батылмады, бірақ жасырын қуанышты болды. Ду тайпасы бұл туралы естігенде, ашуланып, қорқып, Ляндарды жою қажеттігін сезінді. Императрица Ду ханзада Чжаоның анасы, Лианг жұбайы және оның да императорлық жұбай болған әпкесі туралы жалған ақпарат таратып, император Чжанның оларға деген ықыласын жоғалтты. 83 жылы Дулар Лианг жұбайының әкесі Лианг Сонға (梁竦) қарсы жалған анонимді айыптаулар ұсынды, бұл оның түрмеде қайтыс болуына себеп болды. Лианг жұбайлары қайғы мен қорқыныштан қайтыс болды. Осылайша билік үшін күреске түскен Дулар, өз мақсаттарына жетіп, одан да қуатты бола бастады. 83 жылы император Чжан Маның туыстарының заңға бағынбайтынын көріп, Ма туыстарына деген ықыласын тоқтатты және оларды маршқа қайтарып жіберді. Императрица Дудың ағалары Ду Сянь және Ду Ду (竇篤) билік құрылымын тиімді түрде өз қолдарына алды - бұл Хан тарихында императорлық жесірдің емес, императордың тайпасының күшті күйеулер тайпасы болған алғашқы жағдай. Бұл Шығыс Хан әулетінің қалған бөлігінде қайталанатын үрдіс және сыбайлас жемқорлықтың көзіне айналды. 83 жылы Ду Сяньнің мақтандығына ашуланған император Чжан оны өлтіремін деп қорқытты. Императрица Ду нағашылардың киімдерін киіп, Ду Сянь атынан кешірім сұрады, бұл император Чжанның оны аяуына себеп болды.

Lady Dou became an imperial consort to Emperor Zhang in 77. She was his favorite, and he created her empress on 3 April 78; he was 22 at the time. Empress Dou was a jealous woman, and she became engaged in power struggles with other imperial consorts soon after she became empress. She was completely in control of the palace and exercised the power of rewards and punishments stubbornly over the palace. While Emperor Zhang's adoptive mother Empress Dowager Ma was alive, she selected two daughters of Song Yang (宋楊) as consorts for Emperor Zhang. In 78, the elder Consort Song gave birth to a son named Liu Qing (劉慶), and because Empress Dou was sonless, Prince Qing was created crown prince in 79. The Consorts Song was greatly favored by Empress Dowager Ma until Empress Dowager Ma's death in 79. Later in 79, however, Empress Dou would (perhaps remembering Empress Dowager Ma's example) adopt the son of another imperial consort, Consort Liang, Liu Zhao (劉肇), as her own son, and she plotted, along with her mother Princess Piyang and her brothers, to have her adopted son made crown prince. After Empress Dowager Ma's death, she put her plan into action. She had her brothers collect dossiers on faults of the Song clan while bribing the servants and eunuchs of Consorts Song to gather their own faults. In 82, an opportunity came for Empress Dou. The elder Consort Song had become ill, and in her illness, she craved raw cuscuta, and she requested that her family bring them. Empress Dou seized the cuscuta and falsely accused Consort Song of using it for witchcraft. Emperor Zhang was enraged and expelled Crown Prince Qing from the palace. He had the Consorts Song arrested and interrogated by the eunuch Cai Lun. Consorts Song saw that they were in deep straits, and they committed suicide by poison. Crown Prince Qing was deposed and created the Prince of Qinghe instead; he was replaced by Prince Zhao as crown prince. Prince Zhao, however, was friendly to his brother, and they often spent time together. The Song sisters would not be Empress Dou's only victims. After Prince Zhao was made crown prince, his birth mother's clan, the Liangs, did not dare to openly celebrate but were secretly happy. When the Dou clan heard of this, they were displeased and fearful, and they felt that they had to destroy the Liangs. Empress Dou began to give false reports about Prince Zhao's birth mother Consort Liang and her sister, also an imperial consort, and they lost Emperor Zhang's favor. In 83, the Dous further submitted false anonymous accusations against the Consorts Liang's father Liang Song (梁竦), causing him to die in prison. Consorts Liang died of sadness and fear. The Dous, having made these powerplays, would eventually gain their goals of becoming even more powerful than they were. Also in 83, Emperor Zhang, having seen that his Ma cousins were not following the law, stopped favoring his Ma uncles, and eventually sent them back to their marches. Empress Dou's brothers Dou Xian and Dou Du (竇篤) effectively took over in the power structure—the first time in Han history that the empress' clan, rather than the empress dowager's clan, was the powerful consort clan. This would be a trend that would recur for the rest of the Eastern Han Dynasty and a source of corruption. In 83, angered by Dou Xian's arrogance, Emperor Zhang threatened to kill him. Empress Dou wore the clothes of concubines and apologized on Dou Xian's behalf, causing Emperor Zhang to spare him.

Ежелгі патшайым және регент ретінде

88 жылы император Чжан қайтыс болды. Жаңыл ханзада Жао тоғыз жасында таққа отырып, император Хэ болды. Императрица Ду, енді императрица шеше, регенттік қызметін атқарды. Оның ағалары – Доу Сянь, Доу Ду, Доу Цзинь (竇景) және Доу Гуй (竇瑰) – төмен дәрежелі лауазымдарға ие болғанымен, бәрі де ықпалды шенеуніктерге айналды. Ағаларының ішінде тек Доу Гуй ғана қарапайым және салмақты болды, ал қалғандары, әсіресе Доу Сянь, мақтаншылдықпен көзге түсіп, императрица шешеге жақындығын пайдаланып, басқа шенеуніктерді қорқытып, бағынуға мәжбүр етті. 88 жылдың соңында Доу Сянь жасаған қылмыс императрица Дудың оны өлімге кесуін тілеуіне дейін барды. Императрица Дудың зиялылығына риза болған Дүксян маркизі Лю Чан (劉暢), Доу Сяньнің өзінің билігін бөлісіп алуынан қорқып, оны өлтіріп, кінәні Ли маркизі Лю Гангқа (劉剛) таңды. Бірақ Доу Сяньнен сескенбеген бірнеше судьялар жан-жақты тергеу жүргізіп, Доу Сяньнің кінәлі екенін анықтады. Императрица Ду ашуланып, Доу Сяньді тұтқындады. Доу Сянь өзінің қылмыстарын өтеу үшін Солтүстік Сюннуға (Сюнну император Гуангудың тұсында екіге бөлінген, Оңтүстік Сюнну адал бағынышты болса, ал Солтүстік Сюнну үнемі мазалаушы еді) қарсы әскер басқаруға уәде берді. Императрица Ду келісімін берді, және Доу Сянь 89 жылы Солтүстік Сюннуды жеңіп, құлатты. Осы үлкен әскери жеңістен кейін ол одан да мақтаншылдыққа бой алды, бірақ императрица Ду оған бұған жол берді. 91 жылы ол Солтүстік Сюннуға қарсы тағы бір маңызды жеңіске жетіп, Солтүстік Сюннуны саяси күш ретінде жойды. Осының нәтижесінде Доу Сянь үкіметке үстемдік етті, сондықтан наразылық білдірген шенеуніктер төмендету немесе тіпті өлім жазасымен қорқытылды. Алайда, 92 жылы Дулар күтпеген төңкеріс салдарынан құлады. Толық мәліметтер әлі белгісіз, бірақ император Хэ, мүмкін, бауыры, Цин ханзадасы (анасы Дулардың қолынан қаза тапқан және олардың інтрыгаларынан мұрагерлік құқығынан айырылған) және евнух Чжэн Чжун (鄭眾) ықпалымен императорлық гвардияға Доу Сяньнің жақтастарының тұтқындалып, жазалануын бұйырды. Ол Доу Сянь мен оның бауырларын олардың биліктеріне қайтарды, бірақ ақырында, Доу Гуйді қоспағанда, өздерін-өздері өлтіруге бұйырды. Императрица шеше императрица шеше болып қалды, бірақ барлық билігінен айырылды.

In 88, Emperor Zhang died. Crown Prince Zhao succeeded to the throne as Emperor He, at age nine. Empress Dou, now empress dowager, served as regent. Her brothers Dou Xian, Dou Du, Dou Jing (竇景), and Dou Gui (竇瑰) all became powerful officials, even though they had relatively menial titles. Of her brothers, Dou Gui alone was humble and unassuming, but the other three, particularly Dou Xian, were arrogant, using their connection to the empress dowager to intimidate other officials into submission. Late in 88, however, a crime that Dou Xian committed threatened to cause even Empress Dowager Dou to want him executed. Liu Chang (劉暢), the Marquess of Duxiang, was favored by Empress Dowager Dou for his intelligence, and Dou Xian became fearful that Liu will divide his power. He therefore had Liu assassinated and blamed Liu's brother Liu Gang (劉剛), the Marquess of Li. Several judges who were unafraid of Dou Xian, however, carried out a thorough investigation, and Dou Xian's involvement was discovered. Empress Dowager Dou was enraged, and she put Dou Xian under arrest, and Dou Xian offered to lead an army against the North Xiongnu (Xiongnu having been divided into two since the times of Emperor Guangwu, with South Xiongnu being a loyal vassal and North Xiongnu being a constant nuisance, at most) to atone for his crimes. Empress Dowager Dou agreed, and Dou Xian led an army and crushed the North Xiongnu in 89. After this great military victory, he became even more arrogant, however—and Empress Dowager Dou permitted him to be. He had another major victory over the North Xiongnu in 91, essentially wiping North Xiongnu out as a political entity. As a result, Dou Xian so dominated the government that all dissenting officials faced the threat of demotion or even death. In 92, however, the Dous would suddenly fall as the result of a coup d'état. The details are unclear now, but it appeared that Emperor He, perhaps encouraged by his brother Prince Qing (whose mother had died at the Dous' hand and whose status as crown prince had been stripped away by their machinations) and the eunuch Zheng Zhong (鄭眾), made sudden orders to the imperial guards to have them arrest Dou Xian's associates and execute them. He sent Dou Xian and his brothers back to their marches, but eventually ordered them to commit suicide, with the exception of Dou Gui. Empress Dowager Dou remained empress dowager, but lost all power.

Доу әулеті құлағаннан кейін

Император Хэ өзінің Императрица Доудың туған ұлы емес екенін білмеді, және Доу бауырларының құлауынан кейін оған нақты билік бермесе де, оны құрметтеуді және сыйлауды жалғастырды. Бірақ, ол 97 жылдың қазанында қайтыс болғаннан кейін, оның шын мәнінде Лиан гүлінен туғаны белгілі болды. Император Хэ қайтыс болған Лиан гүлін құрметтеді және оның отбасына билік пен байлық сыйлады, бірақ Императрица жесір Доудың мәртебесін төмендету туралы ұсыныстан бас тартты. Оның орнына, ол күйеуі Император Чжанмен бірге толық императорлық салтанатпен жерленді.