Кіріспе

Атқарушы билік тармағындағы мемлекеттік мекеме түрі. Регуляторлық агенттік (регуляторлық орган, реттеуші) немесе тәуелсіз агенттік (тәуелсіз реттеуші агенттік) – лицензиялау және реттеу құқықтарымен адам қызметінің белгілі бір салаларын автономды түрде басқаруға жауапты мемлекеттік орган. Мұндай агенттіктер көбінесе қауіпсіздік пен стандарттарды күшейту және/немесе тиімді бәсекелестік жоқ нарықтарда тұтынушыларды қорғау мақсатында құрылады. Стандарттарды сақтауды қамтамасыз ететін регуляторлық агенттіктердің мысалдары: АҚШ-тағы Тамақ және дәрі-дәрмек басқармасы, Ұлыбританиядағы Дәрі-дәрмектер мен медициналық құралдарды реттеу агенттігі; ал экономикалық реттеу саласында – Ұлыбританиядағы Газ және электр энергиясы нарықтары кеңсесі және Үндістандағы Телекоммуникацияны реттеу органы.

Заңнамалық негіз

Реттеуші органдар үкіметтің атқарушы билігінің бір бөлігі болуы мүмкін және заң шығарушы биліктің бақылауымен функцияларын орындауға заңдық өкілеттікке ие болуы мүмкін. Олардың әрекеттері көбінесе заңды тексеруге жатады. Дегенмен, кейбір реттеуші органдар заңмен құрылған агенттіктер емес, саланың бастамалары болып табылады және олар "ерікті ұйымдар" деп аталады. Олар коммерциялық емес ұйымдар немесе жауапкершілігі шектеулі компаниялар болуы мүмкін. Олар өздерінің өкілеттіктерін мүшелерінің реттеушінің қолданатын стандарттарын сақтауға берген міндеттемелерінен алады, мысалы, Ұлыбританияның Жарнама стандарты органы айтқандай: "Өзін-өзі реттеу жүйесі жарнама индустриясының корпоративтік әлеуметтік жауапкершілігінің арқасында жұмыс істейді". Реттеуші органдар әкімшілік құқық, реттеу құқығы, екіншілік заңнама және ереже жасау (ережелер мен нормаларды кодификациялау және күшіне енгізу, сондай-ақ халықтың мүддесі үшін бақылауды жүзеге асыру) салаларында қызмет етеді. Тәуелсіз реттеуші органдардың болуы кейбір реттеу және басқару міндеттерінің күрделілігімен және саяси ықпалдың зиянымен қатар келеді. Кейбір тәуелсіз реттеуші органдар тергеулер мен аудиттер жүргізеді, ал басқалары тиісті тараптарға айыппұл салуға және белгілі бір шаралар қолдануға құқылы. Көптеген жағдайларда, компания немесе ұйым салаға кіру үшін секторлық реттеушіден жұмыс істеуге лицензия алуы керек. Бұл лицензияда сала ішінде жұмыс істейтін компаниялар мен ұйымдардың орындауы тиіс шарттар көрсетіледі.