Сирия президенті Ата Бей әл-Айюби өмірі мен қызметі

Кіріспе

Сирия президенті (1877–1951)

Ата Бей әл-Аюби (عطا الأيوبي; 25 наурыз 1877 – 21 желтоқсан 1951) – Сирия президенті және премьер-министрі қызметін атқарған Осман мемлекеттік қызметкері. Сирияның Дамаск қаласындағы белгілі саяси отбасында дүниеге келген ол Стамбулда мемлекеттік басқаруды оқып, кәсіби жолын Осман мемлекеттік қызметінде бастады.

Өмір

1908 жылы ол Сирия жағалауындағы Латакия қаласының губернаторы болды. 1916-1918 жылдардағы Осман-Араб соғысына ол қатыспады, бірақ 1918 жылдың қазанында Осман империясы жеңілген соң Дамаскқа оралды. Түріктердің кеткенімен араб әскерінің келуі арасындағы төрт күндік кезеңде ол Дамаскіде тұратын алжирлік беделді князь Саид әл-Жазаири басшылығымен сириялық беделділер тобынан алдын ала үкімет құрды. 1920 жылдың шілдесінде премьер-министр Ала әл-Дин Друби оны ішкі істер министрі етіп тағайындады. Бұл Сирияның патшасы Фейсал I тұсында болды. Әл-Аюби Сирияны француздық оккупациядан кейін билікке келді. Ол жергілікті ұлтшылдармен байланыс орнатып, Сирия жағалауындағы көтерілістің жетекшісі Салех әл-Алиге және «Алеппо көтерілісінің» жетекшісі Ибрагим Ханануға қару-жарақ пен қаржыны жасырын жеткізді. Латакияда ол Омар әл-Битардың әрекеттеріне көз жұмды, ішкі істер министрі ретінде көтерілісшілерді тұтқындаудан бас тартып, француз гарнизондарына шабуыл жасауға көмектесті. Сондай-ақ, ол Сирия армиясы генерал Анри Гуроның француз армиясымен жеңілген атақты Майсалун шайқасында министр болды. Әл-Аюбидің әріптесі, әскери министр генерал Юсуф әл-Азма шайқаста қаза тапты. 1920 жылдың тамызында қарулы адамдар тобы Сирияның оңтүстігіндегі Хауран провинциясында Ата бейді өлтіруге тырысты. Олар оны «француздық мандат» кезінде қызметке кіргені үшін мемлекетке опасыздық жасады деп айыптады. Бірақ оны өлтіруге жасалған тырысқан оны лауазымынан кетіруге көндіре алмады, ол 1922 жылға дейін лауазымында қалды, содан кейін ол премьер-министр Субхи Баракаттың француздық кабинетінде әділет министрі болды, 1925 жылы француздық мандатқа қарсы ұлттық көтеріліс болғанға дейін лауазымын сақтады. 1928 жылы Әл-Аюби Сириядағы французға қарсы қозғалыстың жетекшісі «Ұлттық блокпен» одақтасты, бірақ ресми мүше болмады. Блок Сирияны қарулы қарсылық емес, дипломатиялық жолмен азат етуге шақырды. Осы уақыт аралығында Әл-Аюби француз билігімен жақсы қарым-қатынаста болды. 1930 жылдары ол екі тараптың арасында делдалдық қызмет атқарды. 1934 жылдың наурыз айында ол премьер-министр Тадж әл-Дин әл-Хасанидің француздық кабинетінде әділет министрі болды. Блок пен француздар арасындағы қарым-қатынас 1936 жылы күрт нашарлап, Блок басшылары халықты ереуілге шақырды. Бұл ереуіл сауда-саттық өмірін қиындатты, ал жүздеген сириялықтар француз армиясы тарапынан тұтқындалды немесе ұрып-соқты. Алты күнге созылған бұл қиындық Францияны халықаралық қауымдастықтың алдында ұятқа қалдырды. 60 күндік ереуіл Солтүстік Африкадағы француз отарларына да таралады деп қорқып, француз үкіметі Сирияның наразылықтарын шешуге уәде берді және Блоктың жоғары лауазымды делегациясын Парижге, Францияға тәуелсіздік туралы келіссөздерге шақырды. Блок Сирияның болашағын талқылаған кезде премьер-министр Тадж әл-Дин әл-Хасанидің француздық кабинеті таратылды, ал француздың жоғары комиссары граф Анри де Мартель Әл-Аюбиден мемлекеттік істерді қадағалау үшін тәуелсіз өтпелі үкімет құруды сұрады. Жаңа премьер-министр Ұлттық блок пен француздық қозғалыстың элементтерін қамтитын коалициялық кабинет құруға қол жеткізді. Блок 1936 жылдың қыркүйегінде Франциядан оралғанда, Әл-Аюби 10 ай премьер-министр болып қызмет еткеннен кейін лауазымынан кетті. Блок президенті Хашим әл-Атассимен бірге Әл-Аюби 60 күндік ереуілдің аяқталғанын жариялады және Блоктың Франциямен 25 жыл мерзімге Сирияның тәуелсіздігіне кепілдік беретін келісімге қол жеткізгенін жариялады. Бұл келісімді сириялықтар бекітті, бірақ кейінірек француздар қабылдамады, егер Еуропада Екінші дүниежүзілік соғыс басталса, араб әлеміндегі маңызды отардан айырылып қалудан қорқып. 1943 жылдың наурызында Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде француз генералы Шарль де Голль Дамаскіде орналасқан Виши күштерін жеңу үшін Сирияға одақтас күштердің шабуылын бастады. Әл-Аюби тағы бір ауыспалы кезең үшін премьер-министр болды және өзін сыртқы істер, қорғаныс және ішкі істер министрі етіп тағайындады. Ол президенттік сайлауды бақылап, 1943 жылдың тамызында президент Шукри әл-Куватли билікке келген кезде лауазымынан кетті. Ол саяси өмірден кетіп, 1946 жылдың сәуір айында тәуелсіздікке қол жеткізген кезде Ұлттық блоктың құрметін алды. Ол қарапайым және ұлтшыл адам ретінде танылды. Бүгінде Дамаскіде оның есімі Афиф ауданындағы үлкен сарайы және оның құрметіне аталған көшесімен еске алынады.

In 1908, he became Governor of Latakia, a city on the Syrian coast. He took no part in the Ottoman Arab conflict during the years 1916–1918, but returned to live in Damascus when the Ottoman Empire was defeated in October 1918. In the four day interlude between the departure of the Turks and the arrival of the Arab army, he created a preliminary government with a group of Syrian notables in Damascus, headed by Prince Said al Jazairi, an Algerian notable who was living in Damascus. In July 1920, Prime Minister Ala al Din Droubi appointed him Minister of the interior. This was during the rule of King Feisal I of Syria. Al Ayyubi held office in the wake of the French occupation of Syria. He established links with local nationalists and smuggled arms and funds to Saleh al Ali, leader of the revolt in the Syrian coast, and Ibrahim Hananu, leader of the "Aleppo Revolt". In Latakia, he turned a blind eye to the activities of Omar al Bitar, refusing, in his capacity as Minister of the Interior, to arrest the rebels, and facilitating their ambushes on French garrisons. He was also minister during the famous Battle of Maysalun where the Syrian army was defeated by the French army of General Henri Gouraud. Ayyubi's colleague General Yusuf al Azmah, the Minister of War, was killed in combat. In August 1920, a group of armed men tried to kill Ata Bey in the province of Hawran in southern Syria. They accused him of treason for accepting office under the "French Mandate". The assassination attempt, however, failed at convincing him to step down, and he remained at his post until 1922, after which he became Minister of Justice in the pro French cabinet of Prime Minister Subhi Barakat, keeping his post until a national uprising took place against the French Mandate in 1925. In 1928, Ayyubi allied himself with the "National Bloc", the leading anti French movement in Syria, but did not become an official member. The Bloc called for the liberation of Syria through diplomatic means rather than armed resistance. Meanwhile, Ayyubi remained on cordial relations with French authorities. During the 1930s, he served as an intermediary between both sides. In March 1934, he became Minister of Justice in the pro French cabinet of Prime Minister Taj al Din al Hasani. Relations between the Bloc and the French deteriorated sharply in 1936, and Bloc leaders called on the nation to go on strike. The strike crippled commercial life, while hundreds of Syrians were arrested or beaten by the French Army. The ordeal, which lasted for sixty days, embarrassed France before the international community. Fearing that the 60 day strike would spread to French colonies in North Africa, the French government promised to address Syrian grievances, and invited a senior Bloc delegation for independence talks in Paris, France. While the Bloc discussed Syria's future, the pro French cabinet of Prime Minister Taj al Din al Hasani was dissolved, and the French High Commissioner, Comte Henri de Martel, asked Al Ayyubi to form an independent transition government to supervise state affairs. The new prime minister managed to form a coalition cabinet that included elements from the National Bloc and the pro French movement. When the Bloc returned from France in September 1936, Al Ayyubi resigned from office, having served for 10 months as prime minister. With the Bloc President Hashim al Atassi, Al Ayyubi declared an end to the 60 day strike and announced the Bloc's victory in reaching an agreement with France that guaranteed independence for Syria over a 25 year period. This agreemend was ratified by the Syrians but later refused by the French, who feared losing an important colony in the Arab world if World War II broke out in Europe. In March 1943, during World War II, the French General Charles de Gaulle led an Allied offensive into Syria to defeat the Vichy forces stationed in Damascus. Al Ayyubi became prime minister for another transition period and also appointed himself Minister of Foreign Affairs, Defense and Interior. He supervised presidential elections and left office in August 1943 when President Shukri al Quwatli came to power. He resigned from political life but was honored by the National Bloc when independence was achieved in April 1946. He was hailed as a moderate and a dedicated nationalist. He is most remembered in Damascus today because of his great palace in the Afif neighborhood and a street named in his honor.