Кіріспе
Брест бекінісі (Беларусь, Брест қаласында) – 19 ғасырда салынған бекініс. 1965 жылы, 1941 жылғы 22 маусымда Осіс күштерінің Кеңес Одағына басып кірген «Барбаросса» операциясының алғашқы күндерінде шекарадағы маңызды бекіністі қорғағандары үшін «Батыр бекініс» атағы берілді. «Батыр бекініс» атағы – Кеңес Одағы Жоғарғы Кеңесі Президиумының он екі совет қаласына берген «Батыр қала» атағымен тең.
the 2010 film
Brest Fortress (, ; Twierdza brzeska, , Брестская крепость), formerly known as Brest Litoŭsk Fortress, is a 19th century fortress in Brest, Belarus. In 1965, the title Hero Fortress was given to the fortress to commemorate the defence of the frontier stronghold during the first week of Operation Barbarossa, when Axis forces invaded the Soviet Union on 22 June 1941. The title "Hero Fortress" corresponds to the title "Hero City" that the Presidium of the Supreme Soviet of the Soviet Union awarded to twelve Soviet cities.
Сипаттама
Брест бекінісі 19 ғасырдың басында салынғаннан бері жұлдыз тәрізді бекіністің бастапқы пішінін сақтап келеді. Бекіністің негізгі бөлігі – Цитадель, Буг өзені мен Мухавец өзенінің екі тармағы арасындағы орталық аралда орналасқан. Аралдың айналасын 4 жартылай мұнаралы екі қабатты казармадан тұратын сақина қоршап тұрды. 1,8 км-лік казарма 500 бөлмеден тұрады, онда 12 000 сарбазға орналасуға мүмкіндік болды, қабырғалары өте берік қызыл кірпіштен салынған. Бастапқыда Цитадельге кіру үшін 4 қақпа болған. Бүгінде тек Холм қақпасы мен Тересполь қақпасы ғана көрініп тұр, ал казарманың көп бөлігі қираған. Цитадельді 3 бекініс қоршап тұрды, олар көпірбас ретінде қызмет етті, Мухавец өзенінің тармақтары және 10 метрлік биіктіктегі жер үйімдерімен нығайтылған, ішінде қызыл кірпіштен жасалған казематтар бар. Бұл 3 бекініс екі қаланың атымен аталыпты: Белоруссиядағы Кобрин қаласының орысша атауы, Польшадағы Тересполь және Украинадағы Волынь тарихи аймағы. Кобрин бекінісі – бекіністің ең үлкені, солтүстік-шығыс бөлігінде орналасқан, жалқыға ұқсайтын пішіні бар, 4 бекініс қабырғасы, 3 жеке равелин және батыс бөлігінде шығыс және батыс бекіністері бар. Тересполь бекінісі – батыс көпірбасы, 4 жеке люнеттен тұрады. Волын бекінісі – оңтүстік-шығыс көпірбасы, 2 бекініс қабырғасы және 2 жеке равелиннен тұрады.
Құрылыс
Ескі Литвалық Брест қамалының орнында Ресей империясының бекінісін салу 1833 жылы орыс әскери инженері Карл Опперман жасаған жоба бойынша басталды.
Бірінші дүниежүзілік соғыс
Каунас және Новогеоргиевск бекіністері түскеннен кейін, орыстар Брест бекінісін тастап, жинаған оқ-дәрілерінің басым бөлігін алып кетті. Немістер 1915 жылғы 26 тамызда бекініске кірді. 1918 жылы осы бекіністе КСРО мен Орталық державалар арасындағы Брест-Литовск шартына қол қойылды, ол бейбітшілік орнатуға себеп болды.
Брест бекінісін поляктар қорғады
Брезь Литовский шайқасы (Брест Литовск шайқасы немесе Брезь қамалы) – 1939 жылдың 14-17 қыркүйегінде Брезь Литовский (қазіргі Брест, Беларусь) қаласы маңында Германия мен Польша әскерлері арасында болған Екінші дүниежүзілік соғыстың шайқасы. Бжест қаласындағы бекініс үшін үш күнге созылған қатты шайқастан кейін немістер қамалды басып алды, ал поляктар шегінді. 14 қыркүйекте 10-шы танк дивизиясының құрамындағы 8-ші танк полкінің 2-ші батальонына қарасты 77 неміс танкы Бжест аймағына жетіп, қамалды жылдам басып алуға тырысты. Алдын ала шабуылды поляк жаяу әскері мен 12 ескірген Renault FT танкынан тұратын 113-ші жеңіл танк ротасы тойтарды. Барлық поляк танкылері жойылды, бірақ неміс әскері бастапқы орналасқан жеріне қайта шегінуге мәжбүр болды. Польшаның 53-ші бронепойызы (PP53) Високи Литовскиге барлау үшін жол тартқанда, 10-шы танк дивизиясының барлаушы тобы оған шабуыл жасады. Пойыз экипажы артиллериядан атып жауап берді. Тағы бірнеше ұсақ шайқастар болды, бірақ олардың нәтижесі айқын болған жоқ. Кейін сол күні неміс артиллериясы келіп, қамалды және қаланы бомбалауды бастады. Көшеде ауыр шайқас болды. Таң атқанда қаланың жартысы немістердің бақылауында болды, ал қалған жартысын поляк жаяу әскері қорғады. Польшадағы танкке қарсы қару-жарақ, артиллерия және зениттік қарулар жеткіліксіз болғандықтан, жаяу әскерге тиісті қолдау көрсетуге мүмкіндік болмады. Келесі күні поляк қорғаушылары қаладан шығып кетті, бірақ екі тараптың да ауыр қатысуы неміс бөлімдерінің қамалды басып алуына кедергі келтірді. Оның орнына, қамал үздіксіз артиллериямен атқыланды және Люфтваффе авиациясымен бомбаланды. Басты шабуыл 16 қыркүйекте таңертең басталды. Қорғаушылар қамал ішіндегі оқ-дәрі қоймасының арқасында шағын қару-жарақпен және жеңіл қару-жарақпен жақсы қамтамасыз етілген, бірақ танкке қарсы қарулары мен артиллериялық қолдауы жеткіліксіз болды. Неміс жаяу әскері кері тартты, ал неміс танкылерінің шабуылын бекіністің солтүстік қақпасын жапқан екі FT танкы тоқтатты. Бірақ түнге қарай немістердің қысымы жағдайды қиын еткені анық болды. Ауыр шығынға қарамастан, неміс 20-шы моторизацияланған дивизиясы мен 10-шы бронетанктік дивизиясы цитадельдің солтүстік бөлігін басып алды. Сонымен қатар, XXII бронетанктік корпусты құрайтын 3-ші және 2-ші бронетанктік дивизиялар аймаққа кірді. Польшалықтар қайта жабдықтау мүмкіндігіне ие болмады, ал қаза тапқандардың саны шамамен 40%-ға жетті. Таң атқанда генерал Плисовский поляк әскерінің бір бөлігін шығыстағы бекіністерден шегіндіріп, өзеннің арғы жағына және оңтүстікке қайта топтастыруға бұйырды. Эвакуация 17 қыркүйек күні таңертең аяқталды, соңғы бөлімше көпірден өтіп, немістердің жолын қиындату үшін оны жарды. Немістер басып алғаннан кейін, ол неміс-кеңес шекаралық келісіміне сәйкес КСРО-ға берілді.
Брест бекінісін қорғауға кеңестер
1941 жылы 22 маусымда сағат 04:15 (Мәскеу уақыты бойынша) неміс Вермахты ескертусіз Брест бекінісіне шабуыл жасады. Шабуыл 833-ші ауыр артиллерия батальонының екінші батареясының 60 см минометтерімен қоса артиллериялық оқ жаудырудан басталды, оның ішінде III ("Тор") және No IV ("Один") номерлі минометтер болды. Қорғаушылар күтпеген жерден шабуылға ұшырап, бастапқыда берік шеп құра алмады. Сол күні сағат 09:00-ге қарай бекініс толығымен қоршалды. Брест бекінісі үшін болған шайқас сегіз күнге созылды, оның барысында қаланы қорғаған екі жүзге жуық сарбаз бен офицер қаза тапты, ал неміс әскерінің жоғалғандары 430 сарбаз бен офицерді құрады. Бекіністің соңғы қорғалған бөлігі 29 маусымда жаудан босатылды. Барлығы 6800-ге жуық совет сарбазы мен командирі тұтқынға алынды. Совет үгіт-насихаты бойынша, шайқас 20 шілдеге дейін жалғасты, ешкім немістерге берілмеді. Бұл оқиға Қызыл Армия мен совет халқының қайраттылығы мен батылдығының символына айналды. Шындығында, бірнеше совет сарбазы бекіністің ішкі бөліктерінде 23 шілдеге дейін қарсылық көрсетті. Бекіністе соңғы күрескен совет взводының командирі 42-ші атқыштар дивизиясының 44-ші мотоатқыштар полкінің майоры Петр Гаврилов болды. Ол 31 күн бойы тұрып, 1941 жылдың 23 шілдесінде қалғандарымен бірге берілді және соғыс аяқталғаннан кейін 1945 жылдың мамыр айында Хаммельбург және Равенсбрюк концлагерьлерінен босатылды. 1957 жылы Ленин орденімен және Кеңес Одағының Батыры атағымен марапатталды.
1941 жылдың тамызы
Шығыс майданының әртүрлі аймандарына саяхат жасаған кезде Гитлер мен Муссолини 1941 жылдың 26 тамызында бекініске келді. Қатаң қауіпсіздік шаралары қолданылды.
Соғыс мемориалдық кешені
1960 жылдардың соңында "Брест қаһармандық бекінісі" соғыс ескерткіш кешенінің құрылысы басталды. Кешен 1971 жылдың 25 қыркүйегінде ашылды. Ескерткіш кешен – ұлттық қайғы мен мақтаныш орны, танымал туристік орын. Оған казармалар, оқ-дәрі қоймалары, бекіністер және басқа да нығайтылған құрылыстар, сондай-ақ ескі бекініс орнындағы қорғаныс мұражайы, жаңа монументалды құрылыстар кіреді: Бас кіреберіс, Обелиск, Бас монумент, "Сушаңдық" мүсіні. Кешеннің орталық бөлігі ресми түрде Салтанат алаңы деп аталады.
Дүниежүзілік мұра статусы
Бұл орын 2004 жылдың 30 қаңтарында ЮНЕСКО-ның Дүниежүзілік мұра тізімінің алдын ала тізіміне «Мәдени» санатында қосылды. Сақтау және дамыту жұмыстарын Брест бекінісін дамыту қоры жүзеге асырып жатыр.
Брест қаласының символы
Брест бекінісі Белорус қаласы Брестің символы ретінде пайдаланылады.