Кіріспе

Примитивтік Лашық

Примитивтік Лашық – архитектураның бастауын және оның іс-тәжірибесін зерттейтін ұғым. Бұл ұғым архитектураны жасаудың негізгі негізі ретінде адам мен табиғи орта арасындағы антропологиялық қатынасты қарастырады. "Примитивтік Лашық" идеясы идеалды архитектуралық форма табиғи және ішкі мәнді бейнелейді деген пікірді қамтиды. Примитивтік Лашық архитектуралық теория ретінде 1700 жылдардың ортасынан 1800 жылдардың ортасына дейін дамыды, оны аббат Марк Антуан Лажие еңбектері арқылы теориялық тұрғыдан зерттеді. Лажие «Архитектура туралы эссесінде» табиғаттағы адамның бейнесін және оның баспанаға деген қажеттілігін көрсетіп, архитектура мен оның іс-тәжірибесі үшін негізгі құрылым мен тәсілді ұсынды. Бұл тәсіл архитектуралық теорияда архитектураның болашақ бағытын болжау үшін зерттелді.

"Примитивті үйдің пайда болуы: сәулет өнері туралы эссе" (1755)

"Сәулет туралы эссе" алғаш рет 1753 жылы Марк Антуан Лажье жариялаған. Ол Ағарту дәуірінде, ғылым мен ақыл арқылы рационалистік ойлаумен ерекшеленген кезеңде жазылған. Осы кезеңде Франциядағы сәулет өнері негізінен барокко стилімен сипатталды, оның шектен тыс әшекейлеулері мен діни иконографиясы басым болды. Архитектураның мәнін іздеуге және оның көрнекті элементтерін терең талдауға ден қоймай, Лажье асыл әрі формальды сәулет идеясы сәулет үшін қажетті нәрседе, оның әшекейлеуінде емес, оның нағыз түпкілікті негіздерінде жатқанын ұсынды. Лажье сәулет өнерінің қарапайымдылығын, оның бастапқы нүктесіне – қарапайым ауылдық үйге оралу қажеттігін айтты. Лажье өзінің сәулет философиясын "Примитивті үй" арқылы түсіндіруге тырысты. "Сәулет туралы эссе" Лажье түсіндіргендей, сәулеттің жалпы ережелерін ұсынады: "нағыз принциптер", "әділдікті басқару және сәулетшінің дәміне қалыптастыру" үшін "өзгермейтін ережелер". Лажье үшін бұл ережелер ғимараттың негізгі компоненттеріне және оның аса қажеттіліктеріне, яғни "Примитивті үй" моделіне баса назар аударды. Лажье табиғаттың сәулет үшін ережелер беретінін атап өтті. Лажье фронтиспийсті сәулетке әдетте үш негізгі элемент қана қажет екенін көрсету үшін пайдаланды: тұрған бағаналар, көлденең қабырғалар (энтаблятура) және қарапайым фронтон (қабатты шатырдың үшбұрышты бөлігі). Лажье принциптерді бұзу немесе дұрыс қолданбау типовой ғимараттар мен сәулет практикасындағы кемшіліктерге алып келетінін де атап өтті. Ол әсіресе логикалық қателерді, пропорция мен ақылға сыймас дизайн сияқты мәселелерді мойындады. Оның орнына, "модельдің қарапайымдылығына жақындау арқылы негізгі қателерден аулақ болып, нағыз кемелділікке қол жеткізіледі" деп мәлімдеді. "Примитивті үй" – тарихи дереккөз, бірақ ол нақты тарихи нысан емес, ол археологиялық зерттеулер арқылы зерттеледі. "Примитивті үй" сәулеттік ізденістердің жаңа көзқарасын қалыптастырған өзіндік түсінік болды. Сәулеттік ізденістер бастапқы үй модельдерінің дұрыстығын дәлелдеу үшін жүргізіледі. "Примитивті үйдің" шығу тегі Ескі өсиетке, Адам мен Хауаның оқиғасына және басқа да примитивті мәдениеттерге байланысты. Бастапқы тұрғын үйлер туралы әңгімелердегі классикалық тәртіптер көбінесе примитивті үйдің тарихын іздеу үшін талдау нысаны болды, олар Витрувийдің және "Сәулет туралы он кітап" еңбегіне дейін жетеді. Бұл ізденістер "Примитивті үй" моделін растайды. Ғылыми және философиялық көзқарастар сәулеттің шығу тегі мен болашағын сұрастыратын түрлі зерттеу салаларын тудырды. Бұл қасиеттер әртүрлі мәдениеттерде танылды. Бұл әртүрлі тәсілдер мәдени айырмашылықтарды күмәнге салатын және сәулеттің, әсіресе примитивті үйдің идеалдық принциптерін анықтауға тырысатын әртүрлі тұжырымдамаларға әкелді. "Примитивті үй" – материалдық және физикалық үй емес, тұжырымдамалық үй. Бұл адамның табиғи ортаға жауабы арқылы құрылған орынның абстрактілі түсінігі, онда сәулет адам мен табиғат арасындағы делдал ретінде әрекет етеді. "Примитивті үй" концепциясы сәулеттің қалай пайда болғанын зерттейді және сәулеттің негізгі бастауын түсіндірудің бір жолы болып табылады. "Примитивті үй" құрылыстың негізгі элементтері туралы барлық болжамдарға сілтеме жасайды және, мүмкін, алғашқы сәулеттік "идеяны" білдіреді. "Примитивті үй" концепциясы табиғи ортаның осы идеалды архитектуралық формаға шешім беретінін көрсетеді. Жергілікті сәулет туралы түсініктер көбінесе "Примитивті үйді" түсінуге үлкен әсер етеді, өйткені олар сәулетке ықтимал бағытты ұсынатын басқа бастапқы нүктелерді ұсынады. Ғимарат пен оның құрамдас бөліктерімен байланысты мағыналарға назар аудармай, "Примитивті үй" архитектурадағы әмбебап компоненттерге сұрақ қояды.