Кіріспе

Придз шығанағы — Ларс Кристенсен жағалауы мен Ингрид Кристенсен жағалауы арасындағы Антарктиданың терең шығанағы. Шығанақ, Шығыс Антарктиданың ішкі аймақтарында пайда болатын алып мұздық су ағызу жүйесінің төменгі бөлігінде орналасқан. Ламберт мұздығы Ламберт Грабенынен Придз шығанағының оңтүстік-батыс жағындағы Амери мұздық шельфіне құяды. Басқа ірі мұздықтар 73° оңтүстік ендікте орналасқан Амери мұздық шельфінің оңтүстік жағына ағып түседі, мұнда жүйенің теңіз бөлігі қазіргі жерге тіреу аймағынан басталады. Амери мұздық шельфі Ламберт мұздығының жерге тіреу аймағынан солтүстікке қарай шамамен 550 км-ге созылып, ені 80 мен 200 км аралығындағы аңғарды алып жатыр. Амери мұздық шельфінің астындағы төсек тереңдігі туралы толық мәліметтер жоқ, бірақ ол жер астындағы аймаққа жақын жерде 2500 м MSL-ге жетеді. Амери мұздық шельфі өте үлкен U пішіндес аңғарды алып жатыр, оның қабырғаларындағы суаттар 1500 м биіктікке жетеді және жалпы рельефі 3000 м-ге дейін жетеді.

Амери мұздық шельфінен теңізге қарай, Придз шығанағы мұздықтан қалыптасқан жағалауларға тән батиметрияны көрсетеді, жағалауға жақын жерде су тереңдеп, Америка депрессиясы сияқты кең топографиялық алапқа ие. Америка депрессиясы 100-200 м тереңдіктегі сыртқы шельф жағалауларына қарай бірте-бірте төмендейді. Шельфтің үзілуі шамамен 400-500 м тереңдікте орналасқан. Придз шығанағының батыс жағында ішкі шельфтен шельф шетіне дейін созылған, Придз арнасы деп аталатын кең ойыс бар. Оның ені шамамен 100 км, ал шельфтің үзілуінен тереңдігі 500 м-ге жетеді. Бұл Антарктика құрлықтық шельфінің 40,2%-ын құрайтын және қарқынды ағыспен қозғалатын мұз ағындарының нәтижесінде пайда болған көлденең шельфтік ойыстың типік мысалы. Неогеннің соңғы кезеңінде Ламберт мұздығы – Амери мұздық шельфінің су ағызу жүйесі Придз шығанағы арқылы шельф шетіне жеткен мұз ағысында ағып, жоғарғы континенттік беткейде ауыздық саңылау құрды. Саңылау негізінен континенттік шельфтің шетіндегі жерге тіреу сызығындағы субмұздық қалдықтардың еруінен пайда болған қалдық ағындарынан тұрады. 1167-ші теңіз тегістеу станциясы мұздық шельфтің шетінен шегінген кезде пайда болған жұқа балшық тас қабаттарымен бөлінген қалың қалдық ағындары аралықтарын көрсетеді. Ауыздық саңылаудың көп бөлігі шамамен 780 000 жыл бұрын жиналған, содан бері үш рет қана қалдық ағындары байқалған.

Тарих

Бұл шығанақтың бір бөліктері 1931 жылдың қаңтар және ақпан айларында норвегиялық кит аулаушылар мен британдық-австралиялық-жаңазеландиялық Антарктика зерттеу экспедициясы (BANZARE) тарапынан көрілген. 1935 жылдың ақпанында норвегиялық кит аулаушы капитан Клариус Миккелсен Thorshavn кемесімен оны зерттеді, ал 1936-1937 жылдардағы Ларс Кристенсен экспедициясы түсірген әуе суреттерінен оның егжей-тегжейлі картасы жасалды. Норвегияның Сандефьорд қаласындағы Hvalfangernes Assuranceforening компаниясының бас директоры Олаф Придздің құрметіне аталған.

Зерттеу станциялары

Австралияның Дэвис станциясы, Ресейлік "Прогресс", Румынияның Лау-Раковицэ-Негойцэ станциясы, Қытайдың Чжуншань станциясы және Үндістанның Бхарати станциясы Ларсманн тауларындағы оазисте, Прайдз шығанағында орналасқан.