Патенттер: Инновацияны қолдау және экономикалық аспектілер
Economics and patents
Патенттер – өнертабысты ашуға ынталандыратын құқықтық құрал. Эксклюзивті құқықтар мен қаржылық пайда табу мүмкіндігін ұсынады. Өнертабысты жариялау міндетті.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Патенттер – өнертабысты ашу арқылы өнертапқышқа (немесе оның құқық иесіне) шектеулі монополия беруге арналған құқықтық құралдар, осылайша инновацияны ынталандыру мақсатында. Бұл инновацияға деген негізгі ұсыныс, себебі өнертапқыш өнімдері үшін нарықта қаржылық сыйақы алудың жоғары мүмкіндігіне немесе құқықтарды басқаларға лицензиялау арқылы пайда табуға қол жеткізе алады. Патент алу үшін өнертабысты жариялау талап болып табылады. Бірақ кейбір өнертабыстар үшін, патенттік жарияланымда ашудың орнына, сол өнертабысты коммерциялық құпия ретінде сақтау, патент мерзімінен асып түсетін ұзақ мерзімді құндылыққа ие болуы мүмкін, бірақ үшінші тараптың рұқсатсыз жариялау немесе ұқсас өнертабыс жасау тәуекелі бар.
Patents are legal instruments intended to encourage innovation by providing a limited monopoly to the inventor (or their assignee) in return for the disclosure of the invention. The underlying assumption is that innovation is encouraged because an inventor can secure exclusive rights and, therefore, a higher probability of financial rewards for their product in the marketplace or the opportunity to profit from licensing the rights to others. The publication of the invention is mandatory to get a patent. Keeping the same invention as a trade secret rather than disclosing it in a patent publication, for some inventions, could prove valuable well beyond the limited time of any patent term but at the risk of unpermitted disclosure or congenial invention by a third party.
Патент жүйесінің халыққа жұмсалатын шығындары, пайдасы мен қауіптері
Патент жүйесі инновацияларды ынталандыру үшін жасалған. Өйткені патенттер иесіне бәсекелестерді нарықтан шығару құқығын беру арқылы, адамдарды жаңа технологияларды зерттеуге түрткі береді деп есептеледі. Әсіресе фармацевтика сияқты кейбір салаларда, патенттің нарықтағы монополиясы иесіне ғылыми-зерттеу және әзірлеу кезеңінде салған зор шығындарды өтеуге мүмкіндік береді деген пікір бар. Экономикалық дамыған елдердегі патенттік кеңселер патенттік өтінімнің жарамдылығын және дұрыс ауқымын анықтау үшін көптеген процедураларды қолданады, бірақ соған қарамастан, кейбір патенттер бұрынғы деңгейдегі технологиядан ешқандай артықшылық бермейді немесе дауланған жағдайда жарамсыз болып табылса мүмкін. Жүйе бұл қателерді дұрыс емес берілген патенттерді жою құқығын сақтап түзетуге тырысады. Дегенмен, сот процесінің жоғары құнына байланысты, патенттік даулардың өте аз бөлігі ғана сотқа жеткізіледі. 2005 жылғы зерттеу көрсеткендей, жыл сайын берілетін 200 000 патенттің тек 1,5 пайызы ғана сотта қарастырылады, ал оның тек 0,1 пайызы ғана сотқа дейін жетеді. Бұл патенттік даулардың көпшілігі назардан тыс қалдырылады немесе жеке келісіммен шешіледі дегенді білдіреді. Жеке келісімдер екі компанияның коммерциялық мүдделерін теңестірудің тиімді жолы болғанымен, бұл қоғамға пайда әкелмейді. Мұндай келісімдердің жасырындығы салдарынан, нақты патент бойынша құқықтардың шегін анықтайтын ашық талқылау болмайды және патентті жарамсыз деп тану мүмкіндігі жоғалады. Басқа бәсекелестерге ешқандай пайда тимейді және сала бойынша шығындар да төмендемейді.
The patent system is designed to encourage innovation. This is because patents, by conferring rights on the owner to exclude competitors from the market, presumably offer the incentive for people to study new technology. In some fields, particularly pharmaceuticals, it is also argued that the monopoly of the patent in the market allows the owner to recover the huge expenses invested in the research and development phase. While patent offices in the economically advanced world have numerous procedures in effect to determine the validity and proper scope of a patent application, nevertheless some patents still issue that are not an advance on the existing state of the art, or would otherwise be invalid if challenged. The system corrects these mistakes by maintaining the right to nullify inappropriately issued patents. However, in part because of high litigation costs, only a very small fraction of patent disputes ever go to court. A study in 2005 showed that among 200,000 patents that are issued every year, only 1.5 percent of patents are ever litigated, and only 0.1 percent of patents are ever litigated to trial. This means the majority of patent disputes are either overlooked or settled privately. While private settlement is a cost effective way to balance the commercial interests of two firms, the public does not benefit from it. Because of the private nature of such settlements, there is no open discussion that would clarify the scope of rights under a particular patent and the opportunity to invalidate the patent is lost. Other competitors do not benefit, and costs across the industry are not reduced.
Микроэкономикалық перспектива
Бір патенттің немесе патенттер тобының экономикасы, патентті (патенттерді) сақтауға кеткен шығындар мен осы патенттерге иелік етуден алынатын табыс арасындағы тепе-теңдікке байланысты. Сол сияқты, патент алудың экономикалық тұрғысы да патент алудың бастапқы шығындарын ескере отырып, ұқсас мәселелерді көтеріп отырады. Патент беру өнертапқышқа уақытша заңдық құқық береді, соның арқасында зерттеу шығындарын өтеуге мүмкіндік туады (өнертабысы үшін жоғары баға белгілеу арқылы немесе оны пайдаланғысы келетін басқалардан лицензиялық төлем алу арқылы). Патент – бұл басқалардың нарыққа кіруіне кедергі келтіретін құқық, сондықтан оның нәтижесінде патент иесінің осы нарықтан түсетін табысы артуы мүмкін. Басты экономикалық әсер – патенттік құқықтардың эксклюзивтілік мерзімі, осы кезеңде зерттеу және әзірлемелерді қаржылаған кәсіпорын пайда табады. Дегенмен, патент алу ғана өнімді табысты сатуға кепілдік бермейді. Басқалардың өнімнің көшірмелерін нарыққа шығару құқығын шектеу өте құнды, себебі бұл патент мерзімі ішінде (әдетте, өтінім берілгеннен бастап 20 жыл) нарықта толық эксклюзивтілікке мүмкіндік береді. Мысалы, патенттелген фармацевтикалық препараттың бүкіл әлемдегі сатылымы күніне миллиондаған долларды құрауы мүмкін, ал оның жалпы қолданыстағы аналогы кейіннен бағасы жартысына дейін төмендеуі мүмкін. Патент арқылы табысты арттыруды өлшеу қиын. «Жақсартылған» өнім мен оның «жақсартылмаған» аналогы арасындағы баға айырмасын өлшеуге тырысуға болады, немесе өнімнің бағасын патенттелмеген (немесе патенттелген кезде) нарындардағы бағамен салыстыруға болады. Неғұрлым тікелей өлшенетін табыс – патенттік құқықтарды лицензиялаудан немесе сатудан, немесе бұзушылыққа қатысты сот ісін табысты аяқтаудан түсетін табыс.
The economics surrounding a single patent, or group of patents, revolves around the balance between the expense of maintaining the patent(s), and the income derived from owning that/those patents. Similarly the economics of whether to seek a patent present similar concerns with the added up front costs of obtaining the patent. The grant of a patent provides the inventor temporarily with an exclusive legal right, thereby securing a means to redeem the costs of research (by charging a higher price for its invention or by license fees from others who wish to practice it). A patent is an exclusionary right – preventing others from entering the market – and so its effect may be to increase the patent proprietor's income from that market. The major economic effect is the exclusivity period of the patent rights, when exploitation pays back for the enterprise that funded research and development. However, patenting alone does not guarantee for marketing success. The right to exclude others from entering market with copies is, however, potentially extremely valuable as it can mean total exclusivity in that market for the duration of the patent (generally 20 years from filing). For example, worldwide sales of a patented pharmaceutical can be millions of dollars per day, whereas the generic equivalent would later sell for less than half the price. Income improvement from a patent is difficult to measure. One may attempt to measure the difference in price between an "improved" product and its "unimproved" counterpart, or compare the price of the product with that in markets where (or when) it has not been patented. More directly measurable income is that which is received from the licensing or sale of patent rights, or from successful litigation of infringement.
Инновациялар
Дәстүрлі патенттік доктрина бойынша инновация патенттік заңмен кем дегенде екі жолмен ынталандырылады. (1) Ғалым өнертапқыш ерекше құқықтарды алуға мүмкіндік алады, сондықтан инновациямен айналысу ғалымға нарықта қаржылық сыйақы алудың жоғары ықтималдығын береді. (2) Өнертабысты коммерциялық құпия ретінде сақтап қана қоймай, жариялау арқылы технологияны дамытуға басқаларға мүмкіндік туады. Бұл екі фактор да экономикалық талдау негізінде сынға алынды. "Сыйақы" теориясы "сыйақының" тәуекелді болатын перспективалық сипатын және патент алғаннан кейінгі инженерлік еңбек пен маркетинг шығындарын ескермегені үшін сынға ұшырады. "Патентті жариялау инновацияны ынталандырады" деген пікір патенттік тығырықтарды тудырады және басқаларды қолданыстағы технологияны жетілдірудің орнына оны жаңғыртуға бағыттайды деп сынға алынды. 1986 жылғы эмпириялық зерттеулер патенттік заңның инновацияға тигізетін әсері "біз зерттеген көптеген салаларда өте шағын" екенін көрсетті. 2013 жылы Болдрин мен Левин "патенттер өнертабыс жасауға ынталандыруды жақсартудың ішінара тепе-теңдік әсерін тигізуі мүмкін, бірақ инновацияға жалпы тепе-теңдік әсері теріс болуы мүмкін" деген қорытындыға келді. Патенттік модельдеу бойынша жүргізілген басқа зерттеулер патенттер инновацияны ынталандырудың орнына дамуды тежейді, ҒЗТК-ға инвестицияларды азайтады және жалпы экономикалық өнімді төмендетуі мүмкін екенін көрсетеді.
Under traditional patent doctrine, innovation is spurred by patent law in at least two ways. (1) The inventor can secure exclusive rights, and therefore working on innovation gives the inventor a higher probability of financial rewards in the market place. (2) Publishing the invention, rather than keeping it a trade secret allows others to build upon the technology. Both of these have been challenged based upon economic analysis. The "rewards" theory has been criticized as ignoring the risky prospective nature of the "reward", and the post patent costs of cost engineering and marketing. The "publication of the patent as spurring innovation" branch has been criticized indicating that it produces patent thickets and encouraging others to design around existing technology rather than to build upon it. As early as 1986, empirical research into the effect of patent law on innovation found "its effects in this regard are very small in most of the industries we studied". In 2013, Boldrin and Levine concluded that "while patents can have a partial equilibrium effect of improving incentives to invent, the general equilibrium effect on innovation can be negative." Other patent modeling research suggests that rather than encouraging innovation, patents can hinder development, lower R&D investments, and decrease overall economic output.
Патентті бағалау
Патенттердің өзіндік құндылығы жоқ, яғни патент экономикалық тұрғыдан «соңғы мақсат» емес. Керісінше, нарықта сұранысқа ие өнертабысқа патент беру экономикалық құндылыққа ие болуы мүмкін, себебі патент иесі басқаларды осы өнертабысты жасаудан, импорттаудан, пайдаланудан, сатуға ұсынудан немесе сатудан шеттетуге және юрисдикция шегінде (мысалы, АҚШ) өнімді монополиялық бағамен сатуға мүмкіндік алады. Патенттелген тауар немесе технологияға балама жеткізушілер болмаған жағдайда, патент иесі белгілейтін баға бәсекелестік бағадан (бәсекелестік тепе-теңдіктегі баға) жоғары болуы мүмкін. Бұл қосымша пайданың бөлігі тек патентке байланысты болады, демек ол патенттің құны болып табылады. Бұрынғы инновациялық өнертабыс жақын арада патенттелмеген (және құқық бұзушылық жасамайтын) бәсекелес тарапынан, тіпті қажеттірек мүмкіндіктерге ие өнімдермен қамтамасыз етілуі мүмкін. Патенттердің құнын анықтауда қиындықтар туындайды, егер өнертапқыштар/иелері өз патенттерін өнертабысты нарыққа шығармай, басқа да артықшылықтар алу үшін пайдаланса (мысалы, сот дауларын болдырмау үшін байланысты патенттерді өзара лицензиялау немесе иесінің басқа өнімдерімен бәсекелесетін технологияны тоқтату). Нақты өндірілмеген, тіпті сатылмаған патенттелген өнімнің (және оған негіделген патенттің) құнын қалай анықтауға болады? Сонымен қатар, көптеген өнімдерде көптеген патенттелген өнертабыстар (меншікке немесе лицензияға алынған) бар, және эксклюзивті тауарлық белгілерге ие болуы мүмкін, бұл жеке патенттің нақты құнын анықтауды қиындатады. Егер сол өнертабыс әлсіз бренд астында иеленілсе және сатылса, құны да сондай болар ма? 2005 жылы Еуропалық комиссия патент иелері және Еуропа экономикасы үшін патенттердің құндылығын зерттейтін жан-жақты зерттеу жариялады. Зерттеу 1993 және 1997 жылдар аралығында Еуропалық патент бюросына (EPO) патент алуға өтініш берген 20 000 патент иелеріне жасалған сауалнамаға негізделген. Сауалнама 2003 жылы жүргізілді, және 9000 патент иесі жауап берді. Патент иелерінен олардың өнертабыстарын жасауға кеткен еңбек және патенттерінің құны туралы сұралды. Патентке ие болатын өнертабысты жасауға кеткен орташа еңбек – 1 адам-жыл, ал патент иелерінің 10%-ы 2 немесе одан да көп адам-жылға мұқтаж болды. Патенттердің орташа құны 300 000 евроны құрады, ал патент иелерінің 10%-ы 10 миллион евро немесе одан да көп құндылықты көрсетті. Кейбір жағдайларда, патенттерді қаржылық опциялар үшін әзірленген әдістерді қолдану арқылы бағалауға болады, олар нақты опциялар шеңберінде қолданылады. Басты ұқсастық – патент иесіне негізгі өнертабысты пайдаланудан басқаларды шеттету құқығын береді, сондықтан патенттер мен акциялар опциялары болашақта активті пайдалану құқығын білдіреді және басқаларды оны пайдаланудан шеттетеді. Патент (опция) сатып алушыға (иесіне) болашақтағы күтілетін баға тәуекелсіз баламамен бірдей табыс табу мүмкіндігінен асып түсетін жағдайда ғана құнды болады. Осылайша, патенттік құқықтарды сатып алу опциясы ретінде қарастыруға болады және оған сәйкес бағалауға болады. Толық ақпарат алу үшін «Кәсіпорынды бағалау» бөліміндегі «Опциялық бағалау тәсілдеріне» қараңыз.
Patents are not intrinsically valuable, in the sense that a patent is not economically an "end in itself." Rather, a patent claiming an invention with market demand would likely have economic value because the patent holder can exclude others from making, importing, using, and offering for sale, or selling that invention throughout the jurisdiction (the US for example ) and sell the product at a monopoly price. Without alternative suppliers for the patented good or technology, the price the patentee is able to charge would likely be greater than the competitive price (the price in a competitive equilibrium). This portion of incremental profit would only be attributable to the patent and would therefore be the value of the patent. What was once a pioneering invention may be soon outsold by an unpatented (and non infringing) competitor catering to fringe adopters with products having features even more desirable than the invention. A particularly difficult question of value arises where inventors/owners use their patents to extract other advantages without actually marketing the invention (e. g., cross licensing of related patents to avoid litigation, or suppressing a technology that could compete with the owner's other products). How can one determine the value of a patented product (and the underlying patent) that has not actually been produced, let alone sold in any quantity? Furthermore, many products incorporate numerous patented inventions (owned or licensed), and may carry exclusive trademarks, making it difficult to attribute a specific value to an individual patent. Would the same invention be as valuable if owned and marketed under a weak brand? In 2005, the European Commission published a comprehensive study of the value of patents for patent owners as well as for the European economy. The study was in part based on a survey of 20,000 patent owners who applied for EPO patents between 1993 and 1997. The survey was performed in 2003. 9000 patent owners responded. The patent owners were asked how much effort was required to produce their inventions and how much monetary value their patents had been worth. The median effort to create the patentable invention was 1 person year, with 10% of the patent owners requiring 2 or more person years. The median value of the patents produced was €300,000, with 10% of patent owners reporting values of €10 million Euros or more. In certain cases, patents may be valued using the techniques developed for financial options, as applied via a real options framework. The key parallel is that a patent provides its owner the right to exclude others from using the underlying invention, so both patents and stock options represent a right to exploit an asset in the future, and to exclude others from using it. The patent (option) will have value to the buyer (owner) only to the extent that the expected price in the future exceeds the opportunity cost of earning just as much in a risk less alternative. Thus patent rights can be thought of as corresponding to a call option and may be valued accordingly. See Option pricing approaches under Business valuation for further discussion.