Кіріспе

Норман МакЛеод (17 қыркүйек 1780 – 14 наурыз 1866), Шотландиялық пресвитериан пасторы, Нова-Скотияда және соңында Жаңа Зеландиядағы Вайпуда таулы аймақтардан келгендердің маңызды қоныстарын ұйымдастырды.

Шотландия

Клэчтолл қаласында Дональд пен Маргарет МакЛейдтің ұлы болып туған Норман балалық шағын қашық Ассинттің төбелері, кішкентай көлдері мен құрылған батпақтарында өткізді. Ол балық аулау және фермерлік жұмыстармен айналысты, ал Шотландия шіркеуінен бөлінген "Адамдар" деп аталатын дін қызметкерлерінің уағыздарынан рухани оянуға жетті. Жиырма жеті жасында ол Абердин университетіне магистр дәрежесін алу үшін оқуға түсті. 1812 жылы бітіргеннен кейін ол моральдық философиядан алтын медальмен марапатталды. Діни қызметке қабылдануы және діни қызметкер мәртебесіне ие болуы үшін ол теология курсын аяқтау үшін Эдинбургке баруға мәжбүр болды. Эдинбургке бармас бұрын ол ұзақ уақыт бойы сүйіп келген Мэри МакЛаудқа үйленді, ол оның саяхаттарында серігі болатын. Норман профессорларының дүниелік салтына наразы болып Эдинбургтен кетіп, курсын аяқтамады. Норман мен Мэри Уллапулға көшіп, ол SPCK мектебінде мұғалім болып тағайындалды. Христиандық білімді тарату қоғамының мұғалімдері сонымен қатар дін қызметкерлерінің қызметін де атқарды, ол көп ұзамай белгілі дін қызметкері доктор Росспен қақтығысқа түсті. Норман доктор Росс өткізген қызметтерге қатысудан бас тартты. МакЛаудтар ұлдары Джон Лютерді крещение рәсімінен өткізуді қалағанда, оны оңтүстікке қарай 40 шақырым жердегі Лохкарронға алып барды, бірақ Росс сол жерде болды және оның ұлы крещение алмай қалды. Норманның стипендиясы тоқтатылды және 1815 жылы ол Уикке кетіп, екі маусым жергілікті балық аулау саласында жұмыс істеді. Шотландиядағы барлық байланыстарын үзгеннен кейін, ол Жаңа Шотландияға эмиграциялауға шешім қабылдады.

Жаңа Шотландия

1817 жылдың шілдесінде Норман жалғыз өзі «Франсис Энн» баркасына отырып, Жаңа Шотландияның солтүстік жағалауындағы Пиктоу қаласына қарай теңізге шықты. Ол жерде жоғары таулы аймақтардың қауымдастығы гүлденіп өсіп жатты, олардың көп бөлігі Сазерленд пен Роширден көшіп келгендер еді. Оның отбасы мен жақын туыстары келесі жылы келді. Пиктоуда 4 пастордың басқаруымен үш түрлі соғысқан пресвитериан дін тобы болды, және Норман оларды барлығынан алшақтатып, өз жолын тартты. Осы жерде ол Құдайдың қалауынша, «таза және бұзылмаған» Сөзін уағыздады. Оның даңқы тараған сайын, оның ізбасарлары нормандықтар деп аталды. Норманды Дональд Фрейзер деген пастор жамандады, соның салдарынан сотқа тартылып, 250 фунт айып төледі. Шотландиядан келген достары мен туыстары бір-біріне жақын жер табуға тырысты, бірақ сәтті болмады. Кейбіреулері балықшы, кеме жасаушы және саудагер болды. 1819 жылы олар «Кеме» деп аталатын баркамен Сент-Анн шығанағын зерттеуге бет түзеді, себебі Кейп-Бретонде жер көп еді. Сент-Анн шығанағы Шығыс жағалаудағы ең жақсы бейіштердің бірі болатын. Олар 17 тонналық шағын шхуна салып, онымен бірге 7 серігінен тұратын, барлығы теңізшілерден құралған экипажбен Сент-Анн шығанағына барды, жерді иеленді, содан кейін Пиктоуға қайтып келді, онда Норман жамандауға қатысты сот ісін қарады. Олар 1820 жылдың 20 мамырында 7 шағын қайықта, соның ішінде «Кеме» баркасында отбасыларымен бірге қайтып келді. Ұзақ өтпей, Пиктоудан және тікелей Шотландиядан келген 80 адам оларға қосылды. Норман 1821 жылы Огайоға жақын Батыс Нью-Йоркке барып, діни қызметке бекітілу мүмкіндігін зерттеді. Бәлкім, бастапқы мақсат – Норманды алғашқы «Кеме» сапарында Галифакста қалдырып, ол Бостонға немесе Нью-Йоркке кемемен барып, содан кейін Огайоға құрлықпен өтуі мүмкін еді, ал қалғандары жерді дайындаумен айналысатын болар. Осылайша Огайо туралы әңгіме басталуы мүмкін. Бұл шхунаны Миссисипи өзенімен жоғары көтеру мүмкін емес еді, ал бұл адамдар теңізшілер болғандықтан, Кариб теңізінен Пиктоуға көп кемелер келгенін білетін. Осы оқиға туралы жазған адамдар мұның бәрін білмеген. Норман Огайо штатының Нью-Лисбон қаласынан туыстарымен хат алмасып тұрды. Ол сондай-ақ жақын маңдағы Нью-Йоркке үш рет сапар шекті, соңында 1827 жылы үшінші рет діни қызметкер ретінде бекітілді. Осылайша ол өз қауымының мойындалған пасторы болды және 1829 жылы мектеп салды. 1840 жылдардың басында 1200 орындық жиналыс үйі әр дүйсенбіде толып тасыды, бірақ оның үй шіркеуі бөлініп, Шотландияның еркін шіркеуі құрылды. Солтүстік-шығысқа қарайтын Сент-Анн шығанағы қатаң қыстың салдарынан көп зиян шекті, теңіз мұзы қоғамға қол жеткізуді жиі тоқтатты, соның салдарынан сауда тоқтап қалды. 1847-48 жылдары картоп шіріген кезде көптеген адамдар қиындыққа шыдамай, жақсырақ жер іздеуге мәжбүр болды. Олар жетістікке жетті, бірақ АҚШ-пен еркін сауда келісімінен кейін балық саудасы құлдырады. Ағаш саудасы да тоқтап, келесі ұрпаққа жер қалмады, соның салдарынан көптеген адамдар Онтариоға және «Бостон штаттарына» көшіп кетті. Норманның ұлдарының бірі Шотландияға, содан кейін Австралияға қайтып, журналист болып жұмыс істеді. Оның сол жердегі керемет өмір туралы хаттары Сент-Анн халқын алаңдатты. 68 жасында Норман Австралияға көшті. Бірінші кезекте кеме жасау қажет болды. 1850 және 1851 жылдары жоғары таулы кеме жасаушылардың шеберлігі толыққанды пайдаланылды. 1851 жылдың қазан айында 236 тонналық «Маргарет» баркасы суға түсірілді, ал кіші «Гайленд Ласс» аяқталуға жақын болды. Қарашаның басында Норман мен Мэри жеті баласымен және тағы 150 нормандықпен бірге теңізге шықты. Жолда Кейптауда тоқтап, 1852 жылдың сәуір айында Аделаидаға жетті. «Хайленд Ласс» кемесі қазан айында тағы 155 адаммен келді.

Аделаида, Австралия

Аделаида алтын асығымен қамтылған еді. Мельбурн жанындағы Баллараттан алтын табылды, ал оған байланысты туған ашкөздік пен зорлық-зомбылық Нормандықтар үшін Аделаиданы азапқа толтырды. Олар "Маргарет" кемесін сатқандықтан, қалып қойды. Алты ұлының үшеуі тифтен қайтыс болғаннан кейін, Норман Ескі Ұстанымдағы жалған құдайларға табынудың жазасы ретінде індет пен оба туралы болжам орындалып жатыр деп ойлады.

Вайпу, Жаңа Зеландия

1853 жылдың басында ол Жаңа Зеландияның губернаторы сэр Джордж Эдвард Грейге өз халқына жер беруді сұрап хат жазды. "Гайленд Ласс" кемесінің иелері Норманның ұлы Дональдпен бірге келіссөздерді жүргізді. Маккензи капитандары "Гайленд Ласс" кемесін сатып, "Газель" атты шхуна сатып алып, көбінесе "Гайленд Ласс" кемесінен және аздаған адамдар "Маргарет" кемесінен Оклендке аттанды. 1853 жылдың 21 қыркүйегінде олардың тобы Солтүстік аралға жеткені хабарланды. Олар үкіметпен жер учаскесі үшін келіссөздер жүргізді. Норман және оның отбасы 4 айдан кейін Оклендке келді және онда қалды. Вайпу Солтүстік-шығыс жағалауында, Окленд пен Аралдар шығанағы арасында, Вайпу өзені мен Вангарей бастары маңында орналасқан. Бұл жерде табиғи өсімдіктер мен орман көп болды, жағалауға жақын болғандықтан Кейп-Бретон таулы аймағының халқының біліктілігін толыққанды пайдалануға болады. Нормандықтар тұрақты мекен тапты. 1859 жылдың соңына дейін тағы төрт кеме келді. 1860 жылға қарай онда 19 шотланд кланынан 883 адам тұрған деп есептеледі. Басқа 4 кемедегі адамдардың көпшілігі Нормандықтар емес еді, олар Баддек Мидл Ривер және Булардери сияқты көршілес елді мекендерден келген, бірақ теологиялық көзқарастары ұқсас еркін шіркеудің пресвитериандары болды. Олар алғашқы екі кемедегі адамдармен туысқандық байланыста болды. Норман 1866 жылы қайтыс болғанға дейін Вайпуда бақытты өмір сүрді. Оның қауымы пресвитериандық Нормандық дәстүрлерін сақтады, бірақ жылдар өте келе, олар араласып, көшіп кеткенде, олардың гаэль тамырлары азайды, олар Жаңа Зеландиялықтарға айналды. Гаэль тілі ғасыр басына дейін сақталды және 1870 жылдары жоғарғы таулы ойындарды өткізу басталды. Жаңа жылда өткізілетін бұл ойындар Оңтүстік жарты шардағы ең ірі ойындар болып табылады.

Ескерткіштер

Норман МакЛеодтың есіміне арналған ескерткіш тастар Шотландиядағы Лохинвер қаласының жанындағы Клэчтоллда және Новая Шотландиядағы Сент-Аннс қаласында орнатылған. Уайпудағы "Естеліктер үйі" – дін қызметкері Норман МакЛеод пен оның ізбасарлары барган жолмен келген барлық шотландтардың есіне арналған мұражай. Новая Шотландиядағы Сент-Анн шығанағындағы МакЛеодтың жері 1930 жылдары Гейлдік өнер және қолөнер колледжіне айналды. Гейл колледжі бүгінгі күнге дейін Канададағы гейл тіліндегі білім берудің орталығы болып табылады.