Норман Маклеод: Шотландиялық миссионердің Жаңа Зеландияға көші және «Норманиттер» тарихы
Norman McLeod (minister)
Норман Маклеод (1780-1866) – шотландтық дін қызметкері, Жаңа Шотландия мен Жаңа Зеландиядағы (Waipu) шотландтар қоныстарын ұйымдастырған. Биографиясы, білімі.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Норман МакЛеод (17 қыркүйек 1780 – 14 наурыз 1866), Шотландиялық пресвитериан пасторы, Нова-Скотияда және соңында Жаңа Зеландиядағы Вайпуда таулы аймақтардан келгендердің маңызды қоныстарын ұйымдастырды.
Norman McLeod (17 September 1780 – 14 March 1866), a Presbyterian minister from Scotland, led significant settlements of Highlanders in Nova Scotia and ultimately in Waipu in New Zealand.
Шотландия
Клэчтолл қаласында Дональд пен Маргарет МакЛейдтің ұлы болып туған Норман балалық шағын қашық Ассинттің төбелері, кішкентай көлдері мен құрылған батпақтарында өткізді. Ол балық аулау және фермерлік жұмыстармен айналысты, ал Шотландия шіркеуінен бөлінген "Адамдар" деп аталатын дін қызметкерлерінің уағыздарынан рухани оянуға жетті. Жиырма жеті жасында ол Абердин университетіне магистр дәрежесін алу үшін оқуға түсті. 1812 жылы бітіргеннен кейін ол моральдық философиядан алтын медальмен марапатталды. Діни қызметке қабылдануы және діни қызметкер мәртебесіне ие болуы үшін ол теология курсын аяқтау үшін Эдинбургке баруға мәжбүр болды. Эдинбургке бармас бұрын ол ұзақ уақыт бойы сүйіп келген Мэри МакЛаудқа үйленді, ол оның саяхаттарында серігі болатын. Норман профессорларының дүниелік салтына наразы болып Эдинбургтен кетіп, курсын аяқтамады. Норман мен Мэри Уллапулға көшіп, ол SPCK мектебінде мұғалім болып тағайындалды. Христиандық білімді тарату қоғамының мұғалімдері сонымен қатар дін қызметкерлерінің қызметін де атқарды, ол көп ұзамай белгілі дін қызметкері доктор Росспен қақтығысқа түсті. Норман доктор Росс өткізген қызметтерге қатысудан бас тартты. МакЛаудтар ұлдары Джон Лютерді крещение рәсімінен өткізуді қалағанда, оны оңтүстікке қарай 40 шақырым жердегі Лохкарронға алып барды, бірақ Росс сол жерде болды және оның ұлы крещение алмай қалды. Норманның стипендиясы тоқтатылды және 1815 жылы ол Уикке кетіп, екі маусым жергілікті балық аулау саласында жұмыс істеді. Шотландиядағы барлық байланыстарын үзгеннен кейін, ол Жаңа Шотландияға эмиграциялауға шешім қабылдады.
Born in Clachtoll to Donald and Margaret McLeod of Stoer, Norman spent his childhood days amongst the hills, lochans and peat bogs of remote Assynt. He worked fishing and farming and had a spiritual awakening as a result of being inspired by the preaching of "The Men", who were unordained dissenters from the established Church of Scotland. At the age of twenty seven, he went to the University of Aberdeen to study for a Master of Arts degree. On graduating in 1812, he was awarded the Gold Medal for Moral Philosophy. To enable him to enter the ministry and be guaranteed a presbytery, he had to go to Edinburgh to complete a theology course. Before going to Edinburgh, he married Mary McLeod, who had long been his sweetheart and who would accompany him on his travels. Norman left Edinburgh in disgust at the worldly ways of his professors, and did not finish his course. Norman and Mary moved to Ullapool, where he had been appointed as teacher at the SPCK school. Teachers with the Society for the Propagation of Christian Knowledge also doubled as lay preachers, and he soon came into conflict with the established minister Dr Ross. Norman refused to attend services taken by Dr Ross. When the McLeods wished their son John Luther baptised, they took him to Lochcarron, 40 miles to the south but Ross was there and his son remained unbaptised. Norman's stipend was stopped and in 1815 he went to Wick where he spent two seasons in the local fishing industry. Having burned all of his bridges in Scotland, he decided to emigrate to Nova Scotia.
Жаңа Шотландия
1817 жылдың шілдесінде Норман жалғыз өзі «Франсис Энн» баркасына отырып, Жаңа Шотландияның солтүстік жағалауындағы Пиктоу қаласына қарай теңізге шықты. Ол жерде жоғары таулы аймақтардың қауымдастығы гүлденіп өсіп жатты, олардың көп бөлігі Сазерленд пен Роширден көшіп келгендер еді. Оның отбасы мен жақын туыстары келесі жылы келді. Пиктоуда 4 пастордың басқаруымен үш түрлі соғысқан пресвитериан дін тобы болды, және Норман оларды барлығынан алшақтатып, өз жолын тартты. Осы жерде ол Құдайдың қалауынша, «таза және бұзылмаған» Сөзін уағыздады. Оның даңқы тараған сайын, оның ізбасарлары нормандықтар деп аталды. Норманды Дональд Фрейзер деген пастор жамандады, соның салдарынан сотқа тартылып, 250 фунт айып төледі. Шотландиядан келген достары мен туыстары бір-біріне жақын жер табуға тырысты, бірақ сәтті болмады. Кейбіреулері балықшы, кеме жасаушы және саудагер болды. 1819 жылы олар «Кеме» деп аталатын баркамен Сент-Анн шығанағын зерттеуге бет түзеді, себебі Кейп-Бретонде жер көп еді. Сент-Анн шығанағы Шығыс жағалаудағы ең жақсы бейіштердің бірі болатын. Олар 17 тонналық шағын шхуна салып, онымен бірге 7 серігінен тұратын, барлығы теңізшілерден құралған экипажбен Сент-Анн шығанағына барды, жерді иеленді, содан кейін Пиктоуға қайтып келді, онда Норман жамандауға қатысты сот ісін қарады. Олар 1820 жылдың 20 мамырында 7 шағын қайықта, соның ішінде «Кеме» баркасында отбасыларымен бірге қайтып келді. Ұзақ өтпей, Пиктоудан және тікелей Шотландиядан келген 80 адам оларға қосылды. Норман 1821 жылы Огайоға жақын Батыс Нью-Йоркке барып, діни қызметке бекітілу мүмкіндігін зерттеді. Бәлкім, бастапқы мақсат – Норманды алғашқы «Кеме» сапарында Галифакста қалдырып, ол Бостонға немесе Нью-Йоркке кемемен барып, содан кейін Огайоға құрлықпен өтуі мүмкін еді, ал қалғандары жерді дайындаумен айналысатын болар. Осылайша Огайо туралы әңгіме басталуы мүмкін. Бұл шхунаны Миссисипи өзенімен жоғары көтеру мүмкін емес еді, ал бұл адамдар теңізшілер болғандықтан, Кариб теңізінен Пиктоуға көп кемелер келгенін білетін. Осы оқиға туралы жазған адамдар мұның бәрін білмеген. Норман Огайо штатының Нью-Лисбон қаласынан туыстарымен хат алмасып тұрды. Ол сондай-ақ жақын маңдағы Нью-Йоркке үш рет сапар шекті, соңында 1827 жылы үшінші рет діни қызметкер ретінде бекітілді. Осылайша ол өз қауымының мойындалған пасторы болды және 1829 жылы мектеп салды. 1840 жылдардың басында 1200 орындық жиналыс үйі әр дүйсенбіде толып тасыды, бірақ оның үй шіркеуі бөлініп, Шотландияның еркін шіркеуі құрылды. Солтүстік-шығысқа қарайтын Сент-Анн шығанағы қатаң қыстың салдарынан көп зиян шекті, теңіз мұзы қоғамға қол жеткізуді жиі тоқтатты, соның салдарынан сауда тоқтап қалды. 1847-48 жылдары картоп шіріген кезде көптеген адамдар қиындыққа шыдамай, жақсырақ жер іздеуге мәжбүр болды. Олар жетістікке жетті, бірақ АҚШ-пен еркін сауда келісімінен кейін балық саудасы құлдырады. Ағаш саудасы да тоқтап, келесі ұрпаққа жер қалмады, соның салдарынан көптеген адамдар Онтариоға және «Бостон штаттарына» көшіп кетті. Норманның ұлдарының бірі Шотландияға, содан кейін Австралияға қайтып, журналист болып жұмыс істеді. Оның сол жердегі керемет өмір туралы хаттары Сент-Анн халқын алаңдатты. 68 жасында Норман Австралияға көшті. Бірінші кезекте кеме жасау қажет болды. 1850 және 1851 жылдары жоғары таулы кеме жасаушылардың шеберлігі толыққанды пайдаланылды. 1851 жылдың қазан айында 236 тонналық «Маргарет» баркасы суға түсірілді, ал кіші «Гайленд Ласс» аяқталуға жақын болды. Қарашаның басында Норман мен Мэри жеті баласымен және тағы 150 нормандықпен бірге теңізге шықты. Жолда Кейптауда тоқтап, 1852 жылдың сәуір айында Аделаидаға жетті. «Хайленд Ласс» кемесі қазан айында тағы 155 адаммен келді.
July 1817 Norman went alone to board the barque 'Frances Ann' and set sail for the town of Pictou on the north coast of Nova Scotia. There was already a thriving Highland community there, mostly emigrants from Sutherland and Rosshire. His family and close relatives came the next year. Three different warring sects of Presbyterian were in Pictou under 4 Ministers and Norman drew people away from them all. Here he preached the Word, 'pure and incorrupted', as God intended. As his fame spread, his followers were dubbed Normanites. Norman was sued for Libel by one of the Ministers, Donald Fraser and the fine was 250 pounds. His friends and relatives coming from Scotland could not find land to settle next to each other. Some were fishermen and ship builders and traders and in 1819 they set out on the Ark to investigate St. Ann's as Cape Breton had lots of available land. And St. Ann's Bay was one of the best harbours on the East Coast. They built a 17 ton small schooner, The Ark and with a crew of 7 of his supporters all seamen went to St. Ann's Bay and claimed land there before returning to Pictou where Norman faced his libel suit. They returned with families in 7 small boats including the Ark on May 20, 1820, and were soon followed by 80 others from Pictou and direct from Scotland. Norman did go to Western New York, near Ohio, the next year 1821 investigating the possibilities of ordination and it is possible that the original purpose was to drop Norman off at Halifax on the original Ark trip where he would find a boat to Boston or New York and go overland to Ohio while the others cleared land etc. This may be how this Ohio story may have started. It would have been impossible to take that schooner up the Mississippi and these men being Mariners would have known that Many ships from the Caribbean came to Pictou The people writing about the story knew nothing about this. Norman did correspond with relatives from New Lisbon, Ohio. He also made three trips to nearby New York finally getting ordained on his third in 1827. Thus, at last, he was a sanctioned minister to his flock and in 1829, he built a school. Whilst by the early 1840s his meeting house with seating for 1200 was overflowing every Sabbath, his home church had been riven apart and the Free Church of Scotland had broken away. Facing as it does northeast, St Ann's Bay suffered the worst of severe winters, and access to the community was frequently blocked by sea ice, stopping all trade in or out. When potato blight struck in 1847 48, the hardships were too much for many who felt the need to find greener pastures elsewhere. They had become quite successful and the Fishery trade had failed because of Free Trade agreements with the US. The timber trade was failing and there was no land left for the next generation and many were leaving for Ontario and the "Boston States" One of Norman's sons sailed back to Scotland, and then on to Australia, where he found work as a journalist. His letters describing the wonderful life he had found there unsettled the folk in St. Ann's. At the age of 68, Norman moved to Australia. The first priority was to build ships and throughout 1850 and into 1851, the skills of the highland boatbuilders were put to full use. By October 1851, the 'Margaret', a barque of 236 tons was afloat, and the smaller 'Highland Lass' was nearing completion. In early November, Norman and Mary with seven of their children, and 150 other Normanites set sail. Having called at Cape Town en route, they arrived in Adelaide in April 1852. 'Highland Lass', carrying another 155 parishioners, arrived in October.
Аделаида, Австралия
Аделаида алтын асығымен қамтылған еді. Мельбурн жанындағы Баллараттан алтын табылды, ал оған байланысты туған ашкөздік пен зорлық-зомбылық Нормандықтар үшін Аделаиданы азапқа толтырды. Олар "Маргарет" кемесін сатқандықтан, қалып қойды. Алты ұлының үшеуі тифтен қайтыс болғаннан кейін, Норман Ескі Ұстанымдағы жалған құдайларға табынудың жазасы ретінде індет пен оба туралы болжам орындалып жатыр деп ойлады.
Adelaide was in the grip of a goldrush. Gold had been found at Ballarat, near Melbourne, and the accompanying greed and violence made Adelaide a misery for the Normanites. As they had sold the 'Margaret', they were trapped. When three of his six sons died of typhus, Norman believed that the Old Testament prophesy of plague and pestilence as a punishment for the worship of false gods was coming true.
Вайпу, Жаңа Зеландия
1853 жылдың басында ол Жаңа Зеландияның губернаторы сэр Джордж Эдвард Грейге өз халқына жер беруді сұрап хат жазды. "Гайленд Ласс" кемесінің иелері Норманның ұлы Дональдпен бірге келіссөздерді жүргізді. Маккензи капитандары "Гайленд Ласс" кемесін сатып, "Газель" атты шхуна сатып алып, көбінесе "Гайленд Ласс" кемесінен және аздаған адамдар "Маргарет" кемесінен Оклендке аттанды. 1853 жылдың 21 қыркүйегінде олардың тобы Солтүстік аралға жеткені хабарланды. Олар үкіметпен жер учаскесі үшін келіссөздер жүргізді. Норман және оның отбасы 4 айдан кейін Оклендке келді және онда қалды. Вайпу Солтүстік-шығыс жағалауында, Окленд пен Аралдар шығанағы арасында, Вайпу өзені мен Вангарей бастары маңында орналасқан. Бұл жерде табиғи өсімдіктер мен орман көп болды, жағалауға жақын болғандықтан Кейп-Бретон таулы аймағының халқының біліктілігін толыққанды пайдалануға болады. Нормандықтар тұрақты мекен тапты. 1859 жылдың соңына дейін тағы төрт кеме келді. 1860 жылға қарай онда 19 шотланд кланынан 883 адам тұрған деп есептеледі. Басқа 4 кемедегі адамдардың көпшілігі Нормандықтар емес еді, олар Баддек Мидл Ривер және Булардери сияқты көршілес елді мекендерден келген, бірақ теологиялық көзқарастары ұқсас еркін шіркеудің пресвитериандары болды. Олар алғашқы екі кемедегі адамдармен туысқандық байланыста болды. Норман 1866 жылы қайтыс болғанға дейін Вайпуда бақытты өмір сүрді. Оның қауымы пресвитериандық Нормандық дәстүрлерін сақтады, бірақ жылдар өте келе, олар араласып, көшіп кеткенде, олардың гаэль тамырлары азайды, олар Жаңа Зеландиялықтарға айналды. Гаэль тілі ғасыр басына дейін сақталды және 1870 жылдары жоғарғы таулы ойындарды өткізу басталды. Жаңа жылда өткізілетін бұл ойындар Оңтүстік жарты шардағы ең ірі ойындар болып табылады.
In early 1853, he wrote to the Governor of New Zealand, Sir George Edward Grey, asking for a grant of land for his people. The owners of the Highland Lass arrived and took over the negotiations along with Norman's son, Donald. The MacKenzie Captains sold the Highland Lass and purchased a schooner the 'Gazelle', and set off with mostly Highland Lass people and a few from the Margaret to Auckland. On 21 September 1853, their group is reported to have landed in the North Island. They negotiated with the Government for a block of land. Norman and his family followed 4 months later and stayed in Auckland. Waipu was on the far North east coast, between Auckland and the Bay of Islands, in the area around the Waipu River and Whangārei Heads. This land was virgin bush and forest, and being coastal, the skills of the Cape Breton Highlanders could be fully employed. The Normanites had found a permanent home. By the end of 1859, four more shiploads had arrived. It is reckoned that by 1860 there were 883 people there representing 19 Scottish clans. Many of the people on the other 4 boats were not Normanites, as they came from other neighbouring communities of Baddeck Middle River and Boularderie , but were Free Church presbyterians which is very close in theology. They were related to the people on the first two ships. Norman lived happily in Waipu until his death in 1866. His flock continued in their Presbyterian Normanite ways, but as the years passed and they intermarried and moved away, their Gaelic roots dwindled as they became New Zealanders. The gaelic language persisted until the turn of the century and they began holding Highland Games in 1870s. Held on New Years, they are now the largest in the Southern Hemisphere.
Ескерткіштер
Норман МакЛеодтың есіміне арналған ескерткіш тастар Шотландиядағы Лохинвер қаласының жанындағы Клэчтоллда және Новая Шотландиядағы Сент-Аннс қаласында орнатылған. Уайпудағы "Естеліктер үйі" – дін қызметкері Норман МакЛеод пен оның ізбасарлары барган жолмен келген барлық шотландтардың есіне арналған мұражай. Новая Шотландиядағы Сент-Анн шығанағындағы МакЛеодтың жері 1930 жылдары Гейлдік өнер және қолөнер колледжіне айналды. Гейл колледжі бүгінгі күнге дейін Канададағы гейл тіліндегі білім берудің орталығы болып табылады.
There are memorial stones to Norman McLeod's memory in Clachtoll near Lochinver, Scotland and St. Ann's, Nova Scotia. The House of Memories in Waipu is a museum to the memory of all the Scots who went along the route taken by Rev Norman McLeod and his Normanites. McLeod's property on St. Ann's Bay in Nova Scotia was developed into the Gaelic College of Celtic Arts and Crafts during the 1930s. The Gaelic College remains the centre of Gaelic education in Canada.