Қос өмірдің көлеңкесі

Кіріспе

1946 жылы түсірілген Роберт Сиодмактың "Қара айна" фильмі – 1946 жылғы американдық фильм-нуар, психологиялық триллер. Режиссері – Роберт Сиодмак. Басты рөлдерде Оливия де Хавилланд (екі қыздың рөлінде) және Лью Айрес (олардың психиатры). Бұл фильм Айрес үшін Екінші дүниежүзілік соғыстағы әскери қызметтен бас тартудан кейін киноға оралуын белгілейді. Де Хавилланд сол кезде актерлық шеберліктің жаңа әдістерін тәжірибелеп бастады және актерлердің барлығы психиатрмен кездесуі керек деп талап етті. Фильм продюсер және сценарист Нуннали Джонсонның "Еваның үш жағы" (1957) атты психологиялық драмасының тууына себепші болды. Владимир Познердің, фильмнің негізінде жазылған түпнұсқа әңгімесі, «Оскар» сыйлығына үміткер болды.

Сюжет

Бір күні түнде доктор Франк Пералта өз үйінде қаза тапты. Істі тергеуші, лейтенант Стивенсон, тез арада екі куәгерді тауып, Пералтаның әйелі Терри Коллинзді оқиға орнында тапқан. Алайда Стивенсон Терриді тауып, жауапқа тартқанда, оның темірлі алибисі және бірнеше куәгерлері бар. Терридің бір ішекті қарындасы Рут бар екені анықталады, екеуі жұмыс істейді және өз пайдалары үшін үнемі орын алмасады. Стивенсон мен округтiк прокурор iс қозғауға мүмкiндiк бермейдi, өйткені егіздер қайсысының алибиi бар екенiн растаудан бас тартады. "Кәдемі қылмыс" дегенді қабылдай алмайтын лейтенант Стивенсон доктор Скотт Эллиоттан көмек сұрайды. Скотт - егіздерді зерттеу бойынша сарапшы, және Коллинздермен олардың ортақ жұмыс орнында жиі кездеседі, бірақ қайсы қайсы екенін білмейді. Скот Терри мен Руттан жеке зерттеу жүргізу үшін оларды жеке-жеке зерттеуге рұқсат беруін сұрайды. Егіздер келіседі, бірақ Рут Скот Терридің өлтірілген түнде Пералтаның пәтерінде болғанын білетін шығар деп уайымдайды. Алайда Терри Скоттқа қызығады және онымен кездесу үшін құпияны сақтай алатындарын айтады. Ол Рутты жұбатады, ол Пералтаның пәтерінде болғанын, бірақ оны өлтірмегенін еске салады. Скотттың психологиялық сынақтарынан және олармен уақыт өткізгеннен кейін ол Руттың мейірімді және сүйіспеншілікке толы екенін, ал Терри өте ақылды және есі дұрыс емес екенін, сондай-ақ олардың өмір бойы Рутпен манипуляция жасап келгенін біледі. Терри адамдардың Рутты өзіне қарағанда артық көретінін қызғанады және Скотт Рутқа емес, оған ғашық болған кезде тағы да ашуланады. Терри Рутты әдістемелік түрде газбен жарықтайды, ол өзін өлтіруге итермелейді деген үмітте, ол галлюцинация көріп, ақылдан адасып жатыр деп сендіреді. Скот өзінің тапқандарын Стивенсонға хабарлайды, ол оған Рутты дереу ескертуге кеңес береді. Сол түні Скотт Рутпен үйінде кездесуді жоспарлайды, бірақ Терри хабарды тыңдайды. Терри Рутты пәтерде жалғыз қалдырып, музыка қорапшасын жасырын жерге қояды, бұл Рутты екі егіздің біреуіне әрқашан зардап шегеді деп қате ойланған ақылсыздықты дамытып жатқанына сенуге талпындырады. Терри Скоттпен кездеседі, ол егіздердің қарым-қатынасы туралы білгендерін және Терридің оның кінәсіз қарындасымен болған қақтығысын түсіндіреді, ол үнемі ол Рутпен емес, Терримен сөйлесіп жатқанын біледі. Скот сонымен қатар Пералта олардың егіз екенін білмейтін, Терриге ғашық болған, бірақ ол Рутты жақсы көретін, ал Терри оны сол үшін өлтірген деп санайды. Скоттың қолына Стивенсон лейтенантының қоңырауы түскенде, Терри жақын жердегі қайшымен оның арқасына пышақ шаппақ болады. Стивенсон егіздердің үйінде, ол сонда бір сезімге сүйеніп барып, Рутты өлі деп тапты. Скот пен Терри апалы-сіңлілілердің пәтеріне барады, онда Терри Стивенсонға "апалы-сіңлілі" Пералтаны өлтіріп, кінәсін сезініп, өз-өзіне қол жұмсады деп "ия таниды". Терри Скоттың барлық психологиялық тест нәтижелерін растайды, бірақ ол өзі Рут екенін айтады және "Терри" өлгеніне көңілі түскенін айтады. Сол кезде Рут бөлмеге кіріп, Терезаның ашуынан әйнекті айнаға лақтырып жіберіп, оның бейнесі Руттың бейнесі екенін көрсетеді. Стивенсон Рутқа бір сезіммен барған, бірақ оны өлі емес, тек қиын жағдайда тапқан; ол Терриді тұтқындау үшін телефон арқылы сөйлесуді жасамалады, ол тұтқындалады. Скот пен Рут болашақта бірге өмір сүруге ерікті.

Dr. Frank Peralta is stabbed to death in his apartment one night. The detective on the case, Lt. Stevenson, quickly finds two witnesses putting Peralta's girlfriend, Terry Collins, at the scene. However, when Stevenson finds and questions Terry, she has an iron clad alibi, and several witnesses of her own. It is revealed that Terry has an identical twin sister, Ruth, and the pair share a job and routinely switch places for their own benefit. Stevenson and the district attorney are unable to prosecute since the twins refuse to confirm which of them has the alibi. Unable to accept the "perfect crime", Lt. Stevenson asks Dr. Scott Elliot for help. Scott is an expert on twin study, and has been routinely encountering the Collinses at their shared workplace but does not know which is which. As a front, Scott asks Terry and Ruth if he can study them individually as part of his research. The twins accept, though Ruth is worried that Scott might find out that Terry was at Peralta's apartment the night of the murder. However, Terry is attracted to Scott and insists that they can keep the secret for the sake of seeing him. She also comforts Ruth, reminding her that she was only at Peralta's apartment but didn't kill him. From Scott's psychological tests and by spending time with them, he discovers that Ruth is kind and loving, while Terry is highly intelligent and insane, and has been manipulating Ruth almost their entire lives. Terry is jealous that people keep preferring Ruth over her, and is enraged yet again when Scott falls in love with Ruth instead of her. Terry starts methodically gaslighting Ruth, making her believe that she's hallucinating and going insane, in the hopes of pushing her to suicide. Scott reports his findings to Stevenson, who advises him to warn Ruth immediately. That night, Scott arranges to meet with Ruth at his apartment, but Terry intercepts the message. Terry leaves Ruth alone in their apartment and sets a music box in a hidden place to encourage Ruth to believe she's developing the madness erroneously believed always to afflict one of two twins. Terry goes to meet Scott, and he explains everything he's learned about the twins' relationship and Terry’s intense rivalry with her innocent sister, knowing all along that he's speaking to Terry, not to Ruth. Scott also believes that Peralta, who didn't know they were twins, wooed Terry but was really in love with Ruth, and Terry killed him for it. When Scott receives a call from the Lieutenant Stevenson, Terry considers stabbing him in the back with the nearby scissors. Stevenson is at the twins' apartment, having gone there on a hunch, and says he's found Ruth dead. Scott and Terry go to the sisters' apartment, where Terry "confesses" to Stevenson that her "sister" killed Peralta and committed suicide out of guilt. Terry confirms all of Scott's psychological test results, but she herself claims to be Ruth, and says that she's relieved that "Terry” is dead. Just then Ruth enters the room, alive and well, which causes Terry angrily to throw her glass at a mirror reflecting the real Ruth's image. Stevenson did visit Ruth on a hunch but only found her in distress, not dead; he then faked the 'phone call to trap Terry, who is arrested. Scott and Ruth are free to enjoy their future together.

Голливуд пен "аномальды психология" жанры

Неміс-американдық режиссер Сиодмақтың "Қара айна" фильмі – 1940 жылдары Голливудта пайда болған, аномальды психология және психоанализ арқылы оның емделуі туралы мелодрама жанрының өкілі. "Қара айна" фильміндегі осы тақырыптың кино тілімен берілуі Сиодмақтың неміс экспрессионизмімен байланысты екенін көрсетеді. Кино тарихшысы Эндрю Саррис Сиодмақтың Голливудта түсірген фильмдері оның [неміс] фильмдерінен де германдыққа жақын екенін атап өтті (режиссер 1940 жылы нацистік үстемдік құрған Еуропадан қашып кеткен). Неміс экспрессионизмінің әдіс-тәсілдері – яғни, кездейсоқ көлеңкелерді пайдалану, дыбыс эффектілері мен диалогтардағы бұрмалаулар, сондай-ақ кейіпкерлердің психозға ұшырауын көрсету үшін айналарды қолдану – "шын мәніндегі шеберлік" деп бағаланады.

Сиодмак келесі жылдары "Санды әйел" (1944), "Рождество демалысы" (1944), "Күдікті" (1945), "Аға Гарридің ерекше оқиғасы" (1945) және "Қылмыскерлер" (1946) сияқты бірқатар психологиялық драмаларды түсірді, соңғысы Эрнест Хемингуэйдің әңгімесі негізінде жасалған.

Қабылдау

Variety журналының қызметкерлері фильмді алғаш шығарған кезде «Қара көлеңке» кинофильміне қатысты ара-жібір пікір білдірді, былай деп жазды: «Қара көлеңке» бокс-офистегі қазіргі тақырыптардың толық спектрін қамтиды – психиатриядан романсқа, қайта екі жақтылық хикаясына және детективтік жұмбаққа дейін. Бірақ, әрқайсысының әлеуетіне қарамастан, жиынтығы толыққанды әсер қалдырмайды. Лью Айрз біртекті егіздерге маманданған дәрігер рөлінде таныс бейнеде көрінеді. Айрз сәл ересектеу көрінеді және миығы бар, бірақ ол әлі де өзінің тартымды жастық адалдығын сақтайды. Бірақ романтикалық көрісулерде Айрз қатты және сәл ұялып тұрғандай көрінеді. Томас Митчелл салыстырмалы түрде шағын рөлге қарамастан, актерлік шеберлігімен көзге түседі, оның өткір әзілі мен сенімді мінезі көрерменді сендіреді. 2019 жылғы «Оливия де Гавиленд: Жеңімпаз ханым» атты өмірбаянында Виктория Амадор Джеймс Эйджидің 1946 жылғы 9 қарашадағы «The Nation» журналындағы рецензиясын келтіреді: «Маған Оливия де Гавилендтің ойыны қатты ұнайды, – деп жазды Эйджи. – Ол ұзақ уақыттан бері кинодағы ең әдемі әйелдердің бірі болды; соңғы кезде ол бұрынғыдан да әдемі болумен қатар, актерлік өнерге де бейімделді».

The New York Times газетінің киносыншысы Босли Кроутер сынға алды, былай деп жазды: «Қара көлеңке», көптеген фильмдер сияқты, авторының жұмбағын қанағаттандырарлық түрде шешудегі тапқырлығының жетіспеуінен зардап шегеді. «Терезедегі әйел» атты бұрынғы және жоғары сапалы туындысындағыдай, Джонсон мырза мәселені шешу үшін аздап айла-амалға жүгінеді, бұл оның шеберлігіне ешқандай үлес қоспайды. Дегенмен, Джонсон мырза көрерменді ойландырып, әрқашан көңіл көтеріп қоймаса да, қызықтыра білгені үшін мақтауға лайық». 1947 жылғы 9 ақпанда Австралияның Daily Telegraph газетінде Жозефин О'Нилл былай деп жазды: «Бұл тебірентетін психологиялық драма Оливия де Гавилендтің керемет ойынын көрсетеді, сондықтан әрбір кейіпкер фильмнің басында анық тұлғаға айналады. Екі кейіпкерді ажырату үшін жасалған бірегей зергерлік бұйымдардың қажеті жоқ. Шын мәнінде, Оливияның ойыны – жылдың академиялық сыйлығына лайық. Тыныш, ерекше өндіріс ақылға қонымды, төмен деңгейдегі режиссерлік Роберт Сиодмактың ақылды, төмен деңгейдегі режиссерлік жұмысы өте ерекше. (Лью) Айрз жақсы, сезімтал және сүйкімді рөлді орындайды. Томас Митчелл өте жақсы формада, Митчеллге осындай жақсы сценарий көптен бері бұйырмаған. Қорыта айтқанда: өз класындағы ең жақсы туындылардың бірі».

2020 жылғы шілде айына қарай Rotten Tomatoes сайты фильмге 6 рецензия негізінде 67% жаңалық береді, олардың көпшілігі 21-ғасырдан бастап жазылған. Сайт Рихард Броудидің 2012 жылғы 26 қарашадағы «The New Yorker» журналындағы оң пікірін келтіреді: «Оның биологиялық тағдырды еске түсіруі модернистік романсты трагедияға айналдырады».

Қайта жасау

"Қара айна" 1984 жылы телефильм ретінде қайта түсірілді, онда Жэйн Сеймур егіздердің рөлін, Стивен Коллинз психиатрдың, ал Винсент Гарденя детективтің рөлін сомдады.