Кіріспе
Этникалық сәйкестікті дамыту жеке тұлғаларда этникалық сәйкестікті қалыптастыру Этногенез () - этностық топтың қалыптасуы мен дамуы. Бұл топтың өзін-өзі немесе сырттан сәйкестендіру арқылы болуы мүмкін. Этногенез термині бастапқыда 19 ғасырдың ортасында пайда болған, кейіннен 20 ғасырдың академиялық антропологиясына енгізілген. Бұл жағдайда ол біріктірілген сәйкестікке ие деп танылған жаңа әлеуметтік топтардың пайда болуының байқалатын құбылысына, яғни антропологиялық тұрғыдан "этникалық топқа" қатысты. Әлеуметтік ғылымдар бұл құбылысты тек қана байқап қана қоймай, оның себептерін де іздестіреді. Этногенез термині этногенездің бір түрі ретінде де қолданылады.
the formation of ethnic identity in individuals
Ethnogenesis (; ) is the formation and development of an ethnic group. This can originate by group self identification or by outside identification. The term ethnogenesis was originally a mid 19th century neologism that was later introduced into 20th century academic anthropology. In that context, it refers to the observable phenomenon of the emergence of new social groups that are identified as having a cohesive identity, i. e. an "ethnic group" in anthropological terms. Relevant social sciences not only observe this phenomenon but search for explanation of its causes. The term ethnogeny is also used as a variant of ethnogenesis.
Пассивті немесе белсенді этногенез
Этногенез пассивті немесе белсенді түрде болуы мүмкін. Пассивті этногенез - бұл топтың өзіндік ерекшеліктері, олардың физикалық ортасының ерекше элементтерімен өзара әрекеттесуі, мәдени бөліну (диалект және діни атаулар сияқты), көші-қон және басқа да процестер арқылы топтың өзіндік ерекшеліктері бар түрлі маркерлердің өздігінен пайда болуын қамтитын қаламаған нәтиже. Бұл процесте қандай да бір миф пайда болуы мүмкін. Белсенді этногенез - бұл жеке сәйкестіктің қасақана, тікелей жоспарлауы мен инжинирингтілігі. Бұл жаңа этникалық сәйкестікті құрудың қиындықтарымен байланысты даулы тақырып. Алайда белсенді этногенез пассивті этногенезді күшейтуі мүмкін екені анық. Белсенді этногенез әдетте пайда болатын саяси мәселелерге, мысалы, аймақтар арасындағы ұзақ мерзімді, құрылымдық экономикалық тепе-теңсіздікке немесе жергілікті мәдениет элементтеріне қатысты кемсітушілікке (мысалы, ұлттық деңгейде бір диалектті стандартты тіл ретінде насихаттау нәтижесінде) шабыттандырады. Соңғысына қатысты, 18-ші ғасырдың соңынан бастап мұндай әрекеттер көбінесе белгілі бір диалектті насихаттаумен (немесе төмендетумен) байланысты болды; жаңадан пайда болған ұлтшылдар көбінесе белгілі бір диалектті (немесе диалекттер тобын) жеке тіл ретінде құруға тырысты, ол "ұлттық әдебиетті" қамтиды, одан құрылтай мифін шығарып, насихаттауға болады. 19-20 ғасырларда бұрын өздеріне үйлесімділік сыйлаған баяндардың ескіруіне қарсы шыққан қоғамдар өздерінің ұжымдық сәйкестігін немесе полисін сақтау немесе қайта растау құралы ретінде этникалық немесе нәсілдік баяндарға оралды.
Тілдерді жаңғырту
Тіл - этникалық сәйкестікті анықтаудың маңызды құралы. Ежелгі этникалық бірегейлікті қайта жаңғырту процесі тілдік қиындықты тез арада тудырады, өйткені ескірген тілдерде қазіргі тәжірибелерді білдіретін сөз жоқ. 1990 жылдары Еуропада этностық қайта өрлеуді жақтаушылардың мысалдары Уэльстегі кельт шетінен және Баск еліндегі ұлтшылдардан болды. 1970-жылдардан бері белсенділердің Оңтүстік Францияда окситан тілін қайта жаңғыртуға тырысуы осыған ұқсас мысал болып табылады. Сол сияқты, 19 ғасырда Финляндияның Ұлы Герцогтігінде фенноман қозғалысы фин тілін шаруалар деңгейінен ресми ұлттық тіл дәрежесіне көтеруді мақсат етті, ол біраз уақыт бойы швед тілі ғана болды. Фенномдықтар өздерінің ұлттық мақсаттарын жүзеге асыру үшін фин партиясын құрды. 1835 жылы фин ұлттық эпосы "Калевала" жарық көргені фин ұлтшылдығы мен этногенезінің іргетасы болды. Фин тілі тек 1892 жылы ғана Финляндияның ресми тілі ретінде танылды. Фенномандықтарға қарсылық көрсеткендер - Аксель Олоф Фрейденталь (18361911) басқарған Свекомандықтар. Ол швед тілін ресми тіл ретінде қолдануды қолдады; бұл үкімет пен әкімшілікте білімді элита қолданатын азшылық тілі болды. Қазіргі кездегі ғылыми нәсілшілдік теорияларға сәйкес Фрейнталь Финляндияда екі нәсіл бар деп сенді, біреуі швед тілінде, екіншісі фин тілінде сөйлейді. Швекомандықтар швед герман нәсілі финдердің басым көпшілігінен жоғары екенін мәлімдеді. Ирландияда ирланд тілінің қайта жаңғыруы және ирланд ұлттық әдебиетінің құрылуы он тоғызыншы ғасырдың соңында басталған ирландтық бірегейлікті қалпына келтірудің бір бөлігі болды. Бельгияда 1831 жылы патшалық құрылғаннан бері голланд және герман фламандтары мен франко-кельттік валлондар арасында тіл маңызды және жік салатын саяси күш болды. Швейцария неміс тілді не неміс швейцарлары мен француз тілді романдар мен арпитандарға, ал оңтүстік пен шығыстағы итальян / ломбард және романша тіліндегі азшылықтарға бөлінген.
Ежелгі гректер
Энтони Д. Смит жалпы алғанда, ежелгі дәуірдегі ұлттар мен ұлтшылдықтардың бар екендігіне баға беруге кедергі келтіретін дәлелдер жетіспейтінін атап өтті. Бұл туралы көбірек мәлімет ежелгі Грекия мен Исраилде бар. Ежелгі Грецияда саяси емес, мәдени бірлік сақталған. Дегенмен, эллиндік этностық қауымдастықтың ішінде этностық бөлінулер болды, негізінен иониялықтар, эолдықтар, бооттықтар мен дориялықтар арасындағы бөлінулер. Бұл топтар одан әрі қала-мемлекеттерге бөлінді. Смит ежелгі Грецияда ұлтшылдықтың көрінісі ғана бар деп болжайды. Джонатан М. Холлдың "Елдік бірегейлік грек ежелгі дәуірінде" (1997) еңбегі ежелгі грек этносы туралы алғашқы толық көлемді қазіргі заманғы зерттеу ретінде танылды. Холлдың айтуынша, ежелгі гректің этникалық бірегейлігі туыстық, шығу тегі мен шежіреге негізделген, бұл шежірелік аңыздарда көрініс тапқан. Оның пікірінше, генеалогия - кез келген халықтың өзін этникалық топ ретінде айқындауының ең негізгі тәсілі. Парсы соғыстары кезеңінде (б.з.д. Бұған дейін гректер бір-біріне генеалогиялық ассимиляция арқылы қосылуға бейім болған. Парсы басқыншылығынан кейін олар өздерін жау деп санайтын жауларға қарсы анықтауға бейім болды. Бұл бейімділіктің белгісі - афиналықтардың б.з.д. 480 жылы одақтастарына айтқан сөзі, онда барлық гректер хомамон ("бірдей қан"), гомоглосон ("бірдей тіл") және жалпы діни тәжірибелермен байланысты екендігі айтылған. Холл гректің болмысы б.з.д. VI ғасырда этникалық сипат ретінде қарастырылғанын, 5-ғасырда мәдени сәйкестендіру түрлері пайда болғанын және 4-ғасырда бұл болмыстың мәдени тұрғыда көбірек тұжырымдалғандығын дәлелдейтін дәлелдер бар деп санайды.
Солтүстік Американың оңтүстік-батысындағы жергілікті халықтар
Солтүстік Американың оңтүстік-батысына испандықтардың келуіне байланысты Джумано мәдени сферасының түпкүлкі американдықтары әлеуметтік өзгерістерге ұшырады, бұл олардың этногенезін ынталандырды, - деп атап өтті Клейтон Андерсон. Техас жазығында және жағалауда этногенез екі түрге ие болды: бір жағынан, әлсіз топ күшті топпен сәйкестендіріліп, оған сіңіп кетті, ал екінші жағынан, мәдени институттар өзгертілді және белгілі бір мағынада қайта құрылды. Нэнси Хикерсонның пікірінше, 17-ғасырдағы Джумано ыдырауы, ішінара әкелінген аурулардан кең таралған өлім-жітімнен кейін, олардың Киова ретінде қайта кірігуі болды. Этногенетикалық өзгерістерге әкелген сыртқы қысым испандықтардың келуі мен олардың жылқы мәдениеті алдында болды: құрғақшылықтың қайталанатын циклдері бұрын туыстары жоқтарды бірігуге немесе таралып, жұмылдыруға мәжбүр етті. Ұрпақтар арасындағы қақтығыстар әлсіз топтарды күшті топтармен араласуға мәжбүр етті.
Солтүстік Американың оңтүстік-шығысындағы жергілікті халықтар
1539 - 1543 жылдары Эрнандо де Сото бастаған испан экспедициясы Кубадан Флоридаға және Американың оңтүстік-шығысына жол тартты. Сотоға өзін ұстап тұруды бұйырса да, ол 600 адаммен қазіргі Флорида, Джорджия, Оңтүстік Каролина, Солтүстік Каролина, Теннесси, Алабама, Миссисипи, Арканзас және Шығыс Техас штаттарын аралап, зорлық-зомбылықпен шабуыл жасады. Олар алтын мен күмісті таба алмағанына ренжігендіктен, ауылдарды қиратып, жергілікті халықты қырып-жойды. 1542 жылы оның өліміне қарамастан, Сотоның адамдары 1543 жылға дейін экспедициясын жалғастырды, сонда олардың бастапқы күшінің жартысы Мексикага жетті. Олардың әрекеттері еуропалық ауруларды әкелді, бұл жергілікті халықты одан әрі әлсіретті. Халық санының құлдырауы жергілікті тұрғындарды қалалардан ауылға көшіруге мәжбүр етті, онда кішігірім ауылдар мен жаңа саяси құрылымдар пайда болды, олар рулық басқарудың ескі басшылық үлгілерін алмастырды. 1700 жылы Сото мен оның адамдары кездестірген ірі тайпалық елді мекендер енді жоқ болды. Кішігірім тайпалар кішігірім, өз бетімен әрекет ететін ауылдардың бос конфедерацияларын құра бастады. Көптеген тайпалардың араласқаннан кейін этногенез еуропалықтардың, жануарлардың және аурулардың шабуылына төтеп бере алған жергілікті тұрғындардың жаңа этностары мен жеке басын қалыптастырды. 1700 жылдан кейін Солтүстік Американың көптеген индеец "тайпалары" осы қалған халықтар құраған салыстырмалы түрде жаңа құрамдас топтар болды, олар осы аймақты зерттеген еуропалықтармен эпидемиялық аурулармен және қақтығыстармен күресуге тырысты.
Канада даласындағы жергілікті халықтар
Еуропалықтардың қоныстануы жергілікті қауымдардың көлемі мен географиялық таралуында үлкен демографиялық өзгерістерге әкеліп соқтығыстар мен ауруларға байланысты өлім-жітімнің өсуіне әкелді. Кейбір аборигендер тобы жойылып, ал жаңа топтар бұрыннан бар топтардың мәдени интерфейсінен пайда болды. Бұл этногенездің бір мысалы - метис халқы.
Молдова
Молдавияның жеке этникалық сәйкестендіруі Кеңес өкіметі тұсында, 1924 жылы Кеңес Одағы автономиялы Молдавия автономиялы Кеңес Социалистік Республикасын құрған кезде, алға жылжытылды. Ол Украина КСР-інен Днестр мен Оңтүстік Буг (Трансднестровье) өзендерінің арасындағы аумақтың бір бөлігінде бөлінді. Чарльз Кинг деген ғалым бұл әрекеттің бір жағынан Кеңес одағының үгіт-насихаттарына қолдау болып, Румынияда коммунистік революция жасауға көмектескенін айтады. Бастапқыда молдаван этносы сол кездегі румындық Бессарабия мен Солтүстік Буковина аумақтарына аумақтық талаптарды қолдады. Бұл талаптар шығыс Бессарабияның Кишиневпен бірге 1812 және 1918 жылдар аралығында Ресей империясына тиесілі болғандығы фактісіне негізделген. 500 жыл бойы Румыния Молдова Княздігінің құрамында болғаннан кейін Ресейге Наполеон соғыстары кезіндегі шығындары үшін өтемақы ретінде Молдованың шығысы берілді; Бұл Шығыс Молдовадағы 100 жылдық Ресей тарихының басталуы болды. 1940 жылы екі аумақты Кеңес Одағы басып алғаннан кейін, әлеуетті қайта бірігу талаптары Молдавия Кеңес Социалистік Республикасымен өтелді. Молдавия АССР-і құрылған кезде Кишинев оның астанасы болып тағайындалды, бұл рөл 1940 жылы Молдавия КСР-і құрылғаннан кейін де жалғасты. Молдавандарды румындардан бөлек жеке этнос ретінде тану бүгінгі күні даулы тақырып болып қала береді. Бір жағынан, Молдова Парламенті 2003 жылы "Молдова Республикасының ұлттық саясаты туралы тұжырымдама" қабылдады, онда молдавандар мен румындар екі түрлі халық және екі түрлі тілде сөйлейді, румындар Молдовада этникалық азшылықты құрайды және Молдова Республикасы Молдова Княздігінің заңды мұрагері болып табылады. Алайда молдавандарды тек бұрынғы кеңестік мемлекеттер ғана ерекше этникалық топ ретінде таниды. Румынияда Валахия мен Трансильваниядан келгендер Молдавияның батысында, қазіргі Румынияның бір бөлігіне жататын румындар мен румындықтарды молдавандар деп атайды. Румын Молдавиясындағы адамдар өздерін молдаван деп атайды, бұл субэтникалық атау, ал румындықтар этникалық атау ретінде (Кент қаласында тұратын ағылшындықтар үшін Кент және ағылшын тілдері сияқты). Румыниядан келген румындар Молдова Республикасының румындарын бассарабтар деп атайды, бұл субэтникалық топтың ішінде, молдавандарды субэтникалық топ ретінде және румындарды этникалық топ ретінде сәйкестендіру. Бұл жерде айтылған этностық топтар тарихи түрде тәуелсіз княздіктерге байланысты. 1349 жылы құрылған Молдавия / Молдова княздігі 1349 және 1859 жылдар аралығында әртүрлі кеңейтулерге ие болды және Буковина мен Бессарабияны өңірлік бөлімшелер ретінде қамтыды. Осылайша, оңтүстік Буковинаның румындықтары (бүгінгі Румынияның бөлігі және бұрын тарихи Молдованың бөлігі) буковиндар, молдавандар және румындар деп аталады. 2004 жылғы Молдовада халық санағы бойынша Молдовада тұратын 3,383,332 адамның 16,5% (558,508) румын тілін ана тілі ретінде таңдады, ал 60% молдаван тілін таңдады. Қалалық румын/молдаван тілінде сөйлейтіндердің 40%-ы румын тілін ана тілі ретінде көрсеткенмен, ауылдарда румын/молдаван тілінде сөйлейтіндердің жетіден бірі ғана румын тілін ана тілі ретінде көрсетті.
Италиялық
Италияда орта ғасырларда итальяндықтарды латын тілінен итальяндық-далмация тілдерін ажырату кезінде бұрынғы Рим империясындағы көрші этностардан итальяндықтарды ажырату басталғаннан кейін, аймақтық топтар арасында этнологиялық және тілдік айырмашылықтар болды, солтүстіктегі ломбардтардан бастап оңтүстіктегі сицилиялықтарға дейін. Таулы жерлер 19-ғасырда Италияның бірігуіне дейін салыстырмалы түрде оқшауланған қауымдардың және көптеген диалекттер мен тілдердің дамуына мүмкіндік берді.
Сингапурлық
Сингапурдың көпшілік саясаты азаматтардың бірігуіне бағытталған. Сингапурдың мәдени нормалары, психикасы мен дәстүрлері "Сингапурлықтардың" көршілес елдерден ерекшеленетін бірегей этномәдени және әлеуметтік-этникалық топ ретінде жіктелуіне әкелді. 2013 жылы Сингапур премьер-министрі Ли Сянь Лунг "саннан бөлек, Сингапурдың мықты ядросы Сингапур рухы, біздің кім екеніміз, қандай идеалдарға сенетініміз және бізді бір халық ретінде қандай байланыстар біріктіретіндігіміз туралы" деп мәлімдеді.
Америка
2015 жылғы Америка Құрама Штаттарының халық санағын зерттеуде халықтың 7,2% -ы американдық ата-бабалары бар деп анықталды, негізінен ата-бабалары 1400-жылдардан кейін Еуропадан Америка Құрама Штаттарының оңтүстік-шығысына көшіп кеткен адамдар. Ұзақ уақыт бойы қалыптасқан отбасылардан шыққан неміс американдықтар, ағылшын американдықтары немесе ирланд американдықтары саны көбірек, бұл "американдық" және белгілі бір еуропалық этнос арасындағы айырмашылықты көбінесе жеке басымдық ретінде қалдырады.
Қара америкалықтар / африкалық америкалықтар
Қара американдықтардың этногенезі құлдықпен, әсіресе Америка Құрама Штаттарында басталады. 1492 - 1880 жылдар аралығында Америкада 12,5 миллион африкалық құлға қоса 2 - 5,5 миллион түпкүлдік америкалықтар құлдыққа алынды. 17 ғасырдың ортасында нәсілдік ұғым Америкадағы африкалықтарды құлдыққа түсіруді ақтауға арналған құрал ретінде пайда болды, ал ғалымдар ақырында мәжбүрлі еңбек жүйесін қолдауға арналған теорияларды ойлап тапты. Бұл құрылымға қара түсті терісі бар америкалықтар африкалық құлдардың келуімен қосылды. Түсі ашық американдықтар еуропалықтармен бірге құл иелері болды және расаға негізделген құлдыққа қатысты. Бұл екі кең топты адамдармен анықталатын екі касталық жүйеге айналды: ақ және ақ емес, азамат және азамат емес (немесе жартылай азамат). Ақ емес, жартылай емес азаматтар бұрын белгілі этникалық / мәдени ортасына қарамастан, жалпы термин ретінде қолданылуы үшін "Қара" немесе "Негро" деп жіктелді. Расалық және құлдық жүйелері қара американдықтардың өмірін және жеке басын қалыптастырды, нәтижесінде ерекше мәдениет пен тәжірибе пайда болды. Америкадағы қара нәсілділердің мәдениетінің музыка, тамақ, әдебиет, өнертабыстар, билер және басқа да тұжырымдамалары құлдықта жүрген қара нәсілділер мен әлі де расистік заңдарға бағынған еркін қара нәсілділердің тәжірибелерінің бірігуінен пайда болды. Құлдық заңды болған кезде АҚШ-та еркін қара нәсілді адамдар болса да, 1865 жыл - бұл осы уақыт ішінде АҚШ-та "қара" немесе "негро" деп саналатын барлық халықтардың азаттық алуының уақыт белгісі. 1865 жылы желтоқсанда он үшінші түзету арқылы құлдық жойылып, қара американдық этногенездің аяқталуы белгіленді. Бұл "Қара американдықтардың" нығайған, ұжымдық бірегейлігі мен мәдениетін енгізді, өйткені олардың барлығы қазір заңды және тең азаматтар деп есептеледі. АҚШ-тың құлдық жүйесі қара американдықтардың этникалық, жеке басын, ұрпағын, мәдениетін және тарихын қалыптастырғандықтан, 1865 жылға дейін АҚШ-та "қара" немесе "негро" деп саналатын ата-бабалары жоқ қазіргі АҚШ азаматтары қара американдықтардың этникалық немесе ұрпағы емес. Тіпті Америка Құрама Штаттарында иммигрант тегі бар нәсілдік қара деп саналатын адамдар да қара американдықтар емес. Бұл АҚШ аумағында тұратын немесе АҚШ аумақтарынан келген азаматтарды да қамтиды. Қазіргі АҚШ азаматтығына ие болғанына қарамастан, бұл аумақтар қара американдық этногенез кезінде АҚШ аумақтары болған жоқ. Этностық тек нәсілге негізделмейді, бірақ нәсілге негізделген тарих, американдық қоғамның жүйесі мен өмір салтына байланысты қара американдықтар нәсілдік емес, ұлттылық тұрғыдан өзін тануды жөн көреді. Бұл нәсілдік сәйкестік қара американдықтар Америка Құрама Штаттарында бір нәсілдік африкалық этностық топ болып табылады деген жалпы қате түсінікті тудырды, бірақ қара американдықтардың генетикалық архитектурасы африкалықтардан ерекшеленеді. Бұл Африка, Еуропа және Американың түпкүлкі тұрғындарының Атлантика арқылы құл саудасы кезінде араласу тарихымен сәйкес келеді және нәсіл Америка Құрама Штаттарында құрылған әлеуметтік құрылым болып табылады. Әдетте Американың, Еуропаның, Африканың және Американың жергілікті халықтарының үлесімен қалыптасқан ДНК сегменттерін алып жүретін болса да, қара американдықтардың генетикасы бірнеше континенттен асады. Қара американдықтардың ішінде АҚШ-тан тыс моноэтникалық орта жоқ және монорастық орта азшылықта. Құлдыққа мәжбүрлеу және араластыру арқылы қара американдықтардың этникалық, нәсілдік, нәсілдік, мәдени, жеке басын Америка Құрама Штаттарының жергіліктері құрайды.
Тарихи ғылым
Тарихи мамандықта "этногенез" термині "табиғи" туу мен өсудің биологиядан алынған метафоралық мағыналарынан айырылған варварлық этнос мәдениеттерінің шығу тегі мен эволюциясын түсіндіру үшін неологизм ретінде қарыз алынды. Бұл көзқарас австриялық тарихшы Гервиг Вольфрам мен оның ізбасарларымен тығыз байланысты, олар мұндай этникалық топтың шынайы генетикалық шығу тегі ("тайпалар") мәселесі емес деп дәлелдеді. Керісінше, Рейнхард Венскустың "Традиционные ядра" ("дәстүр ядросы") термині қолданылғанда, этногенез этностық дәстүрлерді бір жерден екінші жерге және ұрпақтан ұрпаққа жеткізетін ақсүйек жауынгерлердің шағын топтарынан пайда болды. Қауымдар осы дәстүр ядроларының айналасында бірігіп немесе таралып кетеді; этностар оларға қатысуға ниет білдіргендерге "тайпа" болып туылмауы керек еді. Осылайша, нәсіл мен шығу тегі туралы сұрақтар екінші орынға түсті. Этногенезді жақтаушылар бұл этноцентрикалық және ұлтшылдық стипендияның жалғыз баламасы деп мәлімдей алады, бұл әдетте франктар, готтар және гунндар сияқты көптеген ежелгі халықтардың шығу тегі туралы дауларда көрінеді. Бұл сондай-ақ Финикиялықтарды қолдаған және әртүрлі ассириялық / халдей / сириялық халықтардың ежелгілігіне деген талаптарды қолдаған Таяу Шығыстың "расалық тарихына" балама ретінде қолданылды.