Кіріспе

Loulis шимпанзесі (1978 жылғы 10 мамырда туған) – американдық қол тілінде қарым-қатынас жасауды үйренген шимпанзе. Лулистің аты ол туған Атланта қаласындағы (Джорджия штаты) Еркес аймақтық приматтарды зерттеу орталығындағы екі күтушінің (Луиза мен Лизаның) құрметіне берілген. Он ай Еркесте болғаннан кейін Лулис Роджер Футс пен оның асырап алған анасы Уошомен бірге Оклахомаға ауыстырылды. 1980 жылы отбасы Вашингтон штатының Эленсбург қаласындағы Орталық Вашингтон университетіне көшті. 1993 жылы Шимпанзелер мен адамдар арасындағы коммуникация институты (ШАКИ) отбасының тұруы үшін салынды. Лулистің биологиялық анасы Еркесте қалды және медициналық зерттеулер үшін пайдаланылды. 2013 жылы ол ШАКИ-ден Канададағы Fauna Foundation шимпанзелерді қорғау орталығына көшірілді.

Тілдік қабілеттері

Уошо және тағы үш шимпанзе (Тату, Дар және Можа) есту қабілеті жоқ адам балалары сияқты тәрбиеленіп, американдық қол тілін меңгерді. Шимпанзелер қол сигналдарын бір-бірімен және адамдармен байланыс үшін үнемі пайдаланады. Лулис – отбасыдағы басқаша тәрбиеленбеген жалғыз шимпанзе (оны адамдар емес, Уошо мен басқа шимпанзелер өсірген). Уошомен сегіз күн өткен соң Лулис алғашқы қол қимылын үйренді. Өмірінің алғашқы бес жылында Лулистің күтушілері оның қасында тек жеті қол белгісін қолданды (қолданылған белгілер: кім, қай, қалай, қайда, аты, сондай және қол белгісі). Лулис АҚТ-де білгенін Уошодан үйренді. Осы зерттеудің толық мәліметтерін Ален және Беатрикс Гарднерлердің "Шимпанзелерге қол тілін үйрету" атты еңбегінен табуға болады.