Ибраһим Паша: Осман әміршілігінің күшті тұлғасы мен құлауы

Кіріспе

1523 жылдан 1536 жылға дейін Осман империясының ғалымы (немесе бас везирі)

Саяси мансап

Өзінің бәсекелесі Хайн Ахмед-паша, Мысыр губернаторы, Осман империясынан тәуелсіздігін жариялап, 1524 жылы өлім жазасына кесілгеннен кейін, Ибрагим-паша 1525 жылы Мысырға оңтүстікке сапар шегіп, Мысырдың провинциялық азаматтық және әскери әкімшілік жүйесін реформалады. Ол өзінің жүйесін сипаттайтын «Канунаме» деген жарлық шығарды. 1523 жылы Ибрагим-паша екі онжылдықтан астам уақыт бұрын оны тұтқынға алған Искендер пашаның немересі Мүхсин Хатунға үйленді. Бұл неке саяси себептермен, сырттан келген Ибрагимді Осман элитасына біріктіру мақсатымен жасалды. Мүхсин алғашқыда жаңа күйеуіне күмәнданып қараса да, олар бір-біріне сүйіспеншілікпен қарай бастады. Бір кездері тарихшылар Ибрагимнің Сүлеймен Сұлтанның қарындасы Хатиче Сұлтанға үйленгеніне сенсе де, бұл аз дәлелдерге және болжамдарға негізделген. Тарихшы Эбру Туранның зерттеулері, оның ішінде Венеция және Османдық мәтіндеріндегі Мүхсинеге қатысты бірнеше сілтемелерді, сондай-ақ оның Ибрахимге жазған хаттарын табу нәтижесінде, қазір Ибрагимнің әйелі Хатиче емес, Мүхсин екені қабылданды. Олардың кем дегенде бір ұлы, Мехмед Шах Бей (1539 жылы қайтыс болған) болды. Оның Стамбулдағы Ипподромның батыс жағында әлі күнге дейін тұрған сарайы қазіргі Түрік және ислам өнерінің мұражайына айналдырылды. Дипломатиялық жағынан Ибрагимнің Батыс христиан әлеміндегі жұмысы толыққанды сәтті болды. Өзін «Осман империясының нағыз күші» деп таныстырған Ибрагим, католик державаларының басшыларымен тиімді келісімдер жасау үшін түрлі тактикаларды қолданды. Венеция дипломаттары оны тіпті «Керемет Ибрагим» деп атады, бұл Сүлейманның әдеттегі лақап атымен ойнаған нәрсе. 1533 жылы ол Карл V-ті Венгрияны Осман империясының вассалына айналдыруға көндірді. 1535 жылы ол Франциск I-мен Габсбургтерге қарсы бірлескен әрекеттер үшін Францияға Осман империясы ішінде тиімді сауда құқықтарын берген маңызды келісімге келді. Бұл келісім Франко-Османдық теңіз күштерінің бірлескен маневрлеріне, соның ішінде 1543-1544 жылдардың қысында Осман флотының оңтүстік Францияда (Тулон қаласында) орналасуына жағдай жасады. Ибрагим-паша көп бұрын ислам дінін қабылдағанмен, өзінің тамырларымен байланысын сақтап, тіпті ата-анасын Осман империясының астанасына әкеліп, олар да ислам дінін қабылдады. Әкесі Юсуф есімін алып, Осман элитасына қосылып, Эпирдің губернаторы болды. Оның билігі мен байлығы артаған сайын, оның мақтаныш сезімі де өсті, ол сұлтан емес, өзі билік ететіндей әрекет етті. Бұл сұлтанның әйелі Хурремді қатты мазалады, ол Ибрагимнің құлауын жоспарлады. 1536 жылдың 5 наурызында сұлтанмен бірге кешкі ас ішкеннен кейін Ибрагим-паша ұйықтады. Ол бөлмесіне келгенде тұтқынға алынып, өлтірілді. Осылайша Хуррем күйеуі, сұлтанның басты саяси кеңесшісіне айналды.

After his rival Hain Ahmed Pasha, the governor of Egypt, declared himself independent of the Ottoman Empire and was executed in 1524, Ibrahim Pasha traveled south to Egypt in 1525 and reformed the Egyptian provincial civil and military administration system. He promulgated an edict, the Kanunname, outlining his system. In a lavish ceremony in 1523, Ibrahim Pasha was married to Muhsine Hatun, the granddaughter of the same Iskender Pasha who had captured him more than two decades previously. This marriage appears to have been politically motivated as a method of integrating Ibrahim, an outsider, into the Ottoman elite. While Muhsine was initially skeptical about her new husband, they eventually formed a loving relationship. Although historians once believed that the woman Ibrahim married was Hatice Sultan, the sister of Sultan Suleiman, this had been based on scanty evidence and conjecture. As a result of research carried out by the historian Ebru Turan, including the discovery of multiple references to Muhsine in Venetian and Ottoman texts as well as a signed letter from her to Ibrahim, it is now accepted that Ibrahim's wife was Muhsine and not Hatice. They had at least a son, Mehmed Şah Bey (dead in 1539). His palace, which still stands on the west side of the Hippodrome in Istanbul, has been converted into the modern day Turkish and Islamic Arts Museum. On the diplomatic front, Ibrahim's work with Western Christendom was a complete success. Portraying himself as "the real power behind the Ottoman Empire", Ibrahim used a variety of tactics to negotiate favorable deals with the leaders of the Catholic powers. The Venetian diplomats even referred to him as "Ibrahim the Magnificent", a play on Suleiman's usual sobriquet. In 1533, he convinced Charles V to turn Hungary into an Ottoman vassal state. In 1535, he completed a monumental agreement with Francis I that gave France favorable trade rights within the Ottoman Empire in exchange for joint action against the Habsburgs. This agreement would set the stage for joint Franco Ottoman naval maneuvers, including the basing of the Ottoman fleet in southern France (in Toulon) during the winter of 1543–1544. Although Ibrahim Pasha had long since converted to Islam, he maintained some ties to his roots, even bringing his parents to live with him in the Ottoman capital, where they also converted to Islam. His father took the name Yusuf and joined the Ottoman elite, becoming a governor in Epirus. As his power and wealth grew, so did his arrogance, and he behaved as if he were in charge, not the Sultan. This deeply troubled the Sultan's wife, Hurrem, who plotted Ibrahim's downfall. After a dinner with the Sultan on 5 March 1536, Ibrahim Pasha went to bed. Upon arrival to his room, he was seized, and killed. Thus, Hurrem became the chief political advisor to her husband, the Sultan.

Халықтық ақпарат құралдарында

Халықаралық деңгейде танымал түрік телесериалы "Мұхтешем Юзиль" да Парғалы Ибрагим Паша рөлін актер Окан Ялабик сомдайды. Ол "Civilization 6" видео ойынының "Gathering Storm" кеңейтілімінде бірегей Осман әкімі ретінде көрінеді.