Кіріспе

Хабтар мен тораптар – өңірлердің байланысы арқылы бір индустрияның құндылық тізбегінің элементтерін орындауға қалай ынтымақтасатынын және инновациялық өсуді қамтамасыз ету үшін жеткілікті үлкен масштабқа бірлесіп қалай қол жеткізе алатынын түсіндіретін географиялық модель. Хабтар мен тораптар моделі Портердің кластерлік моделіне негізделген, ол бұрын тиімді болғанмен, әлемдік бизнес пен өңірлер жаһандану шындығына бейімделгендіктен, кластерлер концепциясы қолдануын жоғалтып барады.

Кластерлерді бөлу

Компаниялар өндірістің белгілі бір кезеңінің географиялық жақын жерде болуын міндетті етіп көрмейтінін ұғына бастады. Технология мен логистиканың дамуы, мысалы, Интернет пен бір күндік жеткізу қызметтерінің кеңеюі сияқты факторлар ұзақ қашықтықтағы ұлттық және жаһандық операцияларға бөгеттерді төмендеткендіктен, зерттеу, өнімді әзірлеу және өндіріс сияқты операцияларды тиісті білімі мен төмен құнға ие елдерге және аймақтарға көшіру мүмкіндігі артып отыр. Мысалы, тұтыну тауарларында идея жасаудың бір жерде, өнімді сынау мен жетілдірудің басқа жерде, ал өндіріс пен таратудың үшінші жерлерде жүзеге асуы жиі кездеседі. Даму, өндіріс және тарату элементтері тарихи кластерлердің шекарасынан тыс жерде аяқталуда. Көптеген компаниялар кластерлік модельден асып түскенде, өз операцияларын инвестициялары үшін ең пайдалы жерлерге кеңейтіп, түрлендіреді. Шапшаң жаһандану процесіне жетік дайын компаниялар үшін ғылыми-зерттеу және әзірлеу, өндіріс және тарату кезеңдері жақсы нәтижелер көрсетеді, себебі бұл бизнес шығындарын азайта алады, жаңа тиімділіктерге қол жеткізе алады және өнімді әзірлеу жылдамдығын арттыра алады. Кластерлік модельдің мәні сақталуы мүмкін, өндірістің әртүрлі кезеңдері әлі де бірнеше ұйымдар арасында бөліседі, бірақ географиялық жақындық енді оларды байланыстыру қажеттілігін тудырмайды.