Кіріспе

Мемлекеттік қаржылар Қарызды монеталандыру немесе ақшалай қаржыландыру - бұл мемлекеттік облигацияларды жеке инвесторларға сату немесе салықтарды көтеру орнына мемлекеттік шығындарды қаржыландыру үшін орталық банктен қарыз алу практикасы. Мемлекеттік борышты сатып алатын орталық банктер, бұл процесте жаңа ақшаны жасайды. Бұл практиканы көбінесе ақша басу немесе ақша жасау деп бейресми және кемсітушілікпен атайды. Көптеген елдерде оған тыйым салынған, өйткені ол инфляцияның құлдырауынан қауіпті деп саналады.

Ақшалай қаржыландырудың тікелей түрлері

Оның ең тікелей түрінде ақшалай қаржыландыру теориялық түрде орталық банктен үкіметке ақшаның кері қайтарылмайтын тікелей аударымы түрінде болады. Алайда, іс жүзінде ақшалай қаржыландыру әдетте кері айналатын түрде жүзеге асырылады, мысалы, үкіметке тегін тікелей несие желілерін немесе овердрафттарды ұсыну арқылы. Мысалы, Англия банкі "жолдар мен құралдар" арқылы мұны жүзеге асыра алады. Мұндай жағдайларда үкімет өзінің орталық банкіне жауапкершілік жүктейді. Тікелей ақшалай қаржыландырудың екінші түрі - эмиссиядан кейін (яғни бастапқы нарықта) мемлекеттік борыштық бағалы қағаздарды сатып алу . Бұл жағдайда орталық банк теориялық түрде сатып алынған қазынашылық вексельдерді қайта сата алады. Мұндай ақшалай қаржыландыру түрлері Екінші дүниежүзілік соғыстан кейінгі онжылдықтарда көптеген елдерде, мысалы, Франция мен Канадада қолданылды.

Валюталық қаржыландырудың жанама түрлері

Негізгі орталық банктер қолданатын сандық жеңілдету, нақты айтқанда, ақшалай қаржыландырудың бір түрі емес, өйткені бұл ақшалай ынталандыру саясаты жанама түрде (екінші нарықта) жүзеге асырылады және бұл операциялар кері айналдырылады (ҚБ облигацияларды жеке секторға қайта сата алады), сондықтан ақшалай қаржыландыру ретінде тұрақты емес. Сонымен қатар, орталық банктің ниеті басқаша: QE бағдарламалары үкіметтерді қаржыландыру үшін емес, банк кредиті арқылы ақша жасауды ынталандыру үшін ұзақ мөлшерлемені төмендету үшін негізделген. Осы саясаттың нәтижесінде мемлекеттік бюджет тапшылығының өсуі қаламаған жанама әсер ретінде таныстырылады. Бұл, кем дегенде, құқықтық тұрғыдан қаралған: мысалы, Еуропалық Сот бұл бағдарлама Еуропалық шарттарда белгіленген ақшалай қаржыландыруға тыйым салуды бұзбайды деп шешті. Алайда, көбінесе QE мен ақшалай қаржыландыру арасындағы шекаралар бүктелген деп айтылады. Шын мәнінде, КЕ-нің экономикалық әсері ақшалай қаржыландыруға ұқсас немесе тіпті баламалы деп санауға болады. ЕЦБ-нің КҚ-мен жеңілдетуі нарықтық ставкаларды төмендету арқылы еурозона елдерінің қарыздылығының құнын тиімді түрде азайтады және орталық банктер осы мемлекеттік қарыз міндеттемелері бойынша алынған пайданы үкіметтерге береді, сондықтан КҚ-мен жеңілдету саясатының пайдасы үкіметтер үшін маңызды. Кейбір бақылаушылар QE мен ақшалай қаржыландыру арасындағы айырмашылық екіжүзді немесе ең жақсы жағдайда өте бүктелген деп санайды. ЕЦБ-ның пікірінше, КТ аясында ұсталған мемлекеттік борыштық бағалы қағаздарды кейіннен өтеу ақшалай қаржыландырудың заңсыз жағдайын анық білдіреді.

Ақшалай қаржыландыруға қатысты заңдық тыйым салулар

Бұл процесс үкімет пен орталық банк арасындағы үйлестіруді білдіретіндіктен, борышты монетализациялау орталық банк тәуелсіздігі туралы ілімге қайшы келеді. Көптеген дамыған елдер бұл тәуелсіздікті "саясаткерлерді баспа машиналарынан алыстату" үшін, үкімет мүмкіндігін болдырмау үшін, оның танымалдығын арттыру немесе қысқа мерзімді саяси пайдаға қол жеткізу үшін, жаңа ақша жасау және Германияның Веймар Республикасында немесе жақында Венесуэлада байқалған инфляция түрін тәуекелге салу үшін енгізді. АҚШ-та 1935 жылғы Банктік заң орталық банкке қазынашылық бағалы қағаздарды тікелей сатып алуға тыйым салды және оларды "ашық нарықта" ғана сатып алуға және сатуға рұқсат берді. 1942 жылы соғыстың кезінде Конгресс банк туралы заңға өзгерістер енгізді, сонда федералды банктер мемлекеттік қарызды сатып алуға рұқсат берді, олардың жалпы сомасы "5 миллиард доллардан аспайды". Соғыстан кейін бұл шектеу 1981 жылдың маусым айында аяқталмайынша уақыт шектеулерімен жаңартылды. Жапонияда қарызды монеталандыруға қағаз жүзінде тыйым салынған, елдің орталық банкі "режимдік" түрде ай сайын шығарылатын мемлекеттік борыштың шамамен 70% сатып алады және 2018 жылдың қазан айына қарай шамамен 440 триллион JP¥ немесе барлық мемлекеттік облигациялардың 40% -дан астамын иеленеді. Орталық банк облигацияларды тікелей емес, банктер арқылы сатып алды және оларды уақытша ұстау ретінде есепке алды, бұл қатысушы тараптарға қарызды ақшалай айналдыру іс жүзінде болмаған деп дәлелдеуге мүмкіндік берді. Қытай Халық Банкінің (ҚХР) 1995 жылғы ҚХР Заңына сәйкес мемлекеттік органдарға овердрафт беруге, немесе тікелей үкіметтен мемлекеттік облигациялар сатып алуға немесе кез келген басқа мемлекеттік борыштық бағалы қағаздарды кепілге алуға тыйым салынады.

Қарызды монеталандыру және инфляция

Мемлекеттік дефицитті қарызды монеталандыру арқылы қаржыландыру нәтижесінде ақша базасының өсуі, жиынтық сұраныс қисығының оңға ауысуы баға деңгейінің өсуіне әкеледі (егер ақша ұсынысы шексіз икемді болмаса). Үкіметтер мұны әдейі жасағанда, олар сол валютада негізделген активтерді ұстап тұрған кез келген адамның тұрақты табыс ақша ағынының бар қорларын құнсыздандырады. Бұл жылжымалы немесе қатты активтердің құнын төмендемейді және кейбір акциялар үшін белгісіз (әлде мүмкін пайдалы) әсер етеді. Бұл несие берушілердің есебінен борышкерлерге пайда әкеледі және жылжымайтын мүліктің номиналды бағасының өсуіне әкеледі. Бұл байлық трансферті Паретоның жетістігі емес, бірақ жеке қарызбен ауыртпалық көрген экономикада экономикалық өсім мен жұмыспен қамтуды ынталандырушы фактор ретінде әрекет етуі мүмкін. Бұл негізінен "салық" және дебиторларға бір мезгілде қайта бөлу, өйткені кредиторлардың тұрақты табыс активтерінің жалпы құны төмендейді (және дебиторларға қарыз жүктемесі сәйкесінше төмендейді). Егер бұл трансферттің пайда алушылары өз табыстарын жұмсауға көбірек ықтимал болса (түсінік пен активтер деңгейінің төмендеуіне байланысты), бұл сұранысты ынталандырып, өтімділікті арттыра алады. Сонымен қатар, валютаның құнын төмендетеді, бұл экспортты ынталандырады, ал импортты азайту сауда теңгерімін жақсартады. Жергілікті валюта мен борыштың шетелдік иелері де ақша жоғалтады. Белгілі табыс несие берушілері сатып алу қабілетінің төмендеуіне байланысты байлықтарының төмендеуін бастан кешіреді. Бұл "инфляциялық салық" (немесе "инфляциялық қарызды өтеу") деп аталады. Керісінше, несие алушыларға қарыз алушыларға қарағанда тіпті экономикалық өсудің төмендеуі есебінен де артықшылық беретін қатаң ақша-несие саясаты, сондай-ақ қарыздар немесе негізінен саудаға адам капиталы бар адамдардан негізгі активтерді иеленушілерге байлық беру деп қарастырылуы мүмкін ("дефляциялық салық"). Дефицит тұрақты инфляцияның көзі бола алады, егер ол уақытша емес, тұрақты болса және егер үкімет оны ақша жасау арқылы (қарызды монеталандыру арқылы) қаржыландырса, ал облигациялар жұртшылықтың қолына берілмесе. COVID-19 пандемиясы тудырған жағдай сияқты ерекше жағдайларда ауыр депрессиядан аулақ болудың пайдасы ақшалай тәртіпті сақтау қажеттілігінен асып түседі. Сонымен қатар, 2007-2009 жылдардағы Ұлы дағдарысқа қатысты саясаттың әсері дағдарысқа ұшыраған экономикаға инфляция тудырмастан ақшаны енгізуге болатынын көрсетті. 2020 жылдың шілдесінде Индонезия банкі шамамен 398 триллион рупия (27,4 миллиард АҚШ доллары) сатып алуға және барлық пайыздарды үкіметке қайтаруға келісті. Сонымен қатар, орталық банк қосымша 123,46 трлн. рупиялық облигация бойынша пайыздық төлемдердің бір бөлігін төлейді. Орталық банк басшысы Перри Варджио бұл шешімді бір реттік саясат деп атады. Экономист Пол МакКалли нақты мәлімдеме болмағанмен, әртүрлі саясат ақша-кредит және фискалдық саясат арасындағы " шіркеу мен мемлекеттің бөлінуін " бұзғанын білдірді деп түсіндірді.