Кіріспе

Сату салығы

Алькабала немесе алькавала (alkaˈβala) – он төрт процентке дейін жететін сату салығы, Испанияның жаңа заман кезеңіндегі ең маңызды патшалық салық. Ол Испания және испандық иеліктерінде қолданылған. Испаниядағы көптеген салықтардан өзгеше, ешқандай әлеуметтік топ толығымен салықтан босатылмаған (мысалы, ақсүйектер мен дін қызметкерлері салық төлеуге міндетті болған), бірақ 1491 жылдан бастап дін қызметкерлері "кіріс табу мақсатында емес" саудадан босатылды. Кейбір қалаларға да белгілі бір уақытта жеңілдіктер берілген. 1956 жылдан 1991 жылға дейінгі DRAE басылымдарында бұл араб сөзі "шарт" немесе "салық" мағынасын білдіреді. 1726 жылғы басылым да сөздің араб тілінен шыққандығын растайды және қазіргі көзқарасқа жақын нұсқаны басымдыққа қояды. Олар Алькала әкесінің айтуынша, бұл сөз cabála немесе cabéle сөздерінен туындаған, яғни қабылдау, жинау немесе тапсыру. Себастьян де Коваррубиас болса, габал сөзінен – шектеу немесе салық салудан шыққан деген пікірді келтіреді. Қай жағдайда болсын, бұл сөздердің алдында араб тіліндегі Al артиклі тұрады. Бұл термин көбінесе көпше түрінде – las alcabalas қолданылады, сонымен қатар басқа да осыған ұқсас салықтарды да қамтиды.

Ақырғы баға және маңыздылығы

Алкабала – испан королі алғаш рет 1342 жылы салған ең маңызды мемлекеттік салық. Тағы бір маңызды салық – десятинь, яғни католик шіркеуін қолдау үшін оннан бір бөлігін төлеу, оның маңызды бөлігі Рим Папасымен жасалған келісімдер бойынша коронаға тиді. Көп ұзамай, нанға салық салу тоқтатылды. Бастапқыда салық үш жылға белгіленген. Дегенмен, шындығында жағдай одан да күрделі болуы мүмкін. Мысалы, 19 ғасырдағы испан заң сөздігінде 1341 жылы Альфонсоға Альхесирас қамалын (1342–1344) қоршау шығындарын өтеу үшін үш жылға рұхсат етілгені, 1345 жылы шекаралық қамалдарды ұстау үшін мерзімі ұзартылғаны, 1349 жылы Гибралтар қамалы үшін және 1388 жылы Португалиямен соғыс үшін тағы ұзартылғаны, ал 1393 жылы мүлдем тоқтатылмауы, яғни мәңгілік салыққа айналғаны айтылады. 1770-ші жылдардың соңында алты пайызға дейін өскен бұл салық 1780–1781 жылдары Жаңа Гранада вице-корольдігінде (Оңтүстік Американың солтүстігі) және 1780 жылы Арекипада (Оңтүстік Перу) наразылықтар мен зорлық-зомбылыққа әкелді.

Терминнің басқа қолданылуы

Алкабала термині Колумбия және Венесуэладағы әскери бекеттерді де білдіреді.