Кіріспе

Мимрам өзені – Англияның Гертфордшир графтығындағы әктас суарнасы.

География

Жергілікті жерде Мимрам аңғары деп белгілі өзен аңғары, Англияның Солтүстік Гертфордширдегі Уитвеллдің солтүстік-батысындағы бұлақтан бастау алып, Гертфордтағы Хорн Милл жанында Леа өзенімен қосылады. Уитвеллде рим дәуірінен бері сақталған сулы өсімдіктер өседі, олар сол бұлақтармен суға толады. Аңғар солтүстікке қарай созылып, Лилли Боттом деп аталады. Аңғардың басқа бөліктері Кимптон Түбі және Кодикотт Түбі деп белгіленеді. Уитвелл, Кимптон Милл (Мимрам өзеніне Ким өзені қосылатын жер) және Кодикотт Түбі арқылы ағып өткеннен кейін, өзен Уэлвин ауылының ортасынан өтеді, содан кейін қазіргі және ескі Дигсвелл елді мекендері арасымен, ал соңында Хертфордтағы Ли өзеніне жеткенше көлденең бағытта ағып өтеді. Солтүстік бөлігі құрғақ аңғар болғанымен, өте ылғалды жылдары Мимрам өзені жоғарғы аңғардағы бұлақтардың арқасында бірнеше шақырымға дейін ұзаратыны белгілі. 2001 жылы батыстағы көрші аңғардағы бір ауыл су тасқынына ұшырады. Бұл аңғар Чилтерн тауларының аңғарларының ең шығыс жағында орналасқан.

Тарихи дереккөздер

Мимрам атауы 1086 жылы «Соңғы сот кітабы» (Domesday Book) жинақталғанға дейін жергілікті аумақта тіркелген санаулы топонимдердің бірі. «Англосаксон жылнамасы» 913 жылы Гертфордта бекініс (қамалды қала) салынғанын былай сипаттаған: «мемеран мен бенефикан және лигеан арасында» (бір қолжазбада «мемеран» «маран» деп жазылған, ал екіншісінде «меран» деп жазылған), яғни «Мимрам/Маран, Бин және Леа өзендері арасында». Гертфордширдің көне карталарында өзен Мимрам және Маран деп екі атаумен де көрсетілген, ал 20 ғасырдағы жергілікті тұрғындар айналасынан Маран аңғары деп әлі де атап кеткен.

Этимология

"Мимрам" атауы көбінесе келттік текті деп есептеледі. Рутерфорд Дэвис: "этимологиясы белгісіз, бірақ оның келттік екеніне күмән келтіруге негіз жоқ" дейді. Академиялық филологтар Вестморлендтегі Минт өзенімен және оңтүстік Гертфордширдегі Солтүстік Мимспен этимологиялық байланыстарды ұсынды. Бұл атау келт құдайының атынан шыққан деген болжамдар да бар, бірақ бұл туралы академиялық дереккөздер келтірілмеген, ал бұл болжамдар жақын жердегі Биан өзенінің этимологиясымен салыстырудан туындаған болуы мүмкін. Әдетте, этимологтар мен филологтар "Мимрам" атауын талдау қиын деп санайды, себебі Саксон дәуіріне дейін оны зерттеуге жеткілікті материал болған жоқ, ал сол кезде атаудың көптеген түрлері жазбаларда кездеседі. Айлерт Эквалл бұл атаудың көне ағылшын тіліндегі нұсқасы Мемере немесе Мере (Mære) болған деп санайды, және ерте формаларының сенімсіздігін ескере отырып, нақты этимология жасау мүмкін емес. Археолог Кит Фицпатрик Мэтьюс "Мимрам" атауының көне ағылшын тілінде мағынасы жоқ екенін, демек оның бриттік тегі болуы керек деп жазды. Ол былай деп жазады: "Mimram" атауы бриттік *mimo ("айту, шулау, боршылу") және *aramo ("жұмсақ, тыныш, салмақты") сөздерін қамтиды. Түпкі *Мимарама "мұрқылдап аққан жұмсақ өзен" деген мағынаны білдірген. Көне ағылшын тілінде сөйлейтіндерге үш қайталаған дауыссызды айту қиын болғандықтан, үшінші –m– әрпін –n– әрпімен алмастырған, бұл процеске диссимиляция дейді. Тарихи тұрғыдан, бұл өзен "Маран" деген атпен де белгілі болған. XIX ғасырдың соңы мен XX ғасырдың басындағы көптеген карталарда өзеннің аты "Мимрам немесе Маран" деп көрсетілген. Шындығында, 1960-1970 жылдарға дейін жергілікті тұрғындар көбінесе оның маңындағы аймақты Мимрам аңғары емес, Маран аңғары деп атаған. Дигсвеллдің төменгі ағысында XVI ғасырдан бері сақталған "Маран үйі" деген атаумен белгілі үй-жай бар. "Маран" атауының Катувеллауни тайпасының отанына, Бельгияның және Солтүстік Францияның қазіргі аймақтарынан Гертфордширге келген келттерге, сондай-ақ Францияның департаментінің атын алған Марна өзеніне қатысы болуы мүмкін деген болжам бар. Марна префектурасы – Шалон-ан-Шампан, бұрын Шалон-сюр-Марн деп аталған, ал "Шалон" атауы этимологиялық тұрғыдан жергілікті бельгиялық Каталаун тайпасының атынан шыққан. Дегенмен, француз Каталауни мен британ Катувеллауни тайпалары арасындағы байланыс нақты дәлелденген жоқ: кейбір мәтіндер олардың байланысты екенін болжайды (соңғы кезде Грэм Роббтың "Ежелгі жолдар" кітабы да осы пікірді қолдайды), ал басқалары дәлелдің жоқтығына байланысты байланыссыз екенін айтады.

Жол қиылыстары

Мимрамды Дигсвеллде Уэлвин виадугі кесіп өтеді, ол Шығыс жағалаудың басты теміржол желісін, сондай-ақ Питерборо және Кембридж қалаларына қатынайтын жолаушылар пойыздарын алып өтеді, және Маран аңғарының бүкіл енімен созылады. Мимрамның жоғарғы ағысы көбінесе шағын көпірлермен немесе арналармен (мысалы, Уэлвин мен Кодикотт Боттомда) ғана кесіледі. Уэлвин ауылында үш көпір бар: Синглер көпірі, Хай-стритте (бұрын арна болған), және Милл-лейнде. Хай-стрит және Милл-Лейн көпірлері салыстырмалы түрде жаңа, сондықтан Синглер көпірі Уэлвин ауылындағы ең көне көпір болып табылады. Синглер көпірі Синглер батпағының атымен аталады, ол 18 ғасырғы жер салығы карталарында Сингл Бридж Мид деп белгіленген, бұл аймақта Мимрам өзені арқылы өтетін жалғыз көпір екенін көрсетеді. Уэлвиннің төменгі жағында өзен, айналма жолдың және оған іргелес автожолдың астындағы құбырға өтеді, содан кейін Локлис паркіне шығып, Тевин суы арқылы Паншангер паркіне қарай ағады.

Әдебиеттік сілтемелер

Өзен Стиви Смиттің "Өзен құдайы" атты өлеңінің тақырыбы (және айтушысы) болып табылады. Бұл өлең көптеген оқырмандар үшін танымал және ұнағанмен, өлеңде берілген өзеннің суреті шын Мимрам өзенінің географиясына онша сәйкес келмейді.