Тірі организмдердің қоршаған орта өзгерістеріне реакциясы – тітіркену қабілеті. Физиологиялық және патологиялық сезімталдық, мінез-құлық реакциялары қарастырылады.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Организмдердің қоршаған ортаның өзгеруіне ден қою қабілеті.
Tendency of organisms in response to environmental change
Тітіркенділік – тірі организмдердің қоршаған ортадағы өзгерістерге жауап беруге қабілеттілігі. Бұл термин стимулдарға физиологиялық реакцияны және стимулдарға патологиялық, бұрмаланған немесе артық сезімталдықты сипаттау үшін қолданылады.
Irritability is the excitatory ability that living organisms have to respond to changes in their environment. The term is used for both the physiological reaction to stimuli and for the pathological, abnormal or excessive sensitivity to stimuli.
Анықтама
Түйсіну қабілеті – тірі организмдердің қоршаған ортадағы өзгерістерге жауап беруге қабілеттілігі. Бұл термин физиологиялық реакция ретінде де, патологиялық, қалыптан тыс немесе артық сезімталдық ретінде де қолданылады. Түйсіну қабілеті физиологиялық және мінез-құлықтық тітіркендіргіштерге, оның ішінде қоршаған орта, жағдай, әлеуметтік және эмоционалдық тітіркендіргіштерге жауап беру арқылы көрінеді. Адамдарда, түйсіну қабілеті – өмір бойы кез келген уақытта немесе кез келген жаста кездесетін маңызды трансдиагностикалық симптом немесе бейімділік болуы мүмкін. Ол көбінесе теріс эмоционалдық күйлерге (әсіресе ашуға) және ашуға ұшырап, мінез-құлықтың өрбуіне жауап беру тенденциясы ретінде анықталады, бұл агрессивті болуы немесе болмауы мүмкін. Бұл анықтама ашу мен агрессия анықтамаларымен ұқсас екені белгілі. Жаңа гипотезалар мен деректерге негізделген зерттеулер түйсіну қабілетінің, ашудың және агрессияның ерекшеліктерін анықтауға бағытталған. Анықтама кең және зерттеу мен емдеуге қатысты арнайы анықтамалармен сәйкес келеді. Бір анықтама бойынша, түйсіну қабілеті – көңіл көтерілмеу сезімін сезінудің төмен шегі. Бұл анықтама тәжірибелер үшін пайдалы, себебі зерттеушілер күтілетін сыйлықтарды тоқтату немесе күтпеген жазалар беру арқылы көңіл көтерілмеуді тудыра алады. Дегенмен, бұл түйсіну қабілетіне тән емес, себебі көңіл көтерілмеу – көптеген эмоционалдық және мінез-құлықтық байланыстары бар жеке құрылым. Екінші маңызды арнайы анықтама аутизм спектрінің бұзылуы диагнозы қойылған адамдарда жиі кездесетін мінез-құлық мәселелерінің тобын сипаттайды. Бұл нұсқаны атап өту қажет, себебі түйсіну қабілетінің бұл түрі көптеген клиникалық сынақтарда қолданылады және АҚШ Тамақ және дәрі-дәрмек басқармасының түйсіну қабілетіне қатысты қолданылатын көрсеткішін анықтайды.
Irritability is the excitatory ability that living organisms have to respond to changes in their environment. The term is used for both the physiological reaction to stimuli and for the pathological, abnormal or excessive sensitivity to stimuli. Irritability can be demonstrated in behavioral responses to both physiological and behavioral stimuli, including environmental, situational, sociological, and emotional stimuli. In humans, irritability may be a significant transdiagnostic symptom or disposition that occurs across or at any point during the lifespan. It is commonly defined as the tendency to react to stimuli with the experience of negative affective states (especially anger) and temper outbursts, which may or may not be aggressive. This definition is well known to have similarities with the definitions of anger and aggression. New hypotheses and data driven research are focused on identifying what is unique to irritability, anger, and aggression. The definition is broad. It is also consistent with special definitions that are relevant to research and treatment. One definition is that irritability is a low threshold for experiencing frustration. This definition is helpful for experiments because researchers can induce frustration by blocking desired rewards or doling out unexpected punishments. However, it is not particularly specific to irritability, as frustration is its own construct with a number of emotional and behavioral associations. A second prominent special definition describes a group of behavioral issues often occurring in those diagnosed with an autism spectrum disorder. This deserves mention here because this version of irritability has been a commonly used in a number of clinical trials and defines the current US Food and Drug Administration irritability indication.
Белгілері мен симптомдары
Адамдардағы эмоционалдық және мінез-құлқылық белгі ретінде, егер біреудің ызасы тез туса, оңай тітіркеніп, ренжігіш немесе ашулы болса, оны ашулы деп есептейді. Күтушілер отбасыдағы кернеу немесе шаршау туралы хабарлай алады. Олар өздерінің тәуелділерін ашуландырмау үшін жағдайға бейімделуі мүмкін. Ашулану көптеген психикалық денсаулық проблемаларымен байланысты. Бұл биполярлық, депрессивтік және көңіл-күйдің бұзылуы сияқты кез келген көңіл-күйдің бұзылуының анықтамалық ерекшелігі болып табылады. Әрине, ашуланудың нақты бір жағдайға тән еместігін ескерсек, дәрігерлер биологиялық, әлеуметтік, психологиялық және отбасылық факторларды қарастырады. Ашулану диагноздың, аурудың барысы немесе емделу барысының көрсеткіші болуы мүмкін. Мысалы, дәрігерлерді ең алаңдататыны – ашуланудың уақыт бойынша өзгеруі. Егер адам әдеттегіден ашулы болып көрінсе, дәрігер неврологиялық зақымдану немесе көңіл-күйдің бұзылуы сияқты өзгерістер немесе эпизодтық ауру туралы алаңдауы мүмкін. Ашуланудың уақыт бойынша өзгеруін түсіну балалардың биполярлық бұзылысын көңіл-күйдің бұзылуынан ажырату үшін маңызды. Мысалы, үлкен балалардағы созылмалы, күшті ашулану (мысалы, мектепке дейінгі жастағы кішкентай балалардағы нормативті ашулану күшті болуы мүмкін болғандықтан, олар ескерілмейді) кейінірек депрессия мен алаңдаушылықты болжауы мүмкін.
As an emotional and behavioral symptom in humans, someone is considered to be irritable when they have a short temper, become easily frustrated, or feel grouchy or grumpy. Caregivers may report tension in the household or fatigue. They may make accommodations to avoid provoking their dependents. Irritability is associated with a number of mental health conditions. It is a defining characteristic of any mood disorder, such as bipolar, depressive, and disruptive mood dysregulation disorders. Of course, given that irritability is not specific to any one condition, clinicians consider biological, social, psychological, and familial factors. Irritability may be an indicator of diagnosis, course of illness, or prognosis. For example, a major concern for clinicians is the time course of irritability. If a person presents as uncharacteristically irritable, then a clinician may become concerned a change or episodic illness, such as a neurologic insult or mood disorder. Understanding the time course of irritability is critical for establishing the diagnosis of pediatric bipolar disorder from disruptive mood dysregulation disorder. In another example, chronic, severe irritability in older children (not including young children, e. g. preschool age, where normative irritability may be severe) may predict later depression and anxiety
Нейрофизиология
Идиопатиялық, созылмалы тітіркенуге қатысты бірнеше зерттеуде бірнеше маңызды нейрондық жүйелернің қатысты екені анықталды. Оларға мыналар жатады: 1) күрделі, мақсатқа бағытталған мінез-құлықты, әсіресе тежелуді бақылау және эмоцияларды реттеуді қамтамасыз ететін префронтальды аймақтар; 2) сыйақыны өңдеуге жауапты кортико-субкортикальдық жүйелер, әсіресе көнерген жағдайға реакция ретінде; және 3) қауіп және оянуды өңдеуге жауапты кортико-субкортикальдық жүйелер, әсіресе әлеуметтік әділетсіздік немесе әлеуметтік қауіп-қатер контекстінде.
Several major neural systems have been implicated across a number of studies for idiopathic, chronic irritability. These include the following: 1) prefrontal areas that underlying complex, goal directed behavior, especially inhibitory control and the regulation of emotions; 2) cortico subcortical systems underlying reward processing, particularly in reaction to a frustrating stimulus; and 3) cortico subcortical systems underlying threat and arousal processing, particularly in the context of social fairness or social threat.