Кіріспе

Иммундық жүйенің ауруы

Гипогаммаглобулинемия – иммундық жүйенің ауруы, онда қанда жеткілікті мөлшерде гамма глобулиндер өндірілмейді (сонымен гипо + гамма + глобулин + эмия). Бұл антиденелер санын азайтады, иммундық жүйені нашарлатып, инфекцияға шағу қаупін арттырады. Гипогаммаглобулинемия иммундық жүйенің туа пайда болған генетикалық кемшіліктерінен, мысалы, жалпы өзгермелі иммуножеткіліксіздік, немесе дәрі-дәрмектер, қанның қатерлі ісігі, нашар тамақтану, несепте гамма глобулиндердің жоғалуы сияқты екіншілік факторлардан, мысалы, іріктемес гломерулярлық протеинуриядан туындауы мүмкін. Гипогаммаглобулинемиямен ауыратын науқастардың иммундық функциясы төмендейді; маңызды мәселелерге тірі вакциналардан бас тарту және эндемикалық аурулар немесе нашар санитарлық жағдайлар бар аймақтарға саяхаттағанда сақтық шараларын қабылдау кіреді, мысалы, егу, шетелде антибиотиктер қабылдау, тек қауіпсіз немесе қайнатылған су ішу, саяхатқа шығар алдында тиісті медициналық сақтандыруды рәсімдеу және қажет болған жағдайда иммуноглобулин инфузиясын жалғастыруды қамтамасыз ету.

Симптомдар мен белгілер

Гипогаммаглобулинемияның ең басты белгісі – әдетте, қайталамалы, созылмалы немесе әдеттен тыс инфекциялардың клиникалық тарихы. Бұл инфекцияларға бронхит, құлақ инфекциялары, менингит, пневмония, синусит, тері инфекциялары және басқа да көптеген инфекциялар жатады. Мұндай инфекциялар органдарға зиян келтіріп, ауыр асқынуларға алып келуі мүмкін. Гипогаммаглобулинемияның басқа да белгілері – созылмалы диарея және тірі вакциналар салдарынан туындайтын асқынулар. Созылмалы зақымданудың кейбір белгілері қайталамалы инфекциялармен байланысты болуы мүмкін. Мысалы, тыныс алудың қиындығы, созылмалы жөтел және қақырық бөлінуі бронхоэктазияның болуын көрсетеді. Синустың ауыруы, мұрыннан сұйық ағуы және тамаққа мұрын суы ағуы созылмалы синуситтің белгісі болуы мүмкін. Диарея және стеаторрея сіңірудің бұзылуын білдіруі мүмкін. Біріншілік иммунодефициттің (БИД) әртүрлі түрлеріне жауапты 300-ге жуық ген анықталды. Бұл түрлер иммундық жүйенің әртүрлі бөліктеріне, соның ішінде иммуноглобулин өндірісіне әсер етуі мүмкін. Біріншілік иммунодефициттерде клиникалық белгілердің алғашқы көрінісі мен диагноз арасында көбінесе бірнеше жылдық кешігу болады. Біріншілік иммундық жетіспеушіліктерге атаксия-телангиэктазия (АТ), аутосомдық рецессивті агаммаглобулинемия (АРА), жалпы өзгермелі иммунодефицит (ЖАИ), гипер-IgM синдромдары, IgG субклассының жетіспеушілігі, IgG емес иммуноглобулиндердің оқшауланған жетіспеушілігі, ауыр комбинациялық иммунодефицит (СКИ), спецификалық антидене жетіспеушілігі (САД), Вискотт-Олдрич синдромы және Х-хромосомаға байланысты агаммаглобулинемия жатады. ЖАИ – біріншілік иммунодефициттің ең көп таралған түрі. СКИ медициналық шұғыл жағдай саналады, күдік туған жағдайларда дереу мамандандырылған орталыққа бару қажет. Гипогаммаглобулинемия көбінесе басқа аурулардың салдарынан дамып, екіншілік немесе қабылданған иммундық жетіспеушілік деп аталады. Мұндай жағдайларға созылмалы лимфоциттік лейкемия (ХЛЛ), лимфома, миелома, ЖИТС, нефротикалық синдром, нашар тамақтану, белок жоғалтатын энтеропатия, мүшелерді трансплантациялау немесе сәулемен емдеу жатады. Сондай-ақ, гипогаммаглобулинемияны тудыруы мүмкін кортикостероидтар, химиотерапиялық препараттар және құрысуға қарсы дәрілер сияқты дәрі-дәрмектер де бар.

Скрининг

КВИД және IgA науқастарының туыстарының иммуноглобулин деңгейін тексеру нәтижесінде отбасылық мұрагерлік көрсеткіші 10%-дан 20%-ға дейін анықталады. Егер мұндай мутацияның тасымалдаушысы бала көтергісі келсе, имплантация алдындағы генетикалық диагностика (ПГД) жасалады. Екіншілік иммуножеткіліксіздіктің алдын алу үшін гипогаммаглобулинемия даму қаупі жоғары пациенттерді қатаң бақылау қажет. Бұл гематологиялық қатерлі ісігі бар, немесе химиотерапия немесе ритуксимаб сияқты иммуносупрессивті терапия алатын пациенттерде иммуноглобулин деңгейін өлшеуді қамтиды. Тағы бір жаңа емдеу әдісі – гендік терапия, ол Х-хромосомасына байланысты SCID, аденозин деаминаза жетіспеушілігінен туындаған SCID және созылмалы гранулематозды ауруды емдеу үшін қолданылады. Егер гипогаммаглобулинемия анықталмаса және емделмесе, көбінесе жағдай нашарлайды, әсіресе созылмалы өкпе зақымдануы немесе бронхоэктазия болған жағдайда. Өкінішке орай, гипогаммаглобулинемия диагнозы көбінесе кешіктіріледі.

Вирустың эволюциясына әсері

Гипогаммаглобулинемиясы бар және жоқ пациенттерде гепатит С вирусының геномдық вариациясын зерттеу жүргізілді. Зерттеу нәтижесінде, гипогаммаглобулинемиясы бар пациенттердегі нуклеотидтік ауыстыру жылдамдығы бақылау тобындағы пациенттерге қарағанда төмендеуі анықталды. Бұл, иммундық жүйе тудыратын селекциялық қысым болмаған жағдайда, негізгі вирустық түрлердегі генетикалық вариацияның жиілігі азаятынын көрсетеді. Зерттеуде бес бақылау пациенті және гипогаммаглобулинемияның ауыр түрі – CVID-мен ауыратын төрт пациент қатысты. Бақылау тобындағы пациенттерде нуклеотидтік өзгерістің орташа жылдамдығы жылына 6,954 нуклеотидтік ауыстыруды құрады, ал CVID-мен ауыраған пациенттерде – 0,415 нуклеотидтік ауыстыруды көрсетті. CVID-мен ауыраған пациенттерде мутациялар орын алғанымен, иммундық селекцияның болмауы салдарынан олар көбінесе шағын түрлер ретінде сақталады.

Терминология

"Гипогаммаглобулинемия" көбінесе "агаммаглобулинемия" терминімен мағынасы бірдей болып келеді. Екінші термин қолданылғанда ("X хромосомасына байланысты агаммаглобулинемия" сияқты) гамма глобулиндердің тек азайғанын емес, толыққанды жоқ екенін көрсетеді. Қазіргі заманғы талдаулар көптеген агаммаглобулинемияларды гипогаммаглобулинемия ретінде дәлірек анықтауға мүмкіндік берді, бірақ бұл айырмашылық көбінесе клиникалық маңызға ие емес. "Гипогаммаглобулинемия" дисгаммаглобулинемиядан өзгеше, ол гамма глобулиндердің кейбір түрлерінің төмендеуімен, ал қалғандарының қалыпты деңгейде болуымен сипатталады.