Кіріспе

Америкалық мемлекеттік компаниялардың аудиттерін қадағалайтын орган – Қоғамдық компаниялардың бухгалтерлік есебін қадағалау кеңесі (PCAOB) – 2002 жылғы Сарбенс-Оксли заңымен құрылған коммерциялық емес корпорация. Ол АҚШ-та тіркелген мемлекеттік компаниялардың аудиттерін қадағалау үшін құрылған. PCAOB брокерлік дилерлердің аудиттерін, соның ішінде федералдық бағалы қағаздар заңнамасына сәйкес ұсынылатын есептерді де қадағалайды, бұл инвесторларды қорғауға бағытталған. PCAOB-ның барлық ережелері мен стандарттары АҚШ Бағалы қағаздар және биржалар комиссиясы (SEC) тарапынан бекітілуі тиіс.

Мақсаты

Қоғамдық компанияның бухгалтерлік қадағалау кеңесін (PCAOB) құру кезінде Сарбенс-Оксли заңы АҚШ мемлекеттік компанияларының аудиторларын тарихта алғаш рет сыртқы және тәуелсіз қадағалауға алуды талап етті. Бұрын бұл кәсіп өзін-өзі реттейтін. Конгресс 2010 жылы PCAOB-ға SEC-те тіркелген брокерлер мен дилерлердің аудитін қадағалау бойынша кеңейтілген өкілеттік берді. PCAOB осы аудиторларды қадағалауда төрт негізгі функцияны атқарады: тіркеу, тексеру, стандарттарды белгілеу және оларды іске асыру. 100-ден астам эмитентке (негізінен, ашық акционерлік қоғамдарға) аудиторлық есептер шығаратын тіркелген бухгалтерлік фирмалар жыл сайын тексерілуге міндетті. Бұл әдетте 10-ға жуық фирманы құрайды. 100 немесе одан аз эмитентке аудиторлық есептер шығаратын тіркелген фирмалар әдетте кемінде үш жылда бір рет тексеріледі. Осы фирмалардың көпшілігі АҚШ-қа жатпайтын халықаралық фирмалар. Сонымен қатар, PCAOB жыл сайын эмитенттің аудитінде маңызды рөл атқаратын, бірақ эмитенттерге тікелей аудиторлық есептер бермейтін барлық тіркелген фирмалардың кем дегенде 5 пайызын тексереді. 2011 жылы кеңес брокерлік дилерлердің аудиті үшін аралық тексеру бағдарламасын қабылдады, ал кеңес тұрақты тексеру бағдарламасының көлемін және басқа да элементтерін қарастыруда. 2017 жылы аудиторлар АҚШ мемлекеттік компанияларының аудитіне қатысатын аудит серіктестері мен басқа да аудиторлық фирмалардың аттары туралы ақпаратты ұсынуды бастады. PCAOB инвесторлар мен басқаларға аудиторларды кім басқарып, кім қатысып жатқанын білуге мүмкіндік беру үшін осы ұсынылған ақпарат негізінде іздеуге болатын AuditorSearch дерекқорын құрды, бұл аудиторлық сапаны бағалау үшін қолданылатын ақпарат жиынтығына нақты деректерді қосты. PCAOB сондай-ақ 2017 жылы стандартты аудиторлық есептің пайдалылығын арттыру үшін жаңа стандартты қабылдады, инвесторларға қосымша және маңызды ақпарат ұсынады, мысалы, аудиторлар аудиті жүргізілетін мемлекеттік компаниялардың аудит комитеттеріне жеткізетін маңызды аудит мәселелері (CAM). Бұл қаржылық есептілікке қатысты маңызды шоттармен немесе ақпаратпен байланысты және аудитордың ерекше қиын, субъективті немесе күрделі шешімдерін қажет ететін мәселелер. CAM талаптары 2019 және 2020 жылдары күшіне енеді. 2017 жылдан бастап жаңартылған аудиторлық есепте аудитордың осы компаниямен жұмыс істеген мерзімі де көрсетіледі.

Ұйымның жалпы көрінісі

PCAOB бес мүшеден тұрады, оның ішінде төраға бар, олардың әрқайсысын ҚҚМ (SEC) тағайындайды, Федералды резерв жүйесі басқармасының төрағасымен және Қаржы министрімен консультациядан кейін. Басқарманың екі мүшесі, және тек екі мүшесі ғана аттестатталған бухгалтер (Certified Public Accountant) болуы керек. Егер PCAOB төрағасы олардың бірі болса, ол басқармаға тағайындалғанға дейін кем дегенде бес жыл бойы тәжірибелі CPA болмауы тиіс. Әр мүше бес жыл мерзімге толық уақыт жұмыс істейді, мерзімдер кезең-кезеңмен алмасады. Басқарманың бюджеті, әр жыл сайын ҚҚМ (SEC) бекітеді, басқарма бақылайтын аудиторлық фирмаларға сенім артатын компаниялар мен брокерлер төлейтін төлемдерден қаржыландырылады. Ұйымда 800-ге жуық қызметкер жұмыс істейді және Вашингтондағы бас кеңсесінен басқа 11 штатта кеңселері бар. PCAOB-ның қазіргі төрағасы Эрика И. Уильямс, ол 2022 жылдың 10 қаңтарында ҚҚМ (SEC) алдында ант берді. 2017 жылдан 2021 жылға дейін төрағалықты бұрынғы штаб директоры және үш Сенат комитетінің бас кеңесшісі Уильям Д. Дунке III атқарды. 2011 жылдан 2017 жылға дейін Джеймс Р. Доти төраға болды, ол бұрынғы ҚҚМ (SEC) бас кеңесшісі және Baker Botts LLP заң фирмасының бұрынғы серіктесі. Одан бұрын Федералды резерв басқармасының бұрынғы мүшесі Марк У. Олсон қызмет етті. PCAOB-ның алғашқы төрағасы Нью-Йорк Федералды резервтік банкінің бұрынғы президенті және бас атқарушы директоры Уильям Джозеф Макдоно болды. ҚҚМ (SEC) алғаш рет Уильям Х. Вебстерді тағайындады, ол көрнекті заңгер және ФБР мен Орталық барлау қызметінің (ЦРУ) бұрынғы директоры. Ол бірнеше аптадан кейін және басқарманың алғашқы ресми отырысынан бұрын (төменде түсіндірілгендей) қызметінен кетті.

Мемлекеттік қадағалау

Осы өкілеттіктердің әрқайсысы ҚҚМ-нің (SEC) мақұлдауы мен бақылауында болады. ҚҚБҚМ-нің (PCAOB) бақылауына жататын жеке тұлғалар мен аудиттік фирмалар ҚҚБҚМ-нің шешімдеріне (соның ішінде тәртіптік шараларға) ҚҚМ-ге (SEC) шағымдануға құқылы, ал ҚҚМ-нің (SEC) ҚҚБҚМ ережелерін өзгерту немесе күштен шығару құқығы бар.

Тексерулер туралы есептер

PCAOB тіркеуден өткен мемлекеттік аудит фирмаларының тексеру есептерін мерзімді түрде жариялайды. Бұл есептердің көп бөлігі (I бөлім деп аталады) жария етілсе де, егер аудиторлық фирма есеп беру күнінен кейін 12 ай ішінде бұл мәселелерді Басқарманы қанағаттандыратын деңгейде шешсе, фирманың сапаны бақылау жүйелеріне қатысты сын-пікірлерге немесе кемшіліктерге қатысты тексеру есептерінің бөліктері жарияланбайды. Алайда, бұл бөліктер жарияланады ("II бөлім" деп аталады), егер: 1) Басқарма фирманың сын-пікірлерді немесе кемшіліктерді жоюға жасаған әрекеттері қанағаттанарлық емес деп шешсе, немесе 2) фирма мұндай әрекеттерді растайтын ешқандай материал ұсынбаса.

Тарих

PCAOB 1990-шы жылдары акционерлік қоғамдардың қаржылық есептіліктерін қайта жазу (өткен қаржылық есептіліктерді түзету) жиілегеніне, сондай-ақ ірі акционерлік қоғамдардағы жоғары беделді есептік скандалдар мен рекордтық банкроттықтарға, әсіресе 2002 жылы WorldCom және Enron компанияларында, олардың аудиторлық фирмасы Arthur Andersen-ге қатысты жағдайларға жауап ретінде құрылды. PCAOB құрылғанға дейін аудиторлық қызметтің өзін-өзі реттеуі Америкалық сертификатталған бухгалтерлер институты (AICPA) арқылы жүзеге асырылатын. AICPA-ның Қоғамдық бақылау кеңесі 2002 жылдың 31 наурызында ресми түрде таратылды, алайда оның мүшелері 2002 жылдың қаңтарында SEC төрағасы Харви Питттің кәсіпті реттеу үшін жаңа жеке аудиторлық бақылау органы құру туралы ұсынысына наразылық білдіріп, бірден жұмыстан кетіп, қарсылық танытты (бұл ұсыныс кейіннен PCAOB-ға айналды).

Төраға Вебстерді тағайындау

SEC Уильям Х. Вебстерді PCAOB-ның бірінші төрағасы етіп тағайындады. Ол көрнекті заңгер және бұрынғы ФБР және ЦРУ директоры болды. Бұл тағайындау даулы болды, себебі Вебстер адалдығы мен зиялылығымен кеңінен танылғанмен, SEC-тің бес комиссарының екеуі SEC төрағасы Харви Питт кандидаттарды тиісінше тексермеген немесе олармен кеңеспегенін (сондай-ақ бұрын TIAA CREF төрағасы Джон Биггсті PCAOB төрағасы етіп тағайындауға келіскенін) сенді. SEC-тің ең қақтығысты қоғамдық тыңдауларының бірінде осы екі комиссар (Харви Голдшмид және Роэль Кампос) тағайындау процесін (Вебстердің өзіне емес) жария түрде сынады. Дегенмен, Вебстер SEC-тің 3:2 дауысымен PCAOB-ның бірінші төрағасы болып бекітілді. Бірақ Вебстер PCAOB-ға тағайындалғаннан кейін бірнеше апта өткен соң, газеттер Вебстердің есептік тәртіпсіздіктерге байланысты тергеліп жатқан жоғары технологиялық компания U.S. Technologies-тің басқару кеңесінің аудит комитетінде қызмет еткенін хабарлағанда, тағы да бір дау туды. Питт, SEC төрағасы ретіндегі қызметі бұрыннан да даулы болғандықтан, өзін қиын жағдайға тапты. Голдшмидтің қазан айындағы SEC тыңдауында айтқан сөздерінің бірі – Питт ұсынған кандидаттар тиісінше тексерілмеген. Голдшмидтің сын-пікірлері болашақты болжағандай көрінді, бұл және басқа да қысымдар Питтті сайлау күні (2002 жылдың 4 қарашасы) SEC-тен кетіп қалуға мәжбүр етті. Вебстердің өзі бір аптадан кейін PCAOB төрағасы лауазымынан кетіп қалуын жариялады – PCAOB құрылғаннан кейін үш аптадан аспайтын уақыт өткен соң.