Рим Республикасы дәуіріндегі Испания Ультериор провинциясы
Hispania Ulterior
Рим республикасы кезеңіндегі Испания: Hispania Ulterior провинциясы, географиясы, астанасы Кордуба, тарихы және "I Shaphan" этимологиясы туралы ақпарат.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Рим республикасы кезінде Испания аймағы
Region of Hispania during the Roman Republic
Hispania Ulterior (ағылшын тілінде: "Алыс Испания", немесе кейде "Сол Испания") – Рим республикасы кезінде Испанияда (Иберия түбегінде) орналасқан Рим провинциясы. Ол шамамен Баетикада және қазіргі Испанияның Гуадалкивир аңғарында, сондай-ақ бүкіл Лузитания (қазіргі Португалия, Экстремадура және Саламанка провинциясының шағын бөлігі) және Галаэкия (қазіргі Солтүстік Португалия және Галисия) аумақтарын қамтыды. Оның астанасы Кордуба қаласы болды.
Hispania Ulterior (English: "Further Hispania", or occasionally "Thither Hispania") was a Roman province located in Hispania (on the Iberian peninsula) during the Roman Republic, roughly located in Baetica and in the Guadalquivir valley of modern Spain and extending to all of Lusitania (modern Portugal, Extremadura and a small part of Salamanca province) and Gallaecia (modern Northern Portugal and Galicia). Its capital was Corduba.
Этимология
Испания – Иберия түбегінің латын тіліндегі атауы. Бұл термин кем дегенде б.з.д. 200 жылға дейін қолданылған, оны ақын Квинт Энний қолданған. Сөздің шығу тегі пуникалық אי שפן "I Shaphan" сөзімен байланысты болуы мүмкін, яғни "дабылдың жағалауы" деген мағынаны білдіреді, бұл финикиялық теңізшілердің көптеген қояндарды дабылдар деп жаңылысқандығынан туындаған. Ulterior – "артындағы" немесе "шеткі" дегенді білдіретін "ulter" сөзінің салыстырмалы түрі. Ежелгі тарихшы Кассиус Дионың мәлімдемесіне сәйкес, аймақ тұрғындары әртүрлі тайпалардан шыққан. Олардың ортақ тілі мен ортақ үкіметі болған жоқ.
Hispania is the Latin term given to the Iberian peninsula. The term can be traced back to at least 200 BC when the term was used by the poet Quintus Ennius. The word is possibly derived from the Punic אי שפן "I Shaphan" meaning "coast of hyraxes", in turn a misidentification on the part of Phoenician explorers of its numerous rabbits as hyraxes. Ulterior is the comparative form of ulter, which means "that is beyond". According to ancient historian Cassius Dio, the people of the region came from many different tribes. They did not share a common language or a common government.
Тарих
Бірінші Пуникалық соғыста Сицилия, Сардиния және Корсиканы жоғалтқаннан кейін Карфаген Иберия түбегінің оңтүстігіне қарай кеңейе бастады. Көп ұзамай Екінші Пуникалық соғыс басталды. Карфаген мен Рим арасындағы соғыстың көп бөлігі Испанияда өтті, Сципион Африкан іс жүзінде Илипа шайқасында б.з.д. 206 жылы Ганнибал мен карфагендіктерден Испанияны тартып алды. Төрт жылдан кейін Карфаген бас тартты және б.з.д. 201 жылы аймақты Римге берді. Б.з.д. 197 жылы жарым аралдағы жаулап алу кезінде екі әскери күш болғандықтан, ол екі провинцияға бөлінді. Бұл екі аймақ – Hispania Citerior (Жакын Испания) және Hispania Ulterior (Алыс Испания) болды. Шекара әдетте Карфаго-Новадан Кантабрий теңізіне дейінгі сызық бойымен жүрді. Hispania Ulterior қазіргі Андалусия, Португалия, Экстремадура, Кастилия-и-Леон, Галисия, Астурия, Кантабрия және Баск елінен тұрды. Бұл аймақта б.з.д. 155 жылға дейін тыныш болды, сол кезде Лузитаниялықтар Hispania Ulterior-ға шабуыл жасады. Рим преторларын екі рет жеңген олардың сәттілігі жарым аралда көптеген көтерілістерге себеп болды. Иберия түбегі әскери қызмет орталығына және өрбу мүмкіндігіне айналды. Апиан айтқандай, “[консулдар] қаланың [Римнің] игілігі үшін емес, даңқ, пайда немесе жеңіс құрметі үшін қолбасшылықты қабылдады”. Бұл аймақты негізінен б.з.д. 138 жылы консул Децимус Юний Брут Каллаик басып алды, бірақ соғыс б.з.д. 19 жылға дейін жалғасты, сол кезде Агриппа Кантабриялықтарды Hispania Citerior-да жеңіп, Испания толығымен бағындырылды. Сол жылы, Испанияның толық бағындырылуымен және Кантабрия соғыстарының аяқталуымен, Август жарым аралдағы провинцияларды қайта ұйымдастырды. Hispania Ulterior Баэтикаға (қазіргі Андалусия) және Лузитанияға (қазіргі Португалия, Экстремадура және Кастилия-Леонның бір бөлігі) бөлінді. Hispania Citerior, енді Кантабрия мен Баск елін қамтитын, Hispania Tarraconensis деп аталды. Гай Юлий Цезарь б.з.д. 61-60 жылдары Hispania Ulterior-дың губернаторы болды. Біздің заманымыздың V ғасырының басында вандалдар Испанияның оңтүстігін басып алды. Рим императоры Гонорий өзінің қайын ағасы, вестгот патшасы Атаулфқа вандалдарды жеңуді тапсырды. Визиготтар Испанияны басып алып, Толедоны өздерінің астанасы етті.
After losing control of Sicily, Sardinia and Corsica in the First Punic War, Carthage began to expand into the south of the Iberian peninsula. Soon afterwards, the Second Punic War began. Much of that war between Carthage and Rome took place in Hispania until Scipio Africanus effectively seized control of Hispania from Hannibal and the Carthaginians in the Battle of Ilipa in 206 BC. Four years later, Carthage surrendered and ceded its control of the region to Rome after Carthage's defeat in 201 BC. In 197 BC, the peninsula was divided into two provinces because of the presence of two military forces during its conquest. These two regions were Hispania Citerior (Nearer Hispania) and Hispania Ulterior (Further Hispania). The boundary was generally along a line passing from Carthago Nova to the Cantabrian Sea. Hispania Ulterior consisted of what are now Andalusia, Portugal, Extremadura, Castilla y León, Galicia, Asturias, Cantabria, and the Basque Country. There was peace in the region until 155 BC when the Lusitanians attacked Hispania Ulterior. Twice defeating Roman praetors, their success soon sparked a number of other rebellions in the peninsula. The Iberian peninsula became a centre of military activity and an opportunity for advancement. As Appian claimed, “[the consuls] took the command not for the advantage of the city [Rome], but for glory, or gain, or the honour of a triumph.” The area was largely conquered by the consul Decimus Junius Brutus Callaicus in 138 BC, but war continued until 19 BC when Agrippa defeated the Cantabrians in Hispania Citerior and Hispania finally was completely conquered. That same year, with the subjugation of all Hispania and the end of the Cantabrian Wars, Augustus reorganised the provinces in the peninsula. Hispania Ulterior was divided into Baetica (modern Andalusia) and Lusitania (modern Portugal, Extremadura, and part of Castilla León). Hispania Citerior, which now included Cantabria and Basque country, was renamed Hispania Tarraconensis. Gaius Julius Caesar was the governor of Hispania Ulterior from 61 60 BC. In the early fifth century AD, the Vandals invaded and took over the south of Hispania. The Roman Emperor Honorius commissioned his brother in law, the Visigoth king, Athaulf, to defeat the Vandals. The Visigoths seized control of Hispania and made Toledo the capital of their country.
Римдіктердің Испанияға әсері
Әр провинцияны претор басқаратын. Испанияның тайпалық элитасының мүшелері римдік аристократияға қабылданып, өздерінің үкіметтік істерге қатысуға мүмкіндік алды. Рим императорлары Траян, Адриан және Теодосий I-нің барлығы Испанияда туған. Римдік латифундиялар аймақ бойынша аристократия өкілдеріне берілді. Испания Цитериордағы Валенсия сияқты қалалар дамытылды және суару жүйесіне арналған акведуктар салынды. Экономика астық өндіретін аймақ ретінде гүлденді, сонымен қатар алтын, зәйтүн майы, жүн және шарап та экспортталды.
Each province was to be ruled by a praetor. Members of the tribal elite of Hispania were introduced into the Roman aristocracy and allowed to participate in their own governance. Roman emperors Trajan, Hadrian and Theodosius I were all born in Hispania. Roman latifundia were granted to members of the aristocracy throughout the region. Cities in Hispania Citerior such as Valencia were enhanced and irrigation aqueducts were introduced. The economy thrived as a granary as well as by exporting gold, olive oil, wool, and wine.