Кіріспе

Француз генералы Шарль Эммануэль Мари Мангин (6 шілде 1866 – 12 мамыр 1925) – Бірінші дүниежүзілік соғыстағы француз генералы.

Ерте мансап

Шарль Манген 1866 жылғы 6 шілдеде Сарребургте дүниеге келген. Бастапқыда Сен-Сирге түсе алмағанымен, 1885 жылы 77-ші жаяу әскер полкіне қосылды. Кейіннен қайтадан өтініш беріп, 1886 жылы Сен-Сирге қабылданды және 1888 жылы кіші лейтенант шеніне жетті. Ол Шербургте орналасқан 1-ші теңіз жаяу әскер полкіне қосылды. Суданға жіберіліп, Жан-Батист Маршанның басшылығымен қызмет етті, сондай-ақ Малиде және Француз Солтүстік Африкасында тәжірибе жинады. Осы кезеңде ол Малидегі жалпы тіл – бамбара тілін үйренді. Ол үш рет жараланып, 1892 жылы Францияға оралды. 1893 жылы ол Құрмет легионының рыцары атанды. 1898 жылы Манген балаларымен бірге Маршанның Фашодаға жасаған экспедициясына қатысты. 1900 жылы ол Құрмет легионы офицері шеніне ие болды. 1901 жылдан 1904 жылға дейін Тонкинде батальонға қолбасшылық етті. 1905 жылы подполковник болып тағайындалды және 1906 жылдан 1908 жылға дейін генерал Аудеуд басшылығымен Сенегалды француз оккупациясы кезінде қызмет етті. 1910 жылы ол «Қара күш» атты еңбегін жариялады, онда еуропалық соғыс болған жағдайда француз колониялық күштерін пайдалануға шақырды.

Бірінші дүниежүзілік соғыс

Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде Мангин Марнадағы екінші шайқаста дивизиялық қолбасшылықтан Оныншы армияға көтеріліп, француз және американдық әскерлерге басшылық етті. "Қырғыншы" деген лақап аты ол la guerre à outrance (толыққанды соғыс) ұстанымын қолдағандығы мен Солтүстік Африкалық әскерлердің шабуылға жарамдылығына сенгендігі үшін берілді. Француз армиясында Мангиннің батылдығына күмән болған жоқ. Көптеген француз генералдарынан өзгеше, майданға бармаған Мангин екінші Шампан шайқасында әскерлерін одан әрі шабуылға шақырып тұрғанда кеудесіне оқ тиді, бірақ он күннен кейін қызметіне оралды. Сол соғыста Мангин 1914 жылы Шарлеруа шайқасында және 1916 жылы Верден шайқасында айқын жеңіске жетті, бірақ 1917 жылдың 16 сәуірінен 9 мамырына дейінгі апатты Нивель шабуылынан кейін оның беделіне нұқсан келді. Бұл ішінара Мангиннің Нивельдің стратегиясын қолдаған санаулы жоғары лауазымды француз шенеуніктерінің бірі болғандығымен байланысты. Мангиннің Алтыншы армиясы Роберт Нивельдің қымбатқа түскен шабуылының басты бөлігі болған Эйндегі екінші шайқастағы негізгі шабуылдың күшіне тосқан еді. Сәтсіз аяқталған операциядан кейін Мангин мен Нивель қызметтен босатылды. Фердинанд Фошті одақтас әскерлерінің жоғарғы қолбасшысы етіп тағайындағаннан (Филипп Петаннан жоғары) кейін, Мангин премьер-министр Клемансоның бұйрығымен қайта шақырылып, алдымен 11-ші армия корпусына, содан кейін Батыс майдандағы француздық 10-шы армиясына қолбасшылық етті. Мангиннің 10-шы армиясы Марнаның екінші шайқасындағы одақтастардың маңызды қарсы шабуылына жауапты болды. Осы шайқас оның әскери беделін арттырды. Ол сондай-ақ: "Не істесең де, көптеген адамдарды жоғалтасың" деген сөзімен танылды. Соғыстың соңғы айларында ол генерал Кастельноның Шығыс армия тобының құрамында Метцке қарай жылжыды. Француз армиясына африкалық әскерлерді қабылдау, көптеген қарсыластары болғанымен, негізінен Мангиннің ықпалының нәтижесі болды. Оның "үлкен Франция" тұжырымы, француз империясының барлық бөліктері үшін саяси автономия мен әскери міндеттемелерге негізделген, оның Comment finit la Guerre кітабының соңғы тарауларында баяндалған.

Соғыстан кейін

Одақтастардың жеңісінен кейін Мангиннің 10-армиясы Рейн аймағын басып алуға жіберілді. Ол жерде ол Рейннің батыс жағалауын Германиядан бөліп алу және Германиядан ажырату мақсатында про-француз Рейн республикасын құруға тырысуына байланысты пікір қақтығысының ортасында болды. Манген Жоғарғы соғыс кеңесінің мүшесі және француз колониялық әскерлерінің бас инспекторы атанды. 1925 жылдың 9 мамырында Париждегі үйінде ауыр сырқатқа шалдықты. Ауырсынудан зардап шегіп, санасы шашырап, денесінің бір бөлігі сал болды. Ертесі күні оған ішекқыншақ қабынуы (аппендицит) диагнозы қойылып, сондай-ақ инсульт болғаны анықталды, бірақ оны улаған болуы мүмкін деген де қауесет тарады. Екі күннен кейін, 12 мамырда дүние салды. Оның мәйіті 1932 жылы Ле-Инвалидке жерленді, ал 1928 жылы Париждің Дени Кошен алаңында Максим Реал дель Сарттың қоладан жасаған мүсіні орнатылды. Мангеннің ескерткіші 1940 жылдың 16 маусымында, неміс әскерлері Парижге кіргеннен кейін екі күн өткен соң қиратылды. Парижге келген сапарында Адольф Гитлер Наполеонның мазарына барды, ал Мангеннің Рейн аймағындағы амалдарының еске салған мүсіні оның бұйрығымен жойылған екі ескерткіштің бірі болды. Екіншісі – Эдит Кавеллтің ескерткіші. Манген 1920 жылы Рейн аймағын сенегалдық әскерлермен күзеткен, және, әдетте, "әрбір неміс ол неміс әкімдеріне өз әскерлеріне жезөкшелер ұстауды бұйырғанын білген, ал әкімдер "сенегалдықтарға неміс әйелдерін беру" туралы наразылық білдіргенде, Манген "неміс әйелдері менің сенегалдықтарыма лайық емес" деп жауап берген" делінеді. Неміс қиратушылар тобы оның мүсінін динамитпен жойды, ал қоланың көп бөлігі кейіннен балқытылды. 1957 жылы жақын жердегі Бретейль даңғылында жаңа мүсін орнатылды.

Отбасылық өмір

Мангин Мерчант миссиясынан оралғанда, банкирдің қызы Мадлен Ягершмидтпен кездесті. Олар он күннен кейін құдаланысып, 1900 жылдың мамыр айында үйленді. Бірақ бір жылдан соң әйелі тірі тумаған бала тауып дүниеден өтті. Ол бұған қатты қайғырды, келесі үш жыл бойы Мадленнің анасынан келген хаттарға ғана жауап берді. 1905 жылдың қаңтарында Мангин ұлтшыл белсенді және бұрынғы министр Годфруа Кавиньякпен Тонкин мәселесін талқылау үшін таныстыруды сұрады. Бұл Мари Жорж Хамберт арқылы ұйымдастырылды, ол Эколь Политехникте математика профессоры және Мангиннің қайтыс болған әйелінің қарындасы Мари Ягершмидттің күйеуі еді. Ол Кавиньяктың қызы Антуанеттаға жеке сабақтар берді. Сұхбаттан кейін Кавиньяк Мангинді 25 жастағы қызы Антуанетта тұратын үйіне жиі кешкі асқа шақыратын. Мангин Антуанеттаның зиялылығына әсерленгендей, ол да колониялардағы ерліктері туралы айтқанда оны таң қалдырды. 1905 жылдың маусымында Мангин оған үйлену ұсынысын жасады, және олар 1905 жылдың 31 шілдесінде үйленді. Олардың сегіз баласы болды, соның ішінде Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде қарсылық қозғалысында күрескен Станислав Мангин.