Кіріспе
Қытай ақшасы Бань Ляң (Traditional Chinese: 半 ; Pinyin: bàn liǎng) – Қытай империясының алғашқы біріктірілген валютасы. Ол б.з.д. 378 жылы алғаш рет соғылып, бірінші император Цинь Ши Хуань б.з.д. 210 жыл шамасында Қытайдың бірінші бірыңғай валютасы ретінде енгізген (дегенмен, осы жазуы бар монеталар бірігуге дейін Цинь мемлекетінде жүріп келген). Оның пішіні дөңгелек, ортасында шаршы тесік болған. Осыған дейін Қытайда әртүрлі монеталар қолданылған, көбінесе олар пышақ (пышақ ақшасы), қылыш (қылыш ақшасы) сияқты жапырақ тәрізді немесе басқа да құралдар түрінде болған. Бірақ, шаршы тесігі бар дөңгелек монеталар Цжоу мемлекеті Циньнің 249 жылы оны жоюынан бұрын қолданылған. Бань Ляң – "жарты таэль" (半兩) немесе он екі жу (銖, шамамен 0,68 грамм) салмағына тең. Оның салмағы әдетте оннан алты грамға дейін болып, шамамен грек статерімен (stater) сәйкес келеді. Осы дөңгелек монеталармен валютаның стандартына қол жеткізу, Цинь империясы кезінде салмақ пен өлшемдерді біріктірудің жалпы жоспарының бір бөлігі болды. Бань Ляң монеталары Батыс Хань әулеті тұсында, б.з.д. 118 жылы У Чжу ақша монеталарымен ауыстырылғанға дейін қолданылып келді.
The Ban Liang (Traditional Chinese: 半 ; Pinyin: bàn liǎng) was the first unified currency of the Chinese empire, first minted as early as 378 BCE and introduced by the first emperor Qin Shi Huang as China's first unified currency around 210 BC (although coins with this inscription already circulated in the State of Qin prior to unification). It was round with a square hole in the middle. Before that date, a variety of coins were used in China, usually in the form of blades (knife money, spade money) or other implements, though round coins with square holes were used by the State of Zhou before it was extinguished by Qin in 249 BCE. The Ban Liang corresponds to a "half tael" (半兩), or twelve zhu (銖, about 0.68 grams). It typically weighs between ten and six grams, roughly corresponding to the Greek stater. The standardization of currency with this round coinage was part of a broader plan to unify weights and measures during the Qin empire. Ban Liang coins continued to be used under the Western Han dynasty until they were finally replaced by the Wu Zhu cash coins in 118 BC.
Цинь мемлекеті
Бань Лян монеталары Қытай империясынан бұрын пайда болған және бастапқыда Соғысқан мемлекеттер кезеңінде Цинь мемлекеті құйған; бұл монеталар мата ақшасымен бірге айналымда болған. Цинь мемлекетінің монеталарына қытай іріптері "Zhu zhong yi liang" (珠重一兩, "мұналар (дөңгелек монеталар) ауыр бір лианг") жазылған, бұл, мүмкін, лот нөмірлері болған, ал Цинь мемлекетінің басқа ерте монеталарының салмағы жарты таэль немесе бір зи {中冖田} (甾, 錙), яғни алты зуға тең болған. 1 таэль монеталарының ортасында дөңгелек, ал жарты таэль монеталарының ортасында шаршы тесік болған. Бұл ерте дөңгелек монеталардың артқы жағы бос болған. Соғысқан мемлекеттер кезеңіндегі Бань Лян ақшалай монеталарының диаметрі 32 мен 34 миллиметр аралығында, ал салмағы 8 граммға жуық болған. Жаңа Цинь әулетінің орталық билігін нығайту үшін Цинь Ши Хуан әртүрлі мемлекеттерде болған жазуларды, салмақтарды және өлшемдерді стандарттауға кірісті. Біздің заманымыздан бұрын 186 жылы, немесе Императрица Людың билік еткен 5-ші жылы, үкімет Бань Лянның салмағын ресми түрде 8 зу деп белгіледі, ал жазу енді кеңселік жазумен жазылды. Басқа жазулары бар ақшалай монеталар Бань Лянның орнын басса да, ол Хан әулеті кезеңінде де айналымда болды. Мысалы, Императрица Лю кезінде кәдімгі жазумен жазылған Хан әулеті монеталары, немесе Цинь әулеті кезінде күмістен жасалған сирек Бань Лян монеталары болған. Сондай-ақ, "Лян Бан" (兩半) деп аталатын кері жазуы бар монеталар да құйылды, кері жазуы бар ақшалай монеталар "чуан син" (傳形) деп аталады. Бұл, Хан әулеті үкіметінің монеталардың салмақ стандарттарын үнемі өзгертуіне байланысты, сол дәуірде көптеген түрлерінің пайда болуына әкелді.
Батыс Хан әулетінің нұсқалары
Батыс Хан әулетінің нұсқалары: Сычуань провинциясынан темір Бан Лянг монеталарының басқа да мысалдары қазылып алынды.
Нумизматика
Тарихи тұрғыдан алғанда, Бань Лянь монеталары нумизматикалық қауымдастықта өте сирек болған, бірақ 1990-шы жылдары Қытайдан көптеп қазылып, сыртқа шығарылғандықтан, қазіргі кезде олар өте көптеп таралды, соның салдарынан бағалары күрт төмендеді.