Кіріспе

Сицилия арбасы (италия тілінде carretto siciliano, сицилия тілінде carrettu sicilianu, көпше түрі carretti) – Италиядағы Сицилия аралына тән, жылқы немесе есек тартып жүретін әсем әрі түрлі-түсті арба стилі.

Тарих

Арбалар 19-20 ғасырларда арал бойынша тауарларды тасымалдау үшін қолданылды. Арбалар 1920 жылдары, аралда мыңдаған арба болған кезде, ең жоғары танымалдылыққа ие болды. Кішкентай арбалар немесе Carrettini Siciliani көбінесе Сицилияда (немесе басқа елдердегі итальяндық дүкендер мен мейрамханаларда) сувенир ретінде сатылады. Сицилияда арбаларға арналған бірнеше мұражай бар: біреуі Палермо провинциясындағы Террасиниде, екіншісі Катания провинциясындағы Ачи Сант-Антониода.

Қолдану

Сицилиялық ағаш кескіш Жорж Петралияның айтуынша, аттар көбінесе қалаларда және жазық далаларда қолданылған, ал есектер мен қашырлар көбінесе ауыр жүктерді тасу үшін таулы-бетегелі жерлерде пайдаланылған. Арба екі дөңгелекті, негізінен ағаштан, темір бөлшектерімен қолмен жасалған. "Carretti da Lavoro" (жұмыс арбалары) деп аталатын арбалар өнім, ағаш, шарап, адамдар сияқты түрлі жеңіл жүктерді тасуға қолданылады, ал "Carretti da Gara" арбалары тойлар мен шерулер сияқты мерекелік шаралар үшін пайдаланылады. Каретто – бүгінгі күнгі такси немесе жүк көлігі сияқты. Қазіргі Сицилияда бұл дәстүр үш дөңгелекті моторлы көліктерде (Апе деп аталады) жалғастырылуда, олар дәстүрлі өрнектермен боялған.

Өндiру

Арбаларды жасаушылардың қатарында ағаш кесушілер, металл өңдеушілер және суретшілер болды. Ағаш кесушілер көптеген панельдерді, көбінесе тарихи бейнелерді оюмен жасады. Металл өңдеушілер темірді "ferro battuto" стилінде өңдеді, бұл өте әсем металл шассилерді қамтыды. Сицилиялық арбалар Сицилияның бірнеше провинцияларында жасалады, әрқайсысының өзіндік стилі бар. Палермо провинциясында жасалған арбалар көбінесе шаршы қорап тәрізді болады, Катанияда жасалғандары күрделірек "кілттермен" безендіріледі, ал Агриджентода жасалған арбалардың өзіне тән ерекше стилі бар. Арба жасау өнері ұрпақтан ұрпаққа шәкірттер арқылы беріліп келеді. Арбалар Сицилия тарихы мен фольклорынан алынған ою-өрнектермен, жарқын суреттермен, сондай-ақ күрделі геометриялық суреттермен әйгілі. Бұл суреттер сауатсыз адамдарға тарихи ақпаратты жеткізу мақсатын да қызмет етті. Сицилияның туындағы сары және қызыл түстер, сондай-ақ ашық көк және жасыл түсті бөлшектер арбаларда кеңінен қолданылады. Арбаларды тартатын жануарлар да көбінесе әсем безендіріледі.