Кіріспе

Нидерландтық виртуоз пианист, композитор, педагог және өнертапқыш Мартинус Сивекинг (24 наурыз 1867 – 26 қараша 1950) Амстердамда дүниеге келген. Мартин Сивекинг деп те белгілі, ол өзінің мансабының шарықталу кезеңінде Еуропа мен АҚШ-та жеке орындаушы ретінде өнер көрсетті, ал ойнауын тоқтатқаннан кейін Францияда және АҚШ-та сабақ берді. Голландтық тегі мен шарқынша келген мінезі үшін оны кейде "Ұшқан голландиялық" деп атайды. Мансабының ең жақсы кезеңінде Нью-Йорк және Бостон сыншылары оны Игнас Падеревски, Морис Розенталь және Рафаэль Жозеффимен бірге сол заманғы ең ұлы төрт пианисттің бірі деп жариялады. Ол музыкалық және музыкалық емес құрылғылардың да авторы, оларды әртүрлі елдерде патенттеген.

Ерте өмір

Сивекинг XV ғасырға дейін тарихы бар аристократиялық әулеттен шыққан. Ол музыкалық ортада өсті, себебі оның анасы Йоханна Де Йонг белгілі опера әншісі болса, әкесі, сондай-ақ Мартинус, Нидерландыда шығармалары жарияланған музыкант, хор дирижері және композитор еді. Ол төрт баланың екіншісі болды; оның үлкен әпкесі анасының құрметіне Йоханна деп аталды, ал Мартинус есімді бауырдан кейін Чарльз, содан соң Роза дүниеге келді. Ол өте ерте жасынан-ақ ұлы музыкант болатынын көрсететін қасиеттерін танытты. Мартинус фортепианода ойнаумен қатар, жас кезінен композиторлықпен айналысып, он екі жасында шіркеуде орган тартып ойнады. Соңында оның отбасы оны Лейпциг консерваториясына жіберді.

Музыкалық мансап

Оның алғашқы халықаралық өнері 1888 жылы Парижде болды, онда жиырма бір жасында ол өзінің шығармасын, оркестрге арналған сюитаны, Ламуро оркестрінің орындауын тыңдады. 1889 жылы ол Парижге қоныстанды және қалада тұратын көптеген голландиялық музыканттардың біріне айналды. 1890 жылы ол еңшесі, сэр Эдвард Генри Сивекингтің ұсынысымен Англияға сапар шекті, ол Лондонда белгілі болған және королева Викторияның жеке дәрігерлерінің бірі болған.

Сандоумен бірге тур, 1893 жыл

1893 жылғы 6 маусымда ол "Эльба" кемесімен АҚШ-қа келді. Ол Нью-Йорк қаласына әйгілі дене шынықтырушы және бодибилдер Юджин Сандоумен бірге келді, Сандоу оның сахналық өнеркөрсетілімдерінде сүйемелдеуші болды. Сандоу Сивекингпен жылдар бұрын Бельгия мен Нидерландыда гастрольдік сапарында танысқан еді. Сандоудың сөзіне қарағанда, Сивекинг – дарынды суретші, бірақ адамгершілік қасиеттері жағынан әлсіз еді. Оның шыдамдылығы жеткіліксіз болды, сондықтан ол ұзақ уақытқа дейін піанинода отыруға қиналды. Сандоудың ұсынысымен Сивекинг Америкада оның шәкірті және қонағы болды. Мартинус Сандоудың Нью-Йорк, Бостон және Чикагодағы Дүниежүзілік Колумбия көрмесіндегі водевиль өнеркөрсетілімдері үшін музыка жазып, дирижерлік етті.

Линкольн, Небраска, 1893-95 жылдар

1893 жылы Сандоумен жұмыс істегеннен кейін ол Чикагода жеке фортепиано сабақтарын беру арқылы қалып қойды, бірақ қалада фортепиано мұғалімдері көп болды. Осы шақта, бұрынғы Айова музыка консерваториясының (қазіргі Гринэлл колледжі) директоры Уиллард Кимболл Небраска штатындағы Линкольн қаласында Небраска мемлекеттік университетімен байланысты музыка консерваториясын ашуға дайындалып жатқан еді. Ол бірінші сыныпты фортепиано мұғалімін іздеді және оған Сивекинг туралы айтылды. Сәйкес келіп, Сивекингтің қаржысы жетіспеді және ол жалпы алғанда "сәтсіздікке ұшырады". Кимболл оған жылына 6000 доллар және түрлі жеңілдіктер ұсынды, ал мұңайған жас жігіт тіпті қызметті зерттемей, үш жылдық келісімшартқа асығыс қол қойды. Сивекинг 1893 жылдың соңында Небраска штатының Линкольн қаласындағы университеттегі Музыка мектебінде сабақ беруді бастады, ол 1894 жылы Музыка консерваториясына айналды. Практикалық және қарбалас Батыс суретші үшін ең жағымсыз түрмеге айналды. Ол тек әйелдердің ғана музыка оқуға уақыты бар деп ойлады. Олардың ішінде таланттыларының азы екенін байқады, ал эксцентрикалық және темпераментті пианист оларға осы туралы тікелей айтты. Оның жүйкесі құла бастады. Ол сол жылдың 1 қыркүйегінде консерваториядағы міндеттерін жалғастыру үшін Линкольнге оралуға жоспарланған, бірақ Сивекинг мектепке қайтып оралмады және келісімшартын бұзып, Еуропаға оралды.

Америка турнесі, 1895 және 1896-97

Ол 1895 жылдың қысында қысқа концерттік турне үшін АҚШ-қа оралды, 1895 жылғы 21 қазанда Норвегияның Гавр қаласынан шыққан «Ла Шампань» кемесімен Нью-Йоркке келді. Ол 1895 жылғы 7 желтоқсанда Бостон симфониялық оркестрімен Бостонда атақты концерт берді, онда ол Сен-Санстың №2 фортепиано концертін қайтадан орындады. Оның қабылдауы құлшынысқа толы аплодисменттерге ұласты. Алғашқы концертте жеті рет, ал екіншісінде сегіз рет сахнаға шақырылды. Осы сәттің артынан ол 1896 жылдың күзінде Бостон симфониялық оркестрімен 21, 23, 24 және 28 қазанда төрт рет өнер көрсетті. Ол тағы да басқа қалалардың ішінде 1896 жылғы 11 қарашада Кумберленд (Мэриленд) қаласындағы Әулие Петр мен Павел шіркеуінде өнер көрсетті. 1896 жылғы 8 желтоқсанда Нью-Йорктегі Карнеги залында жеке фортепиано концертін өткізді, содан кейін 17 желтоқсанда Атлантадағы (Джорджия штаты) Гранд Опера үйінде скрипкашы Мод Пауэллмен бірге өнер көрсетті. 1897 жылғы 8 ақпанда Огайо штатының Колумбус қаласында жаңа салынған Оңтүстік өртке төзімді театрда жергілікті сопрано Лилиан Миллермен бірге өнер көрсетті. Ол 1897 жылғы 2 наурызда және 1897 жылғы 18 қарашада Пенсильвания штатының Аллентаун қаласындағы Музыка академиясында жеке фортепиано концерті берді. Оның Америкадағы турнесін Чикаголық музыкалық импресарио Виктор Трэн басқарды.

Вена, 1898 жыл

АҚШ-тағы гастрольдерін аяқтағаннан кейін Сивекинг өзінің соңғы өнер көрсетулеріне қанағаттанбады және одан да жақсару қажет деп ойлады. Келесі жылы ол Австрияның Вена қаласына барып, репертуары жөнінде Теодор Лешетицкийден көмек сұрады. Профессор оған үлкен қызығушылық танытты және тоқсан студенттің арасынан ол оның алты сүйікті шәкіртінің біріне айналды. Қалған бесеуі – Марк Гамбург, Осип Габрилович, Катарина Гудсон, Артур Шнабель және Этель Ньюкомб. Сивекинг сондай-ақ Австрияда Тереза есімді жас әйелмен танысты (1881 жылдың 13 сәуірінде туған), кейін ол оның әйелі болды. Жұбайлар 1899 жылдың маусым айында Англияның Кент графтығындағы Довер қаласында неке қиды. 1900 жылдың 15 қазанында Венада олардың қызы дүниеге келді, оған Сента Тереза Сивекинг деп ат қойылды.

Америка турнесі, 190001

1899 жылы жоспарланған американдық турнесін тоқтатқаннан кейін, ол 1900 жылдың қазан айының ортасында 1900–1901 жылдардың қысында тағы бір турне үшін АҚШ-қа оралды. Оның өнер көрсетулерінің арасында Вашингтон қаласындағы өнер кеші болды, онда ол 1900 жылдың 16 желтоқсанында Рахманиновтің №1 фортепиано концертінің американдық тұңғыш рет орындалуын таныстырды. Ол 1901 жылдың 9 қаңтарында Нью-Йорктің Паукипси қаласындағы Вассар колледжінде фортепиано ресми концертін өткізді.

Францияға оралу

Мартинус әйелімен және қызымен бірнеше жылдан кейін Францияға оралды. 1905 жылы Франциядағы Сент-Брио қаласында Леонард есімді ұл дүниеге келді. Ол өзінің орындау техникасын жетілдіріп жүріп, сахнадан шығып, Францияда сабақ берді. Оның көптеген талантты шәкірттері Париждегі бірінші сыйлықты жеңіп алды. Ол өте талантты жандарды, тіпті төлей алмайтындарды да оқытумен белгілі болды. Сондай-ақ ол бұл уақытты фортепианоға жазбалар шығаруға және музыканы түсіріп алуға да жұмсады; бес жыл зейнеткерлікте болғаннан кейін, ол 1907 жылы Берлинде концерт берді.

Америкаға оралу

Өзінің әзірлеген жүйесін оқыту және тарату мақсатында ол Америкаға қайтып, 1916 жылғы 30 қаңтарда "Роттердам" кемесімен, Ротердамнан келген Нью-Йорк қаласына жетті. Оның жоспарына Америка Құрама Штаттарында концерт беру, шығармалар жазу және оларды жариялау кірді. Оның бастапқы ниеті АҚШ-тағы міндетін орындағаннан кейін Парижге оралу болған. Мартинустің әйелі Тереза және 13 жастағы ұлы Леонард 1918 жылғы 23 маусымда Францияның Бордо қаласынан келген "Шикаго" кемесімен Нью-Йоркке келді. Мартинус Нью-Йоркте жоғары деңгейдегі пианистерге арналған фортепиано мектебін ашқаны хабарланды, бірақ 1920 жылдардың ортасынан 1930 жылдардың басына дейін ол Нью-Йорк музыка институтында (кейін Джульярд музыка мектебіне айналған) фортепиано профессоры болып сабақ берді.

Өнертапқыш

Сивекинг – ойшыл және механикаға бейімді адам болған. Оқытумен қатар, ол әр түрлі аппараттар мен механикалық құрылғыларды ойлап табуға уақытын арнады, олардың кейбіреулері патентке берілді. Ол сонымен қатар фортепианоны жетілдіріп, жаңадан ойлап тапты. 1930 жылдары ол фортепианоның механизм пружинасын жетілдіріп, патенттеді (No. 2,046,853, 1935 жылдың 5 шілдесінде тіркелген), және оны екі жылдан кейін тағы да жақсартты (No. 2,138,517, 1937 жылдың 18 наурызында тіркелген). Ол тіпті өзі үшін ерекше пианино жасатты, оның пернелері кеңірек болды, ал төменгі октавасы төменге қарай еңкейтілді, осылайша қолдары гравитация күшін пайдаланып, күштірек дыбыс шығара алды. Оның механика және электр туралы білімі мол болды. Сивекинг ішкі жану қозғалтқышының бір түрін ойлап тапты, ол АҚШ-та 1917 жылдың 14 тамызында (No. 1,252,045) және 1918 жылдың 15 наурызында Канадада патенттелді. Нью-Йорк музыкалық өнер институтында сабақ берген кезінде, 1926 жылдың жазында ол мектеп радиосын жетілдіріп, бір түтікпен таза дыбыс пен үлкен күш алды. Оның ойлап тапқан және патенттеген құрылғыларының ішінде: электр мотормен жұмыс істейтін жол белгісі (No. 2,135,851, 1937 жылдың 16 тамызында тіркелген) және Нью-Йорктегі Flying Eagle Co. компаниясы үшін жасалған механикалық қозғалмалы құс фигуралары (No. 1,419,694, 1921 жылдың 13 сәуірінде тіркелген) және (No. 1,322,364, 1919 жылдың 27 қаңтарында тіркелген) бар.

Кейінгі өмірі

1930 жылдары Мартинус пен оның әйелі Тереза әлі үйленген болған, бірақ ол 1940 жылдардың басына дейін бай отбасында тәрбиеші болып жұмыс істегендіктен, бөлек тұрды. Олардың қызы Сента, Нью-Йоркте тәрбиеші болып жұмыс істегеннен кейін Калифорнияға көшіп кетті. Ол 1940 жылдың 19 маусымында Голливудта, Лос-Анджелесте Джеймс Джозеф Винсентке тұрмысқа шықты. Мартинус 1941 жылдың 2 маусымында 74 жасында Нью-Йоркте Америка азаматы атанды. Тереза 1940 жылдары Калифорнияға көшіп, кейін Мартинус та одан соң көшті. Сивекинг 1950 жылдың 26 қарашасында 83 жасында Калифорния штатының Пасадена қаласында қайтыс болды. Ол Калифорния штатының Алтадена қаласындағы Маунтин-Вью моргари және зиратында жерленді. Тереза кейін 1961 жылдың 12 шілдесінде 80 жасында Лос-Анджелесте қайтыс болды. 1920 жылғы халық санағынан кейін Леонард Сивекинг туралы ешқандай мәлімет табылмады. Сента Т. Винсент 2000 жылдың 6 қыркүйегінде 100 жасында Лос-Анджелесте дүние салды.

Жазбалар

Сивекингтің өнернамаларының аналогтық жазбаларының бар-жоғы белгісіз. «Көшірме пианино рулоны» қорының мәліметтеріне сәйкес, Сивекинг көшірме пианино үшін де жазба жасаған жоқ.

Басқа медиа

Концерттік пианист Мартинус Сивекинг 1933 жылы ағылшын жазушысы Джеймс Хилтонның "Жоғалған көкжиек" көркем романының прологында эпизодтық рөлде пайда болады.