Кіріспе
1858–1939 жылдардағы ағылшын актері және театр директоры: Сэр Фрэнсис Роберт Бенсон (4 қараша 1858 – 31 желтоқсан 1939) – ағылшын актер-директоры. Ол 1883 жылы жеке компаниясын құрып, Шекспирдің барлық пьесаларын, екі пьесадан басқа, сахналады. Оның Шекспир ескерткіш театрымен және Стратфорд-на-Эвондағы жыл сайынғы Шекспир фестивалімен байланысы трица жылға созылып, оның қайтысынан кейін Корольдік Шекспир компаниясының құрылуына негіз салды. Бенсонның труппасы Лондонға санаулы маусымдарда гастрольдеп, Генри Эйнли, Оскар Аш, Лилиан Брейтвейт, Изадора Дункан, Найджел Плейфэр, Нэнси Прайс, Харкорт Уильямс және Моффат Джонстон сияқты жас артистердің бірнеше буыны үшін оқу ортасы болды. Бенсон сонымен қатар Оскарға ұсынылған және Тони сыйлығын жеңіп алған актер Базил Ратбоунның туысы еді, оған ол өте ұқсады.
Sir Francis Robert Benson (4 November 1858 – 31 December 1939) was an English actor manager. He founded his own company in 1883 and produced all but two of Shakespeare's plays. His thirty year association with the Shakespeare Memorial Theatre and the annual Shakespeare Festival in Stratford upon Avon laid down foundations for the creation of the Royal Shakespeare Company after his death. Benson's company toured widely, with few London seasons, and became a training ground for several generations of young performers, including Henry Ainley, Oscar Asche, Lilian Braithwaite, Isadora Duncan, Nigel Playfair, Nancy Price,Harcourt Williams and Moffat Johnston. Benson was also the older cousin of the Oscar nominated, and Tony winning actor Basil Rathbone, to whom he bore a strong resemblance.
Алғашқы жылдар
Бенсон 1858 жылғы 4 қарашада Тунбридж-Уэллс, Кент қаласында Уильям Бенсонның (1816–1887) үшінші ұлы және төртінші баласы, заңгер, және оның әйелі Элизабет, туған тегі Соулсби Смит (1830–1892) болып дүниеге келді. 1878 жылы ол Оксфордтың Нью-колледжіне түсті, онда спортшы ретінде (үш мильдік университетаралық жарыста жеңіске жетті) және әуесқой актер ретінде көзге түсті. 1880 жылы ол Эсхилдің «Агамемнон» пьесасын түпнұсқа грек тілінде сәтті қойды; Бенсон Клитемнестра рөлін сомдады. Содан кейін Бенсон Герман Везинмен оқыды және Эллен Терридің ықпалымен, ол Генри Ирвингті 1882 жылы Лицейде «Ромео мен Джульетта» пьесасында Паристің рөлін ойнауға көндірді. Бірақ Ирвингке бұл актердің өнері ұнаған жоқ, сондықтан оның келісімшарты ұзартылмады. Терри Бенсонға Лондоннан гөрі, тәжірибе жинап, жақсы рольдерге ие болатын гастрольдік труппаға қосылуды ұсынды. Ол алдымен Мисс Аллейннің труппасына, содан кейін Уолтер Бентлидің труппасына қосылды, олар Англияның солтүстігі мен Шотландияда Шекспирдің пьесаларын және классикалық комедияларды қойды. «Таймс» газеті Бенсонның 1883 жылы труппаны өз басқаруына алуына байланысты жағдайды былай сипаттады:
«Бір күні менеджер жоғалып кетті, сонымен қатар жалақылар да жоқ болды. Бенсон мен оның әкесі арасында жедел телеграммалар алмасылды; қажетті ақша түсті; және труппа Бентлидің емес, Бенсонның труппасына айналды. Содан 1919 жылға дейін Бенсон 1888 жылдан бастап менеджерлік қызметті атқарғаннан кейін, Стратфордтағы жыл сайынғы бес маусымнан басқа барлық маусымдарды ұсынды. Әр жыл сайын Бенсон Стратфордта бір жаңа қойылым қойды, ол Шекспирдің туған күніне арналды және «Туған күн ойыны» деп аталды. Бұл қойылымдар, көбінесе сирек қойылатын пьесалар, Флоуэр немесе оның театрдың басқа басқарушыларымен субсидияланды, олар костюмдер мен декорациялар жасауға төледі. Бенсон содан кейін өзінің басқа пьесаларымен бірге қойылымды гастрольдік турға шығара алды. Стратфорд репертуарының кеңеюі Шекспирдің көптеген пьесаларын ұмытылудан құтқарды, мысалы, «Тимон Афиналық», «Қысқы ертегі» және «Король Джон», бірақ ең танымал пьесалар да үнемі қойылды. Кассада ең табысты болған үш пьеса – «Венеция саудагері», «Жақсы көрінген қыз» және «Виндзордың қуанышты әйелдері» болды, олар соншалықты жиі қойылды, сондықтан Бенсон труппасының мүшелері өз репертуарын «Венецияның қуанышты шыршалары» деп атады. Бенсонның қойылымдары авангардтық емес еді: ол дәстүрлі сахналау мен декорацияларды ұнатты, бірақ ол Гамлетті қысқартусыз берген қазіргі заманның алғашқы режиссері болды, Ричард III пьесасынан Колли Сиббердің қосымшаларын жойды және Ричард II-ні тұрақты репертуарға қайтарды. Стратфордпен отыз жылдық байланысы барысында Бенсон Шекспирдің барлық пьесаларын, екі пьесадан басқа сахналады. Жоғалған екеуі – «Тит Андроник» және «Тройл мен Крессида». Стратфордта болмаған кезде Бенсон труппасының репертуарында Шекспир емес классикалық пьесалар мен заманауи пьесалар да болды, бірақ Шекспир басымдық құрды. «Таймс» газетінің сөзімен айтқанда, Бенсонның миссиясы: «Шекспирді Ұлыбританияның барлық аймақтарына жеткізу, соборлық қалаларда, қараңғы өндіріс орталықтарында және ауыл шаруашылығы орталықтарында сахналық өнерге қарсы ұзаққа созылған көзқарасты жою, Шекспирді мектеп емтихандарынан құтқару және қонақ бөлмелеріндегі ашылмаған сыйлық кітаптардан шығару, сондай-ақ өнердің мәні мен құндылығын көрсету».
blockindent|One night the manager was missing, and so were the salaries. A quick interchange of telegrams between Benson and his father; the necessary money was received; and the company became not Bentley's but Benson's. From then until 1919 Benson presented all but five of the annual Stratford seasons, having taken the role of manager from 1888. Each year, Benson gave one new production at Stratford, which was given on Shakespeare's birthday and became known as the Birthday Play. These productions, often of rarely performed plays, were subsidised by Flower or his fellow governors of the theatre, who paid for the design and making of the costumes and sets. Benson was then able to tour the production with his other plays. The extension of the Stratford repertoire rescued many Shakespeare plays from neglect, such as Timon of Athens, The Winter's Tale and King John, although the most popular plays were regularly staged as well. The three most successful at the box office were The Merchant of Venice, The Taming of the Shrew and The Merry Wives of Windsor, which were presented so often that members of Benson's company called their repertoire The Merry Shrews of Venice. Benson's productions were not avant garde: he liked traditional staging and design, but he was the first producer of modern times to give Hamlet uncut, he purged the text of Richard III from Colly Cibber's additions, and brought Richard II back into the regular repertory. During his thirty year association with Stratford, Benson staged all but two of Shakespeare's plays. refn|The missing two were Titus Andronicus and Troilus and Cressida. When not at Stratford, the Benson company's repertoire included some non Shakespearean classics and modern plays, but Shakespeare predominated. Benson's mission, in the words of The Times was:
blockindent|to carry Shakespeare far and wide over the United Kingdom, to dissolve, in cathedral city, in dingy manufacturing town, and in centres of agricultural life, the lingering prejudice against the stage play, to rescue Shakespeare from death in school examinations, and the never opened gift book on parlour tables, and to give a glimpse of the meaning and the value of art.
Лондон
Бенсонның басты жетістіктері Лондоннан тыс жерде болғанымен, ол Вест-Эндте танылуға тырысты. Ол сол кездегі рекордтық 110 қойылымға дейін сахналанды. Ұзақ қойылымдарды ұнатпайтын және репертуарлық жүйені қалайтын Бенсон маусымға «Қызды қолға үйрету», «Гамлет» және «Отелло» пьесаларын қосты, бірақ театр тарихшысы Дж. П. Wearing-тің сөзіне сәйкес, бұл репертуарлық маусымдарға беймәлім Лондон жұртшылығын жаңылыстырды, және Бенсон ақша жоғалтты. Ол театр сахнасында актерге рыцарь атағы берілген алғашқы жағдай болды.
Бірінші дүниежүзілік соғыс және кейінгі жылдар
Бенсон соғыстың алғашқы жылдарында Генрих V-тің патриоттық қойылымдарын сахналады, бірақ соғысқа нақты үлес қосуды армандады. Ол жасының қалыпты болмауы себепті әскерге қабылданудан бас тартылды. Ол уақытша сахнаны тастап, Францияда жедел жәрдем көлігін жүргізді, ал майдан даласында жараланғандарды құтқарғаны үшін «Круа-де-Герр» орденімен марапатталды. Оның әйелі Францияда әскерлерге арналған дәмхананы басқарды. Соғыстан кейін Бенсон 1919 жылы Стратфордта соңғы рет өнер көрсетті, содан кейін 1921–22 жылдары Оңтүстік Африкаға гастрольдік сапар жасады. Осы шамада ол актриса Женевьева Смикпен (1898–1927) қарым-қатынаста болды; Бэнсондар ажыраспағанмен, бөлініп өмір сүрді. 1933 жылғы наурыз айында велосипедшінің шабуылынан алған жарақаты Бенсонның мансабын аяқтады. Оған мемлекеттік зейнетақы тағайындалды және ол Лондондағы Кенсингтонда зейнетке шықты, онда 1939 жылдың 31 желтоқсанында 81 жасында қайтыс болды. Құпия жерлеуден кейін ол Голдерс Грин крематорийінде өртелді. 1940 жылдың 12 қаңтарында Лондон епископы басқарған Сент-Мартин шіркеуінде өткен еске алу рәсіміне театр өкілдерінің көп саны қатысты, сондай-ақ «Олд Бенсониандар» оқылымдар мен сөздер айтты.