Шотландия фольклорындағы әйел рухы – Bean Nighe. Өлімнің хабаршысы, киім жуу арқылы болашақ қайтыс болғандарды ескертеді. Байтұс әлемінен келген жандар.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Шотланд фольклорында әйел рухы
Female spirit in Scottish folklore
Боун нигге (шотланд гаэл. "жуушы әйел" немесе "кір жуушы"; ) – шотланд фольклорындағы әйел рухы, ол өлімнің белгісі және басқа әлемнен келген хабаршы саналады. Ол – құлазыған ағыстарда мазасыздықпен жүріп, өлімі жақын адамдардың киімдерін жуатын бан сит (боб сидхе, ағылшын тілінде "банши") түрі. "Түнгі кір жуушылар" деп белгілі бұл рухтар француз тілінде Les Lavandières деп аталады. Оны сондай-ақ нигеаг, "кішкентай жуушы", нигеаг на һ атһ, "өткелдегі кішкентай жуушы", немесе нигеаг бхеаг а бһроин, "қасіретті кішкентай жуушы" деп те атайды.
The bean nighe (Scottish Gaelic for 'washerwoman' or 'laundress'; ) is a female spirit in Scottish folklore, regarded as an omen of death and a messenger from the Otherworld. She is a type of ban sìth (bean sídhe, anglicized as "banshee") that haunts desolate streams and washes the clothing of those who are about to die. Les Lavandières is the French word under which these "night washerwomen" are perhaps best known. She is also called nigheag, 'the little washer', nigheag na h ath, 'little washer of the ford', or nigheag bheag a bhroin, 'little washer of the sorrow'.
Аңыздар
Бон-ниге, сондай-ақ, "Фордтағы жуушы әйел" немесе "Жуушы" деп те аталады. Ол жалғыз қалған жерлерде, өзен немесе көл жанында, өлімегелі жатқандардың кір және қабір киімдерінен қанды жуып отырады. Оның сипаттамалары жергілікті жерлерге байланысты өзгереді, ал түрлі дәстүрлер оған білім беру немесе сақтықпен жақындасса, тілектерін орындау қабілетін сыйлайды. Мнатан ниге (бұн нигедің көпше түрі) – босанғанда қайтыс болған әйелдердің рухтары, олар өз өмірінің қалыпты аяқталар күніне дейін міндеттерін орындауға міндетті. Сондай-ақ, егер марқұм әйелдің барлық киімдері жуылса, бұл тағдырдан құтылуға болады деп сенген. Әйтпесе, ол бұл жұмысты өлімнен кейін аяқтауы керек еді. Мулл және Тири аралдарында оның жууға кедергі келтіретін тым ұзын кеудесі бар екені айтылады, сондықтан ол оларды иығына тастап, арқасына түсіріп қояды. Оны көрушілер артқа бұрылмауы керек, керісінше, байқалмауы үшін арт жағынан жақындауы керек. Содан кейін ол оның кеудесінің бірін ұстап, аузына салып, өзінің асырап алған баласы екенін мәлімдеуі керек (сүт туыстығын қараңыз). Ол оған қалаған білімін сыйлайды. Егер ол жуып жатқан киім жауға тиесілі болса, онда жууды жалғастыруға рұқсат береді, бірақ егер ол өзіне немесе достарына тиесілі болса, онда оның тапсырмасын аяқтауына және тағдырынан қашуына мүмкіндік береді. Сондықтан, егер адам өмірінің бір кезеңінде табысқа жетсе, халық көбінесе: "Мария! Ол жігіт нигеге жеңіп алды, және ол оған үш тілегін орындады" дейтін. Оның әртүрлі физикалық кемшіліктері бар екені де айтылады, мысалы, бір ғана мұрын тесігі, үлкен, ілгері шығып тұрған тісі немесе қызыл, жарғақты аяқтары. Таулықтар арасында кең таралған аңыз, өлім киімдерін жуумен байланысты, сонымен аталатын "Лох Слиннің су қызы". Кромартиден келген бір қыз демалыс күні таңертең осы көлдің жанындағы жолмен келе жатып, бұрылыстан кейін судың ішінде тұрған биік әйелді көрді, ол тасқа "киімді соғып" тұрды. Жақын жердегі ақшалау алаңында отыздан астам көйлек пен жейделерді, олардың барлығы қанға малған күйде көрді. Осы кейіптің пайда болуынан кейін көп ұзамай, Ферн аббатханасының шатыры құлап, құлшық оқып тұрған қауымды қираған қалдықтардың астына көміп, отыз алты адам қаза тапты. Тарихи деректер бойынша, аббатхана шатыры 1742 жылы құлап, қаза болғандардың саны шамамен елуге жетеді. Александр Кармайкл жинаған Кармина Гаделика, II томдағы бір халық ертегісі былай баяндалған:
The bean nighe, also known as the Washing Woman or Washer at the Ford, is seen in lonely places beside a stream or pool, washing the blood from the linen and grave clothes of those who are about to die. Her characteristics vary depending on the locality, and differing traditions ascribe to her the powers of imparting knowledge or the granting of wishes if she is approached with caution. It is said that mnathan nighe (the plural of bean nighe) are the spirits of women who died giving birth and are doomed to perform their tasks until the day their lives would have normally ended. It was also believed that this fate could be avoided if all the clothing left by the deceased woman had been washed. Otherwise, she would have to finish this task after death. On the Isles of Mull and Tiree she was said to have unusually long breasts that interfere with her washing so she throws them over her shoulders and lets them hang down her back. Those who see her must not turn away, but quietly approach from behind so that she is not aware. He should then take hold of one of her breasts, put it in his mouth, and claim to be her foster child (see Milk kinship). She will then impart to him whatever knowledge he desires. If she says the clothing she is washing belongs to an enemy, then he can allow the washing to continue, but if it belongs to himself or any of his friends, then he can stop her from completing her task and avoid his fate. Hence, when a man would be successful in his work of some phase of his life the people would often say "Mary! The man got the better of the nigheag, and she gave him his three choose desires". She is sometimes described as having various physical defects, including having only one nostril; a large, protruding front tooth; or red webbed feet. One popular Highland story connected with the washing of death shrouds regards the so called "Mermaid of Loch Slin". A maiden from Cromarty was walking along a path by the side of this loch one Sabbath morning, and after turning a corner she saw a tall woman standing in the water "knocking claes" (clothes) on a stone with a bludgeon. On a nearby bleaching green, she observed more than thirty smocks and shirts, all smeared with blood. Shortly following the appearance of this figure, the roof of Fearn Abbey collapsed during worship service, burying the congregation in debris and killing thirty six people. Historically, the abbey roof did collapse in 1742, with the death toll reckoned at nearly fifty. One folktale collected by Alexander Carmichael in the Carmina Gadelica, Vol. II, runs as follows:
Этимология
Бон нигге ("жуушы әйел") – бан ситтің нақты бір түрі. Ирландтың баншиі және шотланд гаэль тіліндегі бан сит (екеуі де "сидхтің әйелі", "әдеби әйел" немесе "бейбітшілік әйелі" деген мағынаны білдіреді) – ескі ирландтың бен сиде, "әдеби әйел" деген сөзінен туындаған: bean – "әйел", ал сидх – "әдеби" сөзінің жалғаулы түрі. Шотланд гаэль тілінде ban sìth(e) сондай-ақ bean shìth(e) түрінде де кездеседі. Екеуі де дұрыс. Сидх шотланд гаэль тілінде (көне ирланд тілінде сид, сонымен қатар "бейбітшілік" мағынасын да білдіреді), ал әдебилер daoine sìth (daoine sídhe), "бейбітшілік халықы" деп аталады. Сидхе, әр түрлі жазу нұсқаларында, осы тіршілік иелері мекендейтін сидхе (қорғандар) дегенді білдіреді. Бон нигге кейде бани нигеахайн ("кішкентай жуушы әйел") немесе нигег на хата ("өрiстегi кішкентай жуушы") деген кішірек атаулармен де белгілі.
A bean nighe ('washerwoman') is a specific type of ban sìth. Both the Irish [[banshee and the Scottish Gaelic ban sìth (both meaning 'woman of the sídhe', 'fairy woman' or 'woman of peace') are derived from the Old Irish ben síde, 'fairy woman': bean: 'woman', and sídhe: the genitive of 'fairy'. In Scottish Gaelic, ban sìth(e) also occurs as bean shìth(e). Both are correct. Sìth in Scottish Gaelic (síd in Old Irish, also means 'peace'), and the fairies are referred to as the daoine sìth (daoine sídhe), the 'people of peace'. Sídhe, in its variant spellings, refers to the sídhe (mounds) where these beings dwell. The bean nighe is sometimes known by the diminutives ban nigheachain ('little washerwoman') or nigheag na h àtha ('little washer at the ford').