Қасиетті кітаптардағы дәстүрлер тарихы және сын тұрғысынан қарау
Tradition history
Бібліялық дәстүрлер тарихы – мәтіндерді тарихи ағында талдау, даму жолын зерттеу әдістемесі. Гүнкельдің әзірлеген бұл тәсіл ауызшадан жазбаға көшуді қарастырады.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Кіріспе
Дәстүр тарихы немесе дәстүр сынталмасы – мәтінді белгілі бір тарихи дәстүр ағынында орналастырып, уақыт өте келе дәстүрдің қалай дамығанын сипаттауға тырысатын, Киелі кітапты сынаудың әдістемесі. Бұл әдістемені Герман Гункель дамытты. Дәстүр тарихының мақсаты – Киелі кітаптағы әдебиетті дәстүрлердің қалай ауызшадан жазбашаға көшіп, кезең-кезеңмен соңғы түріне жеткенін талдау. Дәстүр тарихы/сынталмасы – Гункельдің дереккөздерді және форманы сынау нәтижелерін пайдаланып, дәстүрді түсіндіру тарихын дамытқан саласы. Осылайша, форманы сынау және дәстүрді сынау өзара байланысты, бірақ форманы сынау көбінесе тар ауқымды. Дәстүр тарихы діни емес фольклор зерттеулерімен, әсіресе Аксель Ольриктің скандинавиялық фольклорды талдауымен және оның осы фольклордың мәніне қатысты белгілеген "заңдарымен" байланысты. Киелі кітаптағы оқиғалар содан кейін осы "заңдарға" сүйене отырып талданды.
Tradition history or tradition criticism is a methodology of biblical criticism that situates a text within a stream of a specific tradition in history and attempts to describe the development of the tradition over the course of time. Tradition criticism was developed by Hermann Gunkel. Tradition history seeks to analyze biblical literature in terms of the process by which biblical traditions passed from stage to stage into their final form, especially how they passed from oral tradition to written form. Tradition history/criticism is a sister discipline of form criticism—also associated with Gunkel, who used the results of source and form criticism to develop the history of tradition interpretation. Form criticism and tradition criticism thus overlap, though the former is more narrow in focus. Tradition history is connected with secular folklore studies, especially Axel Olrik's analysis of Scandinavian folklore and the "laws" which he established concerning the nature of such folklore. The stories in the Bible were then analyzed on the basis of these "laws".
Мықты және әлсіз жақтары
Дәстүр тарихы аудармашыларды кейбір мәтіндердің ауызша алдынан келген тарихы болу мүмкін деген мүмкіндікті қарастыруға итермелейді. Сондай-ақ, ол өткен дәстүрлердің қайта айтылып, қазіргі уақытқа қатысты мақсаттар үшін пайдаланылғанын; оның әрбір келесі буын үшін нақты, маңызды немесе өзекті болғанын көрсетеді. Бұл әдістің әлсіз жақтары да бар. Дәстүр тарихы жорамалға негізделген, көбінесе деректерді сынаудан алынған болжамдарға құрылған қисынсыз жаңартулар жасауға бейім. Одан асып, дәстүр тарихы ауызша дәстүрдің рөлін шамадан тыс үлкейтуі мүмкін. Егер мәтіндер айтылғаннан кейін көп ұзамай жазылса, осылайша ұзақ ауызша тарих болмаса, дәстүр тарихының болжамдары күшін жояды. Олрик заңдарын қолдану да күмәнді: Исландиялық халық мұрасын еврей халық мұрасымен салыстыру қиын, себебі олар өте әртүрлі мәдениеттер. Кейбір фольклор мамандары Олрик заңдары тіпті скандинавия әдебиетіне де қолданыла ма, жоқ па деген сауал қояды (Гүнкель олардың «Жаратылыс кітабындағы» барлық оқиғаларға қолданылмағанын мойындады).
Tradition history forces interpreters to consider the possibility that some texts may have had an oral prehistory. It also notes that past traditions were retold and used for a present purpose; that it was made real, vital, or relevant for each successive generation. The method also has weaknesses. Tradition history creates highly speculative reconstructions, often built on the speculative deductions from source criticism. Moreover, tradition history may exaggerate the role of oral tradition. If texts were written soon after they were spoken so that there was not a long oral prehistory, then the assumptions of tradition history fall to the ground. The use of Olrik's laws is also dubious: It may be a tenuous analogy to compare Icelandic folklore with Hebrew folklore since they are very different cultures. Some folklorists question whether Olrik's laws apply even to Scandinavian literature much less any other (Gunkel admitted they did not apply to all stories in Genesis).