Патуммайдың Ешкісі

Кіріспе

1959 жылы жазылған Вайком Мұхаммед Баширдің романы

"Патхумманың ешкесі" (түпнұсқа атауы: Pathummayude Aadu) – Вайком Мұхаммед Баширдің 1959 жылы жазылған малаялам тіліндегі романы. Романның кейіпкерлері оның отбасының мүшелері, ал оқиға Талайолапарамбудағы оның үйінде өтеді. Романдағы ешкі оның қарындасы Патуммаға тиесілі. Башир романды "Пеннунгалуде Буддхи" ("Әйелдердің ақылы") деген басқа атаумен бастайды.

Сюжет

Башир тұз сатьяграхасына қатысу үшін үйінен алғашқы рет шыққаннан бері, ол көшпелі өмір сүрді; Оттаантади, мучаанвайару. Ол Тхалайолапарамбудағы үйіне тек қана кейде оралып, тыныштық сәттерінде ойларын жазып алу ниетімен қайтатын. Өскен үйінің жанында, сол-ақ аумақта, қабырғамен қоршалған кішкентай үйі бар еді. Ол осы шағын үйді өзі салған, ал үйдің айналасына бақ отырғызған. Бұл қақпа әрқашан жабық тұратын, ол тыныштық пен жан тынығуын қажет етті. Ол отырып жазатын немесе бағында сүйікті өсімдіктерін күтіп серуендеп жүретін. Бір сапарынан оралғанда, ол жеке үйіне емес, үлкен отбасы тұратын үйге қоныстануға мәжбүр болды. Бұл үй әрқашан шу мен қаосқа толы болды; жазушыға орын болмады. Үйде Баширдің анасы, кіші іні-қарындастары мен олардың отбасылары тұрды. Оған қоса, үйді өздеріне үйдей санаған сан алуан үй жануарлары да болды. Баширдің қарындасы Патумма, ол аздап қашықтықтағы қираған шатырда тұратын, қызы Хадиджамен бірге күнде үйге келіп, Патумманың ешкісі де бірге келетін. Бұл ешкі үйде толық еркіндікке ие болды. Ол кез келген нәрсені жейтін, біреу оларды сүртіп алуға келгенше жерге түскен жапырақтардан бастап, Башир отырғызған ағаштың төменгі бұтақтарындағы Чамбайкка жемістерін (Су алмасы), Баширдің немере інісі Әби киген шалбар, оған арнайы жиналған шөп, оған дайындалған тамақ, тіпті үйдің тұрғындарына арналған тамақ, Баширдің «Баалякааласахи», «Шабдангал» және «Вишвавикьядамая Мукку» кітаптарының жаңа басылымдарына авторлық қолтаңбасы қойылған көшірмелеріне дейін. Башир үйге келген соң, отбасы мүшелерінің әрқайсысы оған қаржылай көмек сұрап жүгінетін. Башир анасына ақша бергенде, ертеңіне кіші інісі Абдул Хадар бәрін алып қоятын. Ол немерелеріне немесе немере қыздарына сыйлық бергенде, отбасы мүшелері неге олардың балаларына сыйлық бермейді деп сұрайтын. Оның ақшасы келгеннен кейін бірнеше күн ішінде таусылып кететін. Ол үйдегі шулы балаларды тәртіпке келтіруге кірісетін. Оның кенже інісі Әбу үйдің барлық тұрғындарын, балаларын, әйелдерін және жануарларын қорқытатын. Баширдің кіші ағасы Абдул Хадар Башир көбінесе үйден жоқ болатындықтан және тұрақты табыс көзі болмағандықтан отбасының басшысы еді. Кейде автор бір кітабын басып шығарғаннан кейін үйіне кішкене байлықпен оралатын, содан кейін отбасы мен ауылдың адамдары оған көмек сұрап келетін. Абдул Хадар бір аяғынан мүгедек еді. Башир екеуі кішкентай кезінде ол Баширді ұрып-соғып, кітаптарын мектепке апарып беруге мәжбүр ететін. Оның мүгедектігі оған барлық адамдардан ерекше жеңілдіктер алып берді. Бірде Баширдің төзімділігі шегіне жеткенде, ол кіші інісін ұрып-соқты, содан бері Абдул Хадар оған құрметпен қарасты. Балалық шағында Баширге көп жағдайда Абдул Хадар кінәлі болған кезде жаза тартқан. Башир бір жерден екінші жерге көшіп жүргенде, Абдул Хадар жұмысқа орналасып, отбасын асырап отырды. Алдымен ол мектепте ұстаз болып жұмыс істеді, содан кейін жұмыстан шығып, басқа да түрлі жұмыс орындарында жұмыс істеді. Мектеп мұғалімі болған кезде Башир тұз сатьяграхасына қатысу үшін Кожикодеде тұтқындалғаннан кейін Каннур түрмесінде үш айға қамауға алынды. 1936–1937 жылдары ол Эрнакуламда тұрып, әртүрлі журналдарға тегін жазды. Ол кедейлікпен өмір сүрген кез еді, күніне бір рет тамақ жеуге тырысып, тіпті бір шай ішу үшін де бәрінен қарыз алған. Ол газеттер мен мерзімді басылымдарға көп жазды, бірақ еңбегі үшін ештеңе төлемеді. Осы кезең «Жанмадинам» сияқты шығармалардың жазылуына негіз болды. Осы кезеңде бірде Абдул Хадар Баширге барады. Ағасы оған әдебиеттерін оқып беруді ұсынды. Абдул Хадар ағасының әдеби дарындылығына таңданып, грамматика мен тілдің қолданылуына сын көзбен қарады. «Аванте-ақ сөйлесіп, ақылдасып. Палункосан вакаранам», – деп Башир жауап береді. Көп жылдан кейін «Баалякааласахи» (1944) сияқты ірі еңбектер жарық көргеннен кейін Баширдің есімі бүкіл Кералаға танылды. Содан кейін Абдул Хадар ағасының сөйлемдеріндегі грамматикалық қателерге шағымдамай, оның орнына кітаптың көшірмелерін сұрады, сонда ол оларды сату арқылы ақша таба алады. Ол тіпті Баширден отбасы мүшелері туралы жазуды сұрап, сюжеттерге идеялар берді.

Ever since Basheer first left home to participate in the salt satyagraha at Kozhikode, he had led a wanderer's life; Ottaanthadi, muchaanvayaru. Only occasionally did he return to his home at Thalayolapparambu, with the intention of penning down his thoughts in interludes of tranquility. Next to the house where he grew up, in the same compound, he had a walled in plot with a small house. He built this retreat himself, and around the house he planted a garden. This gate was always closed, and he required silence and peace of mind. He would sit and write or walk around his garden tending to his beloved plants. On returning from one of his travels, he was forced to live in the house where his large family lived, instead of in his private home. This household was always filled with noise and chaos; no place for a writer. The inhabitants were Basheer's mother, his younger siblings and their families. Add to this, there were myriads of domestic animals who treated the house as their own. Basheer's sister Pathumma, who lived in a dilapidated shack a little distance away, would visit the house every day with her daughter Khadeeja and with them would come Pathumma's goat. This goat had absolute freedom in the house. It would eat up anything it could, from fallen leaves before someone came to sweep them, Chaambaykka fruits (Water Apple) from the lower branches of the tree basheer planted, trousers worn by Basheer's nephew Abi, grass specially gathered for it, food set away for it, even food meant for human inhabitants of the house, to the author's copy of newest editions of Basheer's Baalyakaalasakhi, Shabdangal and Vishwavikhyaadamaaya Mookku, fresh out of press. When Basheer arrived home, each of the family members approach him with requests for financial assistance. When Basheer gives money to his mother, the next day his younger brother Abdul Khadar would take it all from her. When he gives anything to any of his nephews or nieces, other people of the family ask why he doesn't give stuff to their children. His money runs out within a few days of his arrival. He gets down to disciplining the noisy children of the house. His youngest brother, Abu terrorises the household, the children, women and animals. Basheer's immediate younger brother, Abdul Khadar was the head of the family, since Basheer was away most of the time and did not have a permanent source of income. At times the author would return home with a small fortune after publishing one of his books, then people of the family and the village would approach him with supplications. Abdul Khadar was handicapped in one leg. When Basheer and he were young, he used to beat up Basheer and make him carry his books to school. His handicap got him special privileges from everyone. Once when Basheer's tolerance was pushed to the limits, he beat up his younger brother, and since then Abdul Khadar began giving him due respect. In their childhood, Basheer often had to bear the punishment when actually Abdul Khadar was the real culprit. While Basheer wandered from place to place, Abdul Khadar got himself a job and looked after the family. First he worked as a school master, then quit the job and took various other employments. At the time when he became a schoolmaster, Basheer was serving three months prison term in Kannur prison after getting arrested at Kozhikode on his way to participate in Salt Satyagraham (1930). In 1936–37, he was residing at Ernakulam, writing for various magazines essentially for free. That was the time when he lived in near poverty, struggling to get to eat one square meal a day, having to borrow from everyone even to manage a cup of tea. He wrote prolifically, for newspapers and periodicals, but he got paid next to nothing for his efforts. This was the period which forms the backdrop in which works like Janmadinam were set. Once during this period, Abdul Khadar visited Basheer. The older brother proudly gave him his literary works to read. Abdul Khadar, instead of admiring his brother's literary genius found fault with the grammar and language usage. Avante oru lodukkoos akhya Ithu njaan varthamaanam parayunnathupole ezhuthivachirikkayaanu. Avante chattukaalan akhyaadam. Palunkoosan vyakaranam, Basheer retorts. Years later, with the publication of major works like Baalyakaalasakhi (1944), Basheer's name became recognised throughout Kerala. Then Abdul Khadar no longer complained of grammatical errors in his brother's sentences, instead asked him for copies of the book so that he could make money selling them. He even asked Basheer to write about members of the family and gave him ideas for plots of stories.

Жазу және жариялау

Патуммайуд Аду – Баширдің түпнұсқа қолжазбасына ешқандай түзетулер енгізілмей, жарық көрген жалғыз маңызды туындысы. Ол 1954 жылы Баширдің алғашқы есінен жаңылу кезеңінде, Триссур қаласындағы психиатриялық емханада жатқанда жазылған. Ол қолжазбаны одан әрі қайта қарап, өңдеуді жоспарлаған, бірақ бес жыл бойы ештеңе жасамады. Кейін ол қандай да бір түзетудің қажет емес екенін сезінді. (1954) жылы жазылып, (1959) жылы жарияланған аралықта Башир Фабиге үйленді. Осы романның ішінде Башир оны лирикалық емес, қарапайым тілмен – сөйлеу тілінде жазғанын айтады. Роман алғаш рет Н. Дамодаранның редакторлығымен Тривандрум қаласынан екі айда бір шығатын "Гопурам" журналында бөлім-бөліммен жарияланды.