Кіріспе

Владимир Войновичтің кітабы

Мәскеу 2042 (Москва́ 2042, Moskva 2042) – Владимир Войновичтің 1986 жылғы сатирикалық романы (1987 жылы орыс тілінен ағылшын тіліне аударылды). Кітапта автордың өзінің есімді қосымы (alter ego) болашаққа саяхат жасап, Мәскеу қаласында ғана коммунизмнің қалай сәтті құрылғанын көреді. Бірақ тез арада елдегі саяси жүйенің утопия емес екені және Ресейді КГБ, Коммунистік партия және Ресей православие шіркеуі біріккен "Мемлекеттік қауіпсіздік Коммунистік партиясы" басқаратыны белгілі болады. Партияны бұрынғы КГБ генералы Букашин (атының мағынасы "қоңыз") басқарады, ол бұрын Германияда кітаптың басты кейіпкерімен кездескен. Ақ жылқымен Мәскеуге құтқарушы болып келетін – шұбар миянатшыл Сим Карнавалов (әлдеқанда Александр Солженицыннен пароди жасалған). Войнович бұл кітапты 1982 жылы жазған.

Сюжеттің қысқаша мазмұны

1982 жылы Мюнхенде тұратын орыс жазушысы Карцев (Войновичтің өзі сияқты) 2042 жылғы Мәскеуге уақыт саяхаты жасады. "Ұлы тамыз төңкерісінен" кейін "Гениалиссимус" деп аталатын жаңа басшы, Кеңес Одағын белгілі бір деңгейде өзгертіп жіберді. Владимир Лениннің дүниежүзілік революция арманы Иосиф Сталиннің "бір елде социализм" теориясына дейін тарылғаннан кейін, Гениалиссимус "бір қалада коммунизмді" құрудан бастауды шешті, атап айтқанда Мәскеуде. Идеология біршама өзгерді, марксизм-ленинизм пен орыс православиесінің қоспасына айналды (Гениалиссимус сонымен қатар Патриарх та еді). Елді КПГБ – Мемлекеттік қауіпсіздік коммунистік партиясы басқарады, ол Коммунистік партия мен КГБ-нің бірігуінен құралған. Кеңес Одағының күйреуі одан бетерледі. Адамдардың жартылай тіршілікпен күресіп жатқан Совет Одағының қалған бөлігі, Берлин қабырғасына ұқсас қабырғамен, коммунизм іске асырылған Мәскеудің "парадизінен" бөлінді. Қабырғаның ішіндегілер коммунистік қағида бойынша, "әркімнің қажеттілігіне қарай" бардығын алады, бірақ олардың қажеттіліктерін өзі шешпейді, Гениалиссимус шешеді. Көпшілік "қарапайым қажеттіліктерге" ие, ал шамалы ғана адамдар "ерекше қажеттіліктерге" ие. Бірінші топ үшін тіпті "Москореп" (Мәскеу коммунистік республикасы) деп аталатын жеңілдікпен қамтамасыз етілген елде де өмір қиын. Жағдай осыншалыққа нашарлайды, адамдар "азат етушінің" – Карцевпен таныс диссидент жазушы, құлшылық ететін Сим Карнаваловтың (Александр Солженицыннің айқын пародиісі) құшағына тілеу керек болады. Ол ақ атқа мініп Мәскеуге кіріп, өзін патша Серафим I деп жариялайды. Осылайша коммунизм тасталды, ал қоғам феодалдық автократияға қайта оралады.

Қабылдау

Бұл роман дистопиялық сатираның шедеврі деп есептеледі. Кейбір адамдар (Воинович сияқты) осы романды болашақты болжағандықтан туған деп айтады.