Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Фалаба – Сьерра-Леоне мемлекетінің Солтүстік провинциясындағы Фалаба ауданындағы ауылдық қала. Фалаба халқының көп бөлігі Ялунка, Куранко және бірнеше Мандинго этностарынан тұрады. Фалабаның тұрғындарының басым көпшілігі мұсылман және олардың дінге берілгендігімен белгілі. Егіншілік – Фалабадағы басты экономикалық қызмет.
Falaba is a rural town in Solima chiefdom, Falaba District in the Northern Province of Sierra Leone. The population of Falaba is largely from the Yalunka, Kuranko and couple of Mandingo ethnic groups. Falaba is virtually all Muslim and it is known for its deeply religious Muslim population Farming is the major economic activity in Falaba.
Тарих
Солимананың астанасы болған Фалаба, Африканың батыс жағалауына қарайтын бай сауда жолдарындағы бекініс қаласы болатын. 1822 жылы Александр Гордон Лэйнг, ал 1869 жылы Уильям Уинвуд Рид осы қалаға келді. Осылайша, Фалаба номиналды түрде британдық деп есептелді. 1884 жылы мандинка бағындырушысы Самори, Калиере патшасымен бірігіп, Манга Сева билік еткен Солиманаға шабуыл жасады. Саморидің генералы Н’фа Али айналасындағы бірнеше ауылдарды қиратқаннан кейін, Мандинго әскерлері Фалабаны бес айға қоршауға алды. Қала тұрғындары аштықтан көз жұмып жатқанда, Манга Сева халқының аштыққа төзуін көтере алмады, сондай-ақ көрші ауылдардың оны мойынсұнбауынан қорқып, Самури әскеріне ешқашан берілмеймін деп ант берді. Сондықтан ол оқ-дәрі қоймасына кіріп, оны өртеп, өз-өзіне қол жұмсауға бел буды. Оның әйелі күйеуінен (Манга Севадан) басқа ешбір ер адаммен бірге болмайтынын айтты, ал оның Яелибасы (патшалар мен ұлы тұлғаларды жырлап, мақтап жүретін адам) да басқа патшаны мақтамайтынын айтып, оқ-дәрі қоймасына кіруге шешім қабылдады. Олар екеуі Фалабаның оқ-дәрі қоймасына кіріп, бірден шырақ жағып, өзін-өзі өлтіріп, қала қабырғаларын қиратты. Содан кейін Фалаба қысқа мерзімге Саморидің Васулу империясына қосылды. Бірнеше жылдан кейін Самори жеңілгеннен кейін, Фалаба британдықтарға қайтарылды. 1895 жылғы ағылшын-француз келісімі қаланың бай жері болмауына себеп болды, ал отарлық әкімшілік орталығы Фалабадан Кабалаға көшірілді. Осының салдарынан, 1895 жылдан кейін Фалабаның маңызы төмендеді. Фалаба Кабаладан солтүстік-шығысқа қарай шамамен отыз шақырым қашықтықта орналасқан.
As the capital of Solimana, Falaba was a fortress town on the rich trading routes to the western coast of Africa. It was visited in 1822 by Alexander Gordon Laing, and in 1869 by William Winwood Reade; and was thus deemed nominally British. In 1884, Mandinka conqueror Samori joined the king of Kaliere in attacking Solimana, then under the rule of Manga Sewa. After Samori's general N'fa Ali destroyed a number of surrounding villages, the Mandingo forces began a five month siege of Falaba itself. With the city's residents starved nearly to death, Manga Sewa could not bear the starvation of his people and for the mere fact that he was being compromised by their neighbouring villages he vow never to surrender himself to Samouri's army, so he decided to go into the gunpowder house to commit suicide by lighting it up, his wife said she would not sleep with any other man beside her husband (Manga Sewa), his Yaeliba (a person who sing and praises Kings and great people) also decided to join him in the gunpowder thus saying he would not praise any other King, so they both entered the Falaba gunpowder magazine and lit a torch, simultaneously killing himself and breaching Falaba's walls. Falaba was then briefly assimilated into Samori's Wassoulou Empire; following Samori's own fall several years later, it was reclaimed by the British. The Anglo French treaty of 1895 left the town without an affluent hinterland, and the colonial administrative post was moved from Falaba to Kabala. As a result, Falaba declined after 1895. Falaba was situated approximately thirty miles north east of Kabala.
Жою
Хабарларға қарағанда, 1990 жылдардағы Сьерра-Леоне азамат соғысы кезінде Фалабадағы шайқастар көптеген адамдардың қаладан қашуына әкеп соқты. 1998 жылдың 27 мамырындағы баспасөз хабарында бір куәгер: «Фалаба, Синкуния, Мусаия Монго Бендугу, Крубония, Бафодия және Иффин қалаларының барлығы дерлік толығымен немесе жартылай қирады» деді. Соғыстан кейінгі зақымды бағалау бойынша, Фалабаға кіретін жолдар мен көпірлер де дерлік толығымен қиратылды, ал қала өте ауыр зақымдалды. 2001 жылы жүргізілген әуеге түсірілген сақсауылда Фалаба «ауыл» деп сипатталды.
Reports indicate that fighting in Falaba during the Sierra Leone Civil War of the 1990s caused most people to flee the town. In a press report of May 27, 1998, one witness said "the towns of Falaba, Sinkunia, Musaia Mongo Bendugu, Krubonia, Bafodia and Yiffin had all been partly or totally destroyed" 1. The roads and bridges into Fabala were also almost totally destroyed, and the town very severely damaged, according to a post war damage survey. An air survey in 2001 reported Falaba as a "village" 2.
Р.М.С. Фалаба
1915 жылы батыс африкалық бу кемесі болған британдық R. M. S. Falaba U-боттың торпедасымен соққыланып, батып кетті. Бұл Бірінші дүниежүзілік соғыста батып кеткен алғашқы жолаушылар кемесі еді. Америка азаматы Леон Трэшер Falaba кемесінде қаза тапты, ал оның денесі Лузитания батып кеткеннен кейін табылған (Трэшер оқиғасы).
The British R. M. S. Falaba, a West African steamship, was hit and sunk by a U boat torpedo in 1915. It was the first passenger ship sunk during World War I. Leon Thrasher, an American citizen, died on the Falaba, and his body was found after the Lusitania sank (Thrasher incident).