Тарту обсерваториясы – Эстониядағы ең ірі астрономиялық обсерватория. 1802 ж. құрылған, қазірде Тарту университетінің бөлігі. Струк Геодезиялық доғасымен байланысты.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Эстониядағы астрономиялық обсерватория
Astronomical observatory in Estonia
Тарту обсерваториясы – Эстониядағы ең ірі астрономиялық обсерватория. 2018 жылдың 1 қаңтарында Тарту обсерваториясы Тарту университетіне қайта қосылды және обсерватория қазір университет институты болып табылады. Ол Тарту облысының Nõo қауымында, Тарту қаласының оңтүстік-батысына қарай 20 шақырым жердегі Tõravere төбесінде орналасқан. Тарту қаласының орталығында орналасқан ескі Тарту обсерваториясы Фридрих Георг Вильгельм фон Струве және Струве геодезиялық доғасымен байланысы үшін халықаралық тұрғыда белгілі.
Tartu Observatory
The Tartu Observatory is the largest astronomical observatory in Estonia. On 1 January 2018, Tartu Observatory was joined again to the University of Tartu, and the observatory is now an institute of the university. It is located on the Tõravere hill, about 20 km south west of Tartu in Nõo Parish, Tartu County. The old Tartu Observatory, located in Tartu city centre, is known internationally for its connection to Friedrich Georg Wilhelm von Struve and the Struve Geodetic Arc, of which it is the first reference point.
Тарих
Тарту обсерваториясы 1802 жылы қайта ашылған Дорпат императорлық университетінде құрылды. Обсерватория ғимараты 1810 жылы Дорпат қаласындағы Туме төбесінде аяқталды. Құралдарды 1814 жылы фон Струве орнатты, ол кейіннен бақылау жұмыстарын бастады. 1824 жылы 9 дюймдік Фраунгофер рефракторы келді, ол сол кездегі әлемдегі ең үлкен акроматикалық телескоп болды. 1816 жылы фон Струве Геодезиялық арқасын құрастыруға кіріскенде, обсерваторияның есігі оның бірінші нүктесіне айналды. 1946 жылы Тарту обсерваториясы университеттен бөлініп, Эстония ғылым академиясына бағындырылды. 1950 жылы билік жаңа бақылау базасын іздеуді бастады. Бұл мақсат үшін Tõravere төбесіндегі жер учаскесі бөлініп, 1958 жылы құрылыс басталды. 1963 жылы жаңа обсерватория ғимараты аяқталды, ескі обсерваториядан астрономдардың бір бөлігі көшіп келді және 50 см-лік рефлекторлы телескоп алғашқы жарығын көрді. 1964 жылы халықаралық конференция өткізіліп, Тарту обсерваториясы фон Струве обсерваториясы деп қайта аталды. 1974 жылы 1,5 метрлік телескоп жұмыс істеуге кірісті. 1995 жылы обсерваторияның атауы Тарту обсерваториясы болып қайта өзгертілді. 1998 жылы 0,6 метрлік рефлектор, ал 2013 жылы 0,3 метрлік заманауи роботты телескоп орнатылды. Ескі обсерватория ғимараты қазір негізінен мұражай ретінде қызмет етеді және ол қоғамдық ғылым білім беру орталығының бір бөлігі болып табылады. Тарту обсерваториясымен байланысты бірнеше белгілі ғалымдар болды: Фридрих Георг Вильгельм фон Струве, Иоганн Генрих фон Медлер, Томас Клаузен, Эрнст Юлиус Опик, Григорий Кузьмин, Яан Эйнасто.
The Tartu Observatory was founded at the Imperial University of Dorpat as it was reopened in 1802. The observatory building was completed in 1810 on the Toome hill in Dorpat. The instruments were installed in 1814 by von Struve who subsequently started observations. In 1824, a 9" Fraunhofer refractor arrived, the largest achromatic telescope in the world at the time. When von Struve began assembling his Geodetic Arc in 1816, the doorstep of the observatory became its first point. In 1946 the renamed Tartu Observatory was separated from the university and subjected to the Estonian Academy of Sciences. The authorities started to look for the new observational base in 1950. A patch of land on the Tõravere hill was assigned for the purpose and in 1958 construction began. By 1963, the new observatory building was completed, part of the astronomers from the old observatory moved in, and the 50 cm reflector telescope had first light. In 1964, an international conference was held and the Tartu Observatory was renamed von Struve Observatory. In 1974 the 1.5 metre telescope become operational. The name of the observatory was reverted to Tartu Observatory in 1995. In 1998, a 0.6 metre reflector and in 2013, a 0.3 metre modern robotic telescope were installed. The old observatory building now mainly serves as a museum and is a part of a public science education centre. Several notable scientists have been associated with the Tartu Observatory: Friedrich Georg Wilhelm von Struve, Johann Heinrich von Mädler, Thomas Clausen, Ernst Julius Öpik, Grigori Kuzmin, Jaan Einasto.
Жабдық
Обсерваторияда үш негізгі телескоп бар. 1,5 метрлік Кассегрен рефлекторы – Солтүстік Еуропадағы ең ірі оптикалық телескоп, ол спектроскопиялық байқаулар үшін пайдаланылады. Екінші және үшінші телескоптар – 0,6 метрлік және 0,31 метрлік рефлекторлар, олар фотометриялық байқауларға арналған. Обсерватория аумағында метеорологиялық құралдар жинағы орналасқан алаң да бар. Тарту обсерваториясында жақын ультракөк сәуледен қысқа толқынды инфрақызыл сәулеленуге дейінгі диапазондағы сәулеленуді дәл радиометриялық түрде калибрлеуге арналған зертханалар, сондай-ақ вакуумдық, дірілдік, температуралық және электромагниттік үйлесімділікті сынау мүмкіндіктері де бар.
The observatory has three main telescopes. The 1.5 metre Cassegrain reflector, which is the largest optical telescope in Northern Europe, is used for spectroscopic observations. The second and third telescope are a 0.6 metre and 0.31 metre reflectors for photometric observations. There is also a pitch for a collection of meteorological instruments on the observatory grounds. Tartu Observatory has also laboratories for accurate radiometric calibration for near UV to shortwave infrared radiation; vacuum , vibration , temperature, and electromagnetic compatibility testing.