Юань әулетінің төрт суретшісінің бірі – Ни Цзань өмірі мен шығармашылығы

Кіріспе

Ни Цзан (1301–1374) – Юань және ерте Мин дәуірлерінде өмір сүрген қытай суретшісі. Хуан Гунван, У Чжэнь және Ван Мэнмен қатар, ол Юань әулетінің төрт ұлы суретшісінің бірі саналады.

Өмір

Ни Зан Усидегі бай отбасында дүниеге келген. Оның әдептілік аты Юань Чжэнь (元鎮), ал өнерлік есімдері Юнь Лин Цзи (雲林子), Хуан Ся Шэнь (幻霞生) және Цзинь Ман Мин (荊蠻民) болды. Ол Сун әулетін жеңіп, дәстүрлі Қытай деп саналатын барлық аймақтарға үстемдік құрған моңғол билеушісі Кублай ханның қайтысынан кейін дүниеге келді. Юань билеушілері көптеген конфуцийшіл ғалымдарға сенімсіздікпен қарады және әкімшілік лауазымдарға моңғолдар мен мұсылмандарды тағайындауға ұмтылды. Ни Зан элиталық отбасында туған, олар оған қатаң конфуциандық білім беруге қаржылай мүмкіндік берді, тіпті дәстүрлі түрде мұндай білімнің сыйақысы болған жоғары жалақылы мемлекеттік қызмет орындары болмаса да. Ол Қытай суретінің дәстүрлі көзқарастарын түбірінен өзгерткен қозғалыстың өкілі болған көптеген бай ғалымдар мен ақындардың бірі еді. Олардың суреттеріндегі табиғи орталар өте нақты бейнеленген, олардың жеке сезімдерін көрсететін, жеке бағалайтын көріністерді сомдады. 1340 жылдары Ни Занның өңірінде бірнеше құрғақшылықтар мен су тасқындары ашаршылыққа алып келді, одан кейін шаруалардың көтерілісі басталды. Бұл көтерілістер 1350 жылы Жола өзеніндегі бөгеттерді жөндеу үшін үкімет мәжбүрлі еңбекке тартқандықтан күшейді. 1340 жылдары Юань билеушілері аймақтың бай жер иелеріне ауыр салықтар салды, бұл табиғи апаттардың салдарынан туған шығындарды өтеу үшін жасалды. Ни Занның бұл салықтарға қалай ден қойғаны туралы әртүрлі пікірлер бар, ал одан кейінгі әрекеттері нақты емес. Алайда, ол барлық мүлкін достарына таратып, қайық үйге көшіп кеткені белгілі. Ол Мыңжылдық Қызыл Тюрбан көтерілісінің алдында кетіп, салыстырмалы түрде тыныш Оңтүстік-Шығысты аралап, әртүрлі революциялық топтар оның туған жерінен өтті. Осы кезде Ни Зан өзінің ерекше стилін қалыптастырды. 1345 жылдан кейін Ни Занның пейзаждары көбінесе бір формада болды: кеңінен бөлінген өзен жағалауларын, судың кеңістігіне қарсы кескіндік қылқаламмен салынған және алдыңғы жақтағы ағаштарды бейнелейтін, бір түсті бояумен салынған суреттер. Оның пейзаждарында адамдар бейнеленбеген және көптеген дәстүрлі қытай суреттерінің қағидаларына қайшы келді. Оның көптеген туындылары бейнелеуге тиіс табиғи ортаны дәл көрсетпейді. Шындығында, Ни Зан өнерін өзін-өзі тану құралы ретінде пайдаланды. 1364 жылы ол: «Мен бамбук суреті арқылы кеудемдегі қуанышты жазамын, сонда ғана. Оның ұқсас болуына қатысты уайымдаудың қажеті жоқ» деді.

Ni Zan was born into a wealthy family in Wuxi. His courtesy name was Yuan Zhen (元鎮), and his art names were Yun Lin Zi (雲林子), Huan Xia Sheng (幻霞生), and Jing Man Min (荊蠻民). He was born after the death of the Kublai Khan, the Mongol ruler who defeated the Song and established dominance over all the areas that had traditionally been considered China. The Yuan rulers did not trust many of the Confucian scholars and instead preferred to appoint Mongolians and Muslims to administrative positions. Ni Zan was born into an elite family who could afford the cost of a rigorous Confucian education for him in spite of the unavailability of high paying governmental jobs that traditionally were the reward for such an education. He was one of a number of wealthy scholars and poets who were part of a movement that radically altered traditional conceptions of Chinese painting. Their paintings depicted representations of natural settings that were highly localized, portraying personally valued vistas that reflected their individual feelings. During the 1340s a number of droughts and floods caused a famine throughout Ni Zan's region, which subsequently led to peasant revolts. These revolts peaked in 1350 due to the government’s use of forced labor to repair the dikes on the Yellow River. Throughout the 1340s, the Yuan rulers also imposed heavy taxes on the rich landowners of the region in order to cover the cost of the ongoing natural disasters. There are many divergent opinions concerning Ni Zan’s reaction to these taxes, and his ensuing actions are unclear. However, it has been established that he distributed all of his possessions to his friends and moved into a houseboat. He left on the eve of the millenarianist Red Turban Revolt and travelled throughout the relatively peaceful southeast while various revolutionary parties tore through his region of origin. It was at this time that Ni Zan developed his distinctive style. Ni Zan's landscapes after 1345 all take very much the same form: ink monochrome paintings of widely separated riverbanks rendered in sketch brushwork and foreground trees silhouetted against the expanse of water. His sparse landscapes never represent people and defy many traditional concepts of Chinese painting. Many of his works hardly represent the natural settings they were intended to depict. Indeed, Ni Zan consciously used his art as a medium of self expression. In 1364, he said “I use bamboo painting to write out the exhilaration in my breast, that is all. Why should I worry whether it shows likeness or not?”

Ни Зан Юань әулетінің құлдырауы кезінде Оңтүстік Қытайды аралап, уақытын сурет салумен өткізді. Өмірінде оның туындылары жоғары бағаланды және ол саяхаттап жүргенде достарының қонақжайлылығын төлеуге жеткілікті болды. Ол 1371 жылы Мин әулеті құрылғаннан кейін туған қаласына оралды. 1372 жылы ол өзінің стилін көрсететін Ронгси студиясын суретке түсірді.