Кіріспе
Ресей және кейбір басқа посткеңестік мемлекеттердегі елді мекендерді жіктеу жүйесі басқа елдердегілермен салыстырғанда нақты ерекшеліктерге ие.
The classification system of inhabited localities in Russia and some other post Soviet states has certain peculiarities compared with those in other countries.
Сыныптар
Кеңес дәуірінде Кеңес Одағының әр республикасында, соның ішінде Ресейдің КСРО-да, тұрғын елді мекендерді жіктеумен айналысатын өз заңнамалық құжаттары болды. Кеңес Одағы тарағаннан кейін Ресейде мұндай жіктемені әзірлеу және қолдау міндеті федерациялық құрамдас бөлімдерге жүктелді. Қазіргі уақытта көптеген федерациялық құрамдас бөлімдерде қолданылатын жіктемелерде белгілі бір ерекшеліктер болғанымен, олардың барлығы әлі де РСФСР-де қолданылған жүйеге негізделген. Барлық федерациялық құрамдас бөлімдерде тұрғын елді мекендер екі негізгі санатқа бөлінеді: қалалық және ауылдық. Бұл санаттардың тармақтары федерациялық құрамдас бөлімдер арасында сәл өзгешеленеді. Қала типтегі елді мекендер – көбінесе 3000-12000 халқы бар қалалық елді мекендер. Жұмысшылар поселкесі (рабочий посёлок, rabochy posyolok) – көбінесе өнеркәсіптік өндірісте жұмыс істейтін қалалық халық тұратын елді мекен. Дачалық поселке (дачный посёлок, dachny posyolok) – әдетте жазғы дачалар орналасқан қала маңындағы елді мекен. Курорттық поселке (курортный посёлок, kurortny posyolok) – көбінесе демалыс жасаушыларға қызмет көрсетумен айналысатын қалалық халық тұратын елді мекен (теңіз жағасында, минералды сулы шипажайда немесе тауларда серуендеуге және тау шаңғысына арналған жерлерде). Кезекті жұмыс режимімен жұмыс істейтін ауысымдық поселкелер. 1957 жылы қала типтегі елді мекендерді жіктеу рәсімдері одан әрі жетілдірілді.
Urban type settlement proper—mostly urban population of 3,000–12,000. Workers' settlement (рабочий посёлок, rabochy posyolok)—mostly urban population occupied in industrial manufacture. Suburban (dacha) settlement (дачный посёлок, dachny posyolok)—typically, a suburban settlement with summer dachas. Resort settlement (курортный посёлок, kurortny posyolok)—mostly urban population occupied in services to holidaymakers (on the seaside or a mineral water spa, or in the mountains for walks and alpine skiing). Shift settlements for shift method work. In 1957, the procedures for categorizing urban type settlements were further refined.
Ауылдық
Ауылдық жерлердің бірнеше түрі бар, олардың кейбіреулері Ресейдің бүкіл аумағында кездеседі, ал кейбіреулері белгілі бір федералдық құрамындағы субъектілерге тән. Ең көп таралған түрлері:
Деревня (деревня, derevnya; көпше түрі деревни, derevni), шағын ауылдар
Село (село, selo; көпше түрі сёла, syola), ауылдар (тарихи тұрғыдан, православие шіркеуі бар жерлер)
Станица (станица, stanitsa; көпше түрі станицы, stanitsy), ауылдар (тарихи тұрғыдан, казактардың ауылдық елді мекендері)
Слобода (слобода, sloboda; көпше түрі слободы, slobody), ауылдар (тарихи тұрғыдан, салықтар мен жеңілсіздерден босатылған елді мекендер)
(Ауылдық типтегі) елді мекендер (посёлок (сельского типа), posyolok (selskogo tipa); көпше түрі посёлки (сельского типа)). "Ауылдық тип" (сельского типа) деген атау, халқының көп бөлігі ауыл шаруашылығымен айналысатын елді мекендерге қосылады, ал посёлок (посёлок) ауыл шаруашылығы және өнеркәсіпте жұмыс істейтін халықтың араласуын көрсетеді.
Selos (село, selo; pl. сёла, syola), villages (historically, ones with an Orthodox church). Stanitsas (станица, stanitsa; pl. станицы, stanitsy), villages (historically, Cossack rural settlements)
Slobodas (слобода, sloboda; pl. слободы, slobody), villages (historically, settlements freed from taxes and levies)
(Rural type) settlements (посёлок (сельского типа), posyolok (selskogo tipa); pl. посёлки (сельского типа)). The "rural type" (сельского типа) designation is added to the settlements the population of which is mostly occupied in agriculture, while posyolok (посёлок) proper indicates a mix of population working in agriculture and industry.