Екінші дүниежүзілік соғысындағы "Ендрусьтер" партизандық тобы

Кіріспе

Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде 1941 жылы құрылған, поляктардың жер асты партизандық тобы – Ендрюшіктер (сөзбе-сөз "Кішкентай Эндрюлер").

Тарих

Оның бастауы 1939 жылдың қазан айында Тарнобржег қаласында поляк скауттары мен гимназия оқушыларының тобы Польша қарсылық қозғалысына қосылған кезде басталды. Бастапқыда Szare Szeregi тобының кіші бөлімшесі болған ол, 1940 жылдан бастап Odwet (Кек) деп аталды. 1941 жылы бөлімді лейтенант Владислав Ясинский реформалап, оған өзінің 4 жасар ұлы Анджейдің (Jędruś – бұл есімнің поляк тіліндегі кішіртпе түрі) құрметіне Jędruś деген ат берді. Ясинский – Польша армиясының запастағы лейтенанты, сонымен қатар олардың мектеп мұғалімі және скаут отрядының жетекшісі болды. Jędrusie Краков, Сандомир, Тарнобржег, Опатов, Ржешов, Милец және Орталық Польшаның басқа да аймақтарында саботаж бен диверсияға қатысты түрлі тапсырмаларды орындады. Бастапқыда негізінен оқу-жаттығу, барлау, ақпарат жинау және жер асты баспасөзін таратумен айналысқан топ, 1941 жылдан бастап қарулы қарсылықты ұйымдастыруға кірісті. Мұның себебі – бірнеше мүшелерін немістерден жасырып, тұтқындалу және өлім жазасынан сақтау үшін оларды елді мекендерге аудару қажеттілігі болды. Алғашқы кезеңдегі маңызды іс-қимылдарының бірі – немістер тәркілеген зауыттар мен шаруашылықтарға шабуыл жасау болды. Ясинский 1943 жылдың 9 қаңтарында қаза тапты, ал оның орнын Ж. Виачек Сова басты. Jędrusie қарсылық күресшілерінің отбасыларына, соғыс тұтқындары мен концлагерь тұтқындарына материалдық көмек көрсетті, тұтқындарға азық-түлік жинап берді, өздерінің операция аймақтарында қылмыстық полицияның функцияларын атқарды және жасырын білім беруді ұйымдастырды, құпия мектептер құрып, жасырын емтиханға (matura) және әскери оқуға дайындық жүргізді. 1943 жылдың 12 наурызында Jędrusie Опатовтағы неміс гестапосының түрмесіне шабуыл жасап, 55-тен астам адамды босатті. Сол жылдың 29 наурызында Милецте де осындай операция өткізілді, онда бөлімше жергілікті Армия Крайова бөлімшесімен бірлесіп, жергілікті түрмеден 180 адамды азат етті. Осыдан кейін бөлімше Отандық армиямен біріктіріліп, Сандомир аймағының 2-ші Отандық армиясының жаяу әскер полкінің 4-ші ротасы ретінде оның құрамына кірді. 1944 жылы "Темпе" операциясы басталғаннан кейін, бөлімше Ресей армиясына қарсы Баранув және Сандомир маңындағы плацдармды қорғап тұрған неміс күштеріне қарсы полкпен бірге шайқасты. Сондай-ақ, аймақтағы бірнеше қалаларды азат етті. Ол кезде бөлімшеде 250-ге жуық толық жабдықталған сарбаз болды. Польшалық жігіттерден басқа, оған немістерден жасырынып жүрген еврейлер, француз және орыс тұтқындарынан қашқандар, тіпті Вермахттан дезертир болғандар да кірді.

Its origins go back to October 1939 in Tarnobrzeg, when a group of Polish Boy Scouts and gymnasium students joined the Polish resistance. Initially a small sub group of Szare Szeregi, since 1940 it was named Odwet (Vengeance). In 1941 the unit was reformed by and named after Lt. Władysław Jasiński, whose nom de guerre was Jędruś, after his 4 year old son Andrzej (Jędruś is a Polish diminutive of that name). Jasiński, a reserve lieutenant of the Polish Army, was also their school teacher and the leader of their scouting troop. The Jędrusie were active in Kraków, Sandomierz, Tarnobrzeg, Opatów, Rzeszów, Mielec and other areas of Central Poland and carried over a variety of tasks related to sabotage and diversion. Initially engaged mostly in training, reconnaissance, intelligence and distribution of underground press, since 1941 the group also started to organize armed resistance. The reason for that was the dire need to hide a number of members from the Germans and hide them in the countryside to avoid their arrest and execution. Among the notable actions of the early period were attacks on German confiscated factories and farms. Jasiński was killed in action on January 9, 1943, and his place was taken by J. Wiącek Sowa. Jędrusie also organized material help for the families of resistance fighters, prisoners of war and concentration camp inmates, collected food for the prisoners held in POW camps, served as a criminal police in the areas of its operation and organized underground education, with secret schools preparing for a secret matura and underground NCO schools for military training. On March 12, 1943, the Jędrusie assaulted the German Gestapo prison in Opatów and liberated more than 55 people held there. On March 29 of the same year a similar action was carried out in Mielec, where the unit collaborated with a local Armia Krajowa unit in liberating 180 people from a local prison. Since then the unit was unified with the Home Army and entered its ranks as the 4th company of the 2nd Home Army Infantry Regiment of the Land of Sandomierz. After the start of the Operation Tempest in 1944, the unit fought together with the rest of the regiment against the German forces defending the bridgehead near Baranów and Sandomierz against the Red Army. It also liberated a number of towns in the area. At that time the unit numbered some 250 fully equipped soldiers in the first line. Apart from the Polish boys, it included also a number of Jews hiding from the Germans, as well as French and Russian POW camp escapees and even a number of deserters from the Wehrmacht.