Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Финсе – Норвегияның Вестланд округінің Ульвик муниципалитетінің солтүстік-шығысындағы таулы аймақта орналасқан елді мекен. Финсеватнет көлінің жанында орналасқан, ол Финсе станциясы – Берген темір жолының темір жол стансасы, Норвегия темір жол жүйесіндегі ең биік станса, теңіз деңгейінен жоғары орналасқан. Автомобиль жолымен бару мүмкін болмайтындықтан және муниципалитет басқа темір жолмен байланыспағандықтан, Финсеге Ульвиктің қалған бөлігінен немесе Хардангер аймағының басқа жерлерінен оңай жетіп болмайды. Норвегия статистикасы бойынша, Финсе-Холлинскейдтің негізгі статистикалық бірлігі, Холлинскейд станциясы сияқты бірнеше жақын елді мекендерді қамтиды, 2023 жылы 10 адам тұрды. Финсе станциясының батысында темір жол Берген темір жолындағы ең ұзын туннель – Финсе туннелінен өтеді. Салынған кезде, туннель жиі қармен жабылып, тазалау қиын болған темір жолдың бір бөлігін алмастырды, бұл темір жол қозғалысында кешігу мен үзілістерге себеп болды. BBC хабарлағандай, саяхатшылар Роалд Амундсен, Роберт Фалькон Скотт және Эрнест Шеклтон өздерінің экспедицияларына дайындалу үшін Финседе жаттығулар жасаған.
Finse is a locality in the mountainous north east of Ulvik municipality in Vestland county, Norway. Located on lake Finsevatnet, it is centered around Finse station, a railway station on the Bergen Line, which is the highest station of the Norwegian railway system at an elevation of above sea level. As it is not reachable by road, and as the municipality is not otherwise connected by rail, Finse is not easily accessible from the rest of Ulvik or from elsewhere in the Hardanger region. According to Statistics Norway, the basic statistical unit of Finse Hallingskeid, which includes several other nearby localities such as Hallingskeid station, had a population of 10 in 2023. Just west of Finse station, the railway passes through the Finse Tunnel, the longest tunnel on the Bergen Line. When opened, the tunnel replaced a section of rail that was frequently blocked by snow and difficult to clear, causing delays and cancellations on the railway. According to the BBC, explorers Roald Amundsen, Robert Falcon Scott and Ernest Shackleton all trained for their expeditions at Finse.
Көлік
Финзеді сыртқы әлеммен байланыстыратын қоғамдық жолдар болмағандықтан, темір жол жыл бойы Финзеге және одан жылдам көлікпен тасымалдаудың жалғыз құралын қамтамасыз етеді. 2023 жылдан бастап Берген мен Осло арасындағы қашықтық пойыздары Финзеде тоқтап, апта күндері әр бағытқа күніне төрт рет жүріп тұрады. Бұл қашықтық пойыздардан басқа, Финзеге басқа темір жол қызметтері жоқ. Темір жол Финзеге кіру немесе одан шығудың жалғыз көліктік құралы болғандықтан, әсіресе ауа райының қиын жағдайлары, темір жол апаттары немесе темір жол инфрақұрылымына келтірілген зақымдар оны сыртқы әлемнен оқшаулатуы мүмкін. Әсіресе қиын болған 2020 жылы бірнеше жекелеген оқиғалар Берген тарамдық жолын жылдың алғашқы үш айында барлығы 4 күнге жабуға әкелді. Осы оқиғалардың ішінде қар көшкінінен зардап шеккен галереяның қирауы және Финзеге жақын жерде жүк пойызының рельстен шығуы болды. Бұл төрт күндік жабылу өткен онжылдықтағы жолаушылар тасымалы тоқтатылған күндердің жалпы санына тең болды. Жазда Rallarvegen теміржол жолымен жаяу немесе велосипедпен Финзеге дейін жетуге болады, ол Myrdal немесе Flåm станциясынан басталып, Финзенің батысына, ал шығысына қарай Haugastøl станциясына дейін созылады. ХХ ғасырдың басында темір жол құрылысында жұмыс істегендер үшін қолжетімді жол ретінде салынған Rallarvegen, 1960 және 1970 жылдардағы еріктілердің күш-жігерінен кейін 1974 жылдан бері велосипед жолы ретінде жұртшылыққа ашық. Жолдың зақымдануын болдырмау үшін моторлы көліктерге тек өтініш бойынша ғана рұқсат беріледі. Станцияның жанында теміржол мұражайы орналасқан, онда теміржол желісінің құрылысымен байланысты экспонаттар, сондай-ақ екі пайдаланылмайтын қар тазалау локомотиві бар, оларды келушілер еркін тамашалай алады.
Since there are no public roads linking Finse to the outside world, the railway provides the sole means of year round motorised transportation to and from Finse. As of 2023, the long distance trains between Bergen and Oslo called at Finse with four daily departures in each direction on weekdays. Apart from these long distance trains, Finse is not served by any railway services. Because the railway is the only means of transportation into or out of Finse, especially difficult weather conditions, rail accidents or damage to rail infrastructure can isolate it from the outside world. In 2020, a particularly difficult year, several separate incidents caused the Bergen Line to be closed for 4 days in total during the first three months of the year. These incidents included the destruction of an avalanche gallery and the derailing of a freight train, both occurring near Finse. The four days of closure equalled the total number of days without passenger traffic on the line during the previous decade. In summer, it is possible to walk or cycle to Finse on the Rallarvegen rail trail, which stretches from Myrdal station or Flåm to Finse's west to Haugastøl station to its east. Originally built around the turn of the twentieth century as an access road for the workers constructing the railway, Rallarvegen has been open to the public as a bicycle trail since 1974 following a volunteer effort in the 1960s and 1970s. Motorised vehicles are permitted only by application in order to prevent damage to the trail. A railway navvy museum is located near the station, displaying exhibits concerning the construction of the railway line as well as two decommissioned snow clearing engines which visitors are free to explore.
Демалыс
Қыста Финседе тау шаңғысы, сноукайтинг (мұздай тоңған Финсеватнет көлінің жанында орналасқандықтан) және экспедициялық жаттығулар танымал. Атқаруға шалысқан Шоттың Оңтүстік полюске экспедициясы осы жерде жаттықты, ал қонақ үйдің сыртында қаза тапқандарға арналған ескерткіш орнатылған. Бір ғана шағын көтергіш бар, ол қалаға қарай бір беткейден тау шаңғысымен түсуге мүмкіндік береді. Жазда демалыс көңілі тау велосипедтеріне (соның ішінде аталған Rallarvegen жолында) және жаяу жүруге, оның ішінде жақын орналасқан "көк мұз" мұздығы Hardangerjøkulen мұздығындағы мұздыққа қатысты жаяу жүруге ауысады, ол материктік Норвегиядағы ең үлкен алтыншы мұздық болып табылады.
During the winter, Finse is popular for cross country skiing, snowkiting (due to its location on the edge of the frozen lake Finsevatnet) and expedition training. The ill fated Scott expedition to the South Pole trained here, and outside the hotel there is a monument to those that died. There is one small drag lift which allows downhill skiing on one slope back into town. In summer, the recreational focus switches to mountain cycling (including on the aforementioned Rallarvegen trail) and hiking, including glacier hiking on the nearby "blue ice" glacier Hardangerjøkulen, the sixth largest glacier in mainland Norway.
Зерттеу
Биіктігі жоғары және суық климатының арқасында Финзе биік тау биологиясы саласында оқыту және академиялық зерттеулердің маңызды орталығы болып табылады. Осло университеті мен Берген университеті басқаратын Альпілік зерттеу орталығы осы жерде орналасқан. Зерттеу орталығының жұмысы 1972 жылы басталды, алғашқыда ол Биік тау экологиялық зерттеу станциясы деп аталған. Орталықта норвегиялық және халықаралық институттар ұйымдастырған көптеген семинарлар, конференциялар мен зерттеу жобалары жүргізіледі. Ол Арктикадағы жер бетіндегі зерттеулер мен мониторингті жүргізу жөніндегі халықаралық желі (INTERACT) құрамына кіреді, бұл желі Еуропалық Одақпен қаржыландырылады.
Owing to its high altitude and cold climate, Finse is a centre for teaching and academic work on high altitude biology. It is home to the Alpine Research Center operated by the University of Oslo and the University of Bergen. The research centre began its work in 1972, initially under the title of the High Mountain Ecological Research Station. The Centre hosts numerous workshops, conferences, and research projects from both Norwegian and international institutions. It is part of the EU funded International Network for Terrestrial Research and Monitoring in the Arctic (INTERACT).
Климат
Биік орналасқан Финсе таулық тундра климатына ие (Кёппен климаттық жіктемесінде Et). Жаздың соңы мен күзде жауын-шашын көп болады, ал көктемде ең құрғақ мезгіл келеді. Ең жақын метеостанция – Финсеватн, ол 1993 жылдан бері жұмыс істеп келеді және Финсе станциясынан оңтүстік-шығысқа қарай шамамен 1,5 километр қашықтықта орналасқан. Жер бетінде қазанның аяғы немесе қарашаның басынан мамырдың соңы немесе маусымның басына дейін әдетте қар болады.
Located at a high altitude, Finse has an alpine tundra climate (Et in the Köppen climate classification). The wettest season is late summer and autumn, and the driest season is spring. The closest weather station is Finsevatn, which has been operating since in 1993 and is located about 1.5 kilometers south east of Finse station. There is usually snow on the ground from late October or November to late May or June.
Мәдениетте
Финзе, оның ішінде Финзе туннелі мен Финзе 1222 қонақ үйі, Анн Холттың 2007 жылғы «1222» романының оқиғасы орын алатын жер. Бұл оқиға 1948 жылы Хаммонд Иннстің «Көк мұз» романының шешімінде де көрсетілген. 1980 жылғы «Жұлдызды соғыстар» франшизасының екінші толық метражды фильмі «Империя кері соққы береді» фильмі үшін Финзе Хот мұз планетасындағы бірнеше сахналарды түсіру орны ретінде қолданылды. Финзедегі қонақ үй түсірілім тобын қабылдады, ал 2017–2020 жылдары «Жұлдызды соғыстар» жанкүйерлеріне арналған фестиваль өткізілді. PlayStation-ның Twitter-дегі ресми аккаунты мәлімдегендей, 2015 жылғы «Star Wars Battlefront» видео ойынының жасаушылары ойынның Хот картасын жасауға дайындық үшін Финзеге түсірілімдерге барды.
Finse, including the Finse tunnel and the hotel Finse 1222, is the setting of Anne Holt's 2007 novel 1222. It is also the setting for the climax of the 1948 Hammond Innes novel The Blue Ice. For the 1980 movie The Empire Strikes Back, the second feature film of the Star Wars franchise, Finse was used as filming location for several scenes taking place on the ice planet Hoth. The hotel at Finse hosted the production crew during filming, and a festival for Star Wars fans was held there from 2017—2020. According to the official PlayStation account on Twitter, the team behind the 2015 video game Star Wars Battlefront went to Finse to film in preparation for building the game's Hoth map.