Кіріспе
әнші Рошанара Бегум (3 қыркүйек 1617 – 11 қыркүйек 1671) – Моғол ханшайымы, император Шах Жахан мен оның әйелі Мүмтаз Махалдың үшінші қызы. Рошанара – зерек әйел және дарынды ақын болған. Ол кіші інісі Ауранзебтің жақтасы болды және 1657 жылы Шах Жахан ауырғаннан кейін болған мұрагерлік соғысында оны қолдады. 1658 жылы Ауранзеб таққа отырғаннан кейін Рошанараға ағасы Падшах Бегум атағы берілді және ол Моғол империясының бірінші ханымы атанды, соның арқасында зор саяси күшке ие болды. Дегенмен, қазір Рошанара ең көптігімен бүгінгі Делидің солтүстігінде орналасқан Рошанара бағымен танымал. Бүгінгі Рошанара клубы 19 ғасырдың соңында британдықтар салған, ал бұл клуб іс жүзінде Рошанара бағының бір бөлігі болған елдік клуб.
Roshanara Begum ; 3 September 1617 – 11 September 1671) was a Mughal princess and the third daughter of Emperor Shah Jahan and his wife, Mumtaz Mahal. Roshanara was a brilliant woman and a talented poet. She was a partisan of her younger brother, Aurangzeb, and supported him during the war of succession which took place after Shah Jahan's illness in 1657. After Aurangzeb's accession to the throne in 1658, Roshanara was given the title of Padshah Begum by her brother and became the First Lady of the Mughal Empire, when she became a powerful political figure. Today, however, Roshanara is best known for the Roshanara Bagh, a pleasure garden located in present day north Delhi. The present day Roshanara Club which was constructed in the late 19th century by the British is a country club that was actually originally a part of the Roshanara Bagh.
Отбасы
Рошанараның төрт ағасының ең үлкені Дара Шикох, Шах-Жаханның сүйікті ұлы және Таңбалық тақтың мұрагері еді. Екінші ұлы Шах Шужа, Бенгалияның бүлікшіл губернаторы болды және әкесінің тағына ашық ниеттері болған. Үшінші ұлы Аурангзеб, Деканның номиналды губернаторы еді. Ең кіші ұлы Мұратқа Гуджарат губернаторлығы берілді, бірақ ол өте әлсіз және тиімсіз болып шықты, сондықтан Шах-Жахан оны лауазымынан алып, оның орнына Дара Шикохқа берді. Бұл Шах-Жахан мен оның ашулы кіші ұлдары арасында отбасылық күреске себеп болды, олар қартайған императорды тақтан түсіріп, тақты өздеріне қаратуға ниеттенді. Осы билік үшін күресте Дара Шикох өзінің үлкен әпкесі Жаханара Бегумның қолдауын алды, ал Рошанара Бегум Аурангзебтің жағына шықты.
Билікке көтерілу
Рошанараның билікке көтерілуі оның әкесі мен Дара Шиконың Аурангзебті өлтіру жоспарын табысты жоққа шығаруымен басталды. Тарихқа сүйенсек, Шахжахан Аурангзебке отбасылық дағдарысты бейбіт жолмен шешу үшін Деліге шақыру хаты жіберген. Бірақ шындығында, Шахжахан Аурангзебті тұтқындап, түрмеге қамап, өлтіруді жоспарлаған, өйткені ол үшінші ұлын таққа үлкен қауіп деп санаған. Рошанара әкесінің жоспарларын білгенде, ол Аурангзебке хабаршы жіберіп, әкесінің нағыз ниеттерін жеткізіп, Деліге жақындамауды ескертті. Аурангзеб Рошанараның уақтылы ескертуі үшін шын жүректен риза болды. Мұрагерлік соғыс Аурангзебтің пайдасына шешілгенде, ол сарайда өте ықпалды және тиімді тұлғаға айналды. Егер Дара Шикох билікке оралса, ол оның рөлі үшін өліміне бұйрық береді деп қорқып, Рошанара Аурангзебтің Дараны өлімге кесуін талап етті. Аңыз бойынша, Дараны тізбектеп, Чандни Чокта көрсетіп, содан кейін басын кесті. Рошанара оның қанды басын алтын тюрбанға орап, әдепті түрде жинап, Аурангзеб пен өзінің сыйлығы ретінде әкесіне жіберді. Шахжахан кешкі асқа отырғанда, жұмсақ орамды ашқанда, сүйікті ұлының басын көріп, қатты қайғырып, есінен танып, жерге құлады. Ол оқиғадан кейін көп күн бойы есін жинай алмады. Рошанараның үлкен әпкесі, Жаханарамен қарым-қатынасы шиеленіскен және қызғанышқа толы болды, себебі Жаханара әкесінің сүйікті қызы болған. Рошанара апасына қарсы маңызды жеңіске жетті, өйткені Аурангзеб, Жаханараның соғыс кезінде әкесі мен бауырын қолдағандығы үшін оны (Жаханараны) Падшах Бегум лауазымынан және Император харемінің басшысы қызметінен шеттетуге мәжбүр болды, оның орнына Рошанараны тағайындады. Сол кезден бастап Рошанара империядағы ең күшті және жоғары тұрған әйел ретінде танылды. Оған нұсқаулар беру құқығы да берілді. Бұл ерекше құқық тек император харемінде жоғары мәртебелілерге ғана берілді. Ол император армиясындағы жоғары лауазымға тағайындалды, ол императордың билігін күшейту және оның беделін сақтау үшін, әсіресе оның қатысуы болмаған кезде қолданылды. Ақырында Рошанара мен Аурангзеб арасында келіспеушіліктер туды. Рошанараның махаббаттастары бар деген қауесет тарады, бұл Аурангзебке ұнамады. Сонымен қатар, ол Аурангзебтің сарайын темір қауырсынмен басқарды, соғыстағыдай ерік-жігермен және икемділікпен, бұл оның бауырының барлық әйелдерінің жек көруіне себеп болды. Ол сондай-ақ мемлекеттік мәселелер бойынша оған кеңес берді, маңызды кездесулерге қатысты және бірнеше рет пердесінің артынан сөйледі. Ол тіпті Жама мешітінің салынуына демеушілік етті. Аурангзеб Дараны қуғанда, Шұжамен соғысқанда немесе Деканда науқан жүргізгенде, ол оның атынан Делідегі істерді басқарды. 1662 жылы Аурангзеб кенеттен ауыр науқастанып қалғанда, Рошанара Бегум оны өз қабағына алды және өзінің сенімді адамдарынан басқа ешкімге онымен кездесуге рұқсат бермеді. Ағасының жазылуына үміт жоқ деп ойлаған Рошанара мемлекетті басқаруды өз қолына алды. Ол тіпті Аурангзебтің мөрлі сақинасын ұрлап, оның әйелі Наваб Байдың тұңғыш ұлының мұрагерлікке ие болу мүмкіндігін жоққа шығаратын жарлық жасады. Наваб Бай бұл туралы біліп, наразылық білдіргенде, Рошанара ашуланып, оның шашынан ұстап, Аурангзебтің бөлмесінен сүйреп шығарды. Аурангзеб жазылғаннан кейін, ол ауру кезінде қастандықтар мен мұрагерлік соғыстарды болдырмақшы болғанын мәлімдеді, осылайша хаосқа жол бермеу үшін. Ол сондай-ақ алтын мен жерді жақсы көріп, көбінесе жемқорлық жолмен байлық жинады. Бұл оған қатысты көптеген шағымдарға әкелді, бірақ оның сарайдағы лауазымына байланысты ешқайсысы сотқа берілмеді. Сонымен қатар, ол Аурангзебтің өзіне берген кең өкілеттігі мен артықшылықтарын өзінің қаржылық мақсаттарын іске асыру үшін ашықтан-ашық пайдаланды. Ақырында, 1667/8 жылы Рошанараның империяның іс жүзіндегі тең билеушісі ретінде билік ету кезеңі аяқталды. Оның жаулары оның қаржылық және моральдық бұзықтығы туралы мәліметтерді Аурангзебке жеткізді. Өзінің өте қатаң мұсылман болғанына қарамастан, Аурангзеб Рошанараның босқимдық өмір салты мен ашкөздігіне наразы болды. Деліге оралғаннан кейін ол Рошанараны биліктен шеттетуге, сарайдан қуды және Делінің сыртындағы бақтағы сарайында құпия өмір сүруге және ізгілікпен өмір сүруге бұйрық берді.
Өлім
Аурангзеб билік құрған кезде де Рошанара өз ісінің салдарынан қорқып, Аурангзебтен қамалдан тыс жерде сарай салып беруді өтінді. Ол қауіпті әрі бейқам бола бастаған саясаттан қашып, одан аулақ болуға шешім қабылдады. Рошанара Делидегі сарайында, қалың ормандардың арасында құпия өмір сүрді. Ол ешқашан үйленбеді және өмірінің соңына дейін сол сарайда тұрды. Аурангзеб әпкесіне жасырын түрде у берді. Ол қатты ауырып, "қабақ сияқты ісініп, зор тәлкекке салушы есімді қалдырып" көз жұмды. Рошанара бағының ортасындағы оның сарайы, оның Үндістан тарихындағы маңызды рөлін еске түсіреді. Ол 54 жасында қайтыс болды. Аурангзеб оны өзі жобалап, салдырған Рошанара бағына жерледі.