Батыс Йоркширдегі Литтл-Хортон ауданының тарихы мен халқы

Кіріспе

Батыс Йоркширдегі Литтл Хортон ауданы (халық саны 17 368 – 2001 жылғы Ұлыбритания халық санағы) – Англияның Батыс Йоркшир графтығындағы Брэдфорд қалалық округтік кеңесінің бір бөлігі. Бұл аудан бір кезде жер иелері болған де Хортон әулетінің құрметіне аталған. 2011 жылғы халық санағы бойынша халық саны 21 547 адамды құрады. Литтл Хортон ауданынан өзге, сайлау округіне Батыс Боулинг, Маршфилдс және Кентербери тұрғын үй кешені де кіреді.

Кіріспе

Литтл-Хортон Брэдфордтың оңтүстік-шығысындағы көлбеу жазықта орналасқан. Аймақтың ежелгі тарихы бар және ол өнеркәсіптік дәуірге дейінгі мекенжайы. Бұл жер бастапқыда егістік жерлер болған, бірақ топырағы өте нашар болғандықтан, егін өсіруге жарамсыз еді, сондықтан өндіріс және сауда экономиканың негізгі тірегіне айналды. Хортон атауы Англияда кең таралған. Ол ежелгі ағылшын тіліндегі *horu* ("ластанған топырақ") және *tūn* ("мекенжай, шаруашылық, меншік") сөздерінен шыққан, яғни "ластанған топырақтағы шаруашылық" дегенді білдіреді. Атаудың "Кіші" бөлігі тек "Кіші Хортон" "Ұлы Хортоннан" кіші аумақты қамтығанын көрсетеді. Екі аймақ бірге Хортон иелігін құрады. Кіші Хортонның тарихы 11 ғасырға дейін созылады және көпмәдениетті сипатқа ие. Хортон аймағында бұрын англдар, викингтер, даниялықтар және нормандық француздар, ал одан бұрын кельт тайпалары қоныстанған. Де Хортон әулеті 1294 жыл шамасында Хортон иелігінің иелері болды. Роберт де Степлтон король Генрих II-нің оған көрсеткен қызметі үшін сыйлық ретінде берген жерді алғанда Хортон есімін қабылдады. Иелік атағы жылдар бойы бірнеше белгілі Брэдфорд отбасыларына берілді, содан кейін 1640 жылы Хортон отбасына қайта оралды. Хортон әулетінің соңғы "Иелік иесі" атағын 19 ғасырдың басында Чарльз Хортон Рис иеленді. Жақында бұл аймаққа неміс мата саудагерлері келгені туралы мәліметтер бар. 19 ғасырдың ортасындағы Өнеркәсіптік революция кезінде Ұлыбританияның ауылдық аймақтарынан және Ирландиядан келген адамдар, Брэдфорд пен Кіші Хортон аймағындағы өсіп келе жатқан өнеркәсіптерде жұмыс істеу үшін тартылды. 20 ғасырда бұрынғы Шығыс блогы елдерінен, мысалы, Польша, Латвия, Сербия және Ресейден, сондай-ақ Үндістан, Пәкістан, Бангладеш және Кариб теңізі елдерінен келген адамдар Кіші Хортонға қоныстанды. Олардың кейбіреулері, мысалы сербтер, босқындар мен пана іздеушілер ретінде келді, ал басқалары зауыттар мен осымен байланысты өнеркәсіптерде жұмыс істеп, экономикалық жағдайын жақсарту үшін келді.

Little Horton is located on gently sloping land to the southeast of Bradford. The area has an ancient history and is a pre industrial settlement. It was originally an area of farmland, but the soil was so poor that arable crop farming was nearly impossible, making manufacturing and trade the keystone of the economy. The place name Horton is a common one in England. It derives from Old English horu 'dirt' and tūn 'settlement, farm, estate', presumably meaning 'farm on muddy soil'. The ‘Little’ part of the title only refers to the fact that ‘Little Horton’ covered a smaller area of land than ‘Great Horton’. The two areas together made up the Manor of Horton. Little Horton has a multi cultural history dating back to the 11th century. The area known as Horton has been populated in the distant past by the Angles, Norse, Danish and Norman French, as well as possibly before this by people of Celtic origin. The de Hortons became Lords of the Manor of Horton about 1294. Robert de Stapleton took the name Horton, when King Henry II granted him the land as a reward for services to the Crown. The title Lord of the Manor passed to several eminent Bradford families over the years, finally returning to the Horton family in 1640. The last of the Horton family to have the title ‘Lord of the Manor’ was Charles Horton Rhys in the early 19th century. In more recent times there is evidence of German cloth merchants coming to the area. People from the rural areas of Britain and immigrants from Ireland were drawn to Bradford and the Little Horton area in the mid 19th century, during the Industrial Revolution, to work in the growing industries. In the 20th century, people from the former Eastern Bloc countries, for example Poland, Latvia, Serbia and Russia, as well as people from India, Pakistan, Bangladesh and Caribbean countries, settled in Little Horton. Some of these, for example the Serbs, came as refugees and asylum seekers, others came solely to achieve economic advancement by working in the mills and related industries.

Өнеркәсіптік дәуірге дейінгі кезең

"Кішкентай Хортон Грин" деп аталатын аймақта әлі күнге дейін бірқатар шаруа үйлері мен шаруашылық ғимараттар сақталған, бұл бұл жердің бір кездері егіншілік аудан болғанын көрсетеді. Шаруашылықтардың қарама-қарсысында үш қабатты тоқымашылар үйлерін кездестіруге болады. Оларды 18 ғасырда Сэмюэл Суэйн есімді адам жүнді емес, мақта тоқу үшін пайдаланған. 1755 жылы салынған үй мен қора 18-ші ғасырдың соңы мен 19-шы ғасырдың басында мырза Кей мақта өндіру және сату үшін қолданған. Индустриялық дәуірге дейінгі заманда әрбір поместьеде мұқтаждарға көмек көрсету үшін кедейлер үйі болған. Кішкентай Хортондағы кедейлер үйі аймақтағы алғашқы ғимараттардың бірі болды және оны бүгінге дейін көруге болады. Қазір ол тұрғын үйге айналдырылған, ал 1855 жылы оның орнына әлдеқайда ірі Брэдфорд жұмыс үйі (қазіргі Сент-Люка ауруханасы) салынды. Кішкентай Хортонда екі поместье үйі болды: Хортон Ескі залы және Хортон залы. Шағын Хортонға көп жылдар бойы иелік еткен Шарп отбасы Англия азаматтық соғысы (1642–1655) кезінде әртүрлі тараптарда болғандықтан, екі зал салынды. Нәтижесінде, олар "Ескі залдан" үлкен қабырғамен бөлінген екінші ірі тұрғын үй салды. 20 ғасырдың басында Хортон залы Брэдфорд епископының резиденциясы ретінде пайдаланылды. Екі зал да Барлық Әулиелер шіркеуінің қарама-қарсысында орналасқан және 1960 жылдары көпшіліктің қарсылығына қарамастан бұзылды. Барлық Әулиелер шіркеуі 1864 жылы жергілікті жер иесі және бір кезде Хортон залында тұрған депутат сэр Фрэнсис Шарп Пауэлл салған. 19 ғасырға дейін Кішкентай Хортон әлі де өте ауылдық аймақ болып келді, ал қала орталығындағы өсіп келе жатқан индустрияландырудан қашу үшін бай саудагерлер мен кәсіпкерлер осы жерді тұруға таңдады. Алайда, 19 ғасырдың соңына қарай көптеген далалар жойылды және аймақ Брэдфордқа жұмыс істеуге келген адамдар үшін қатар-қатар террасалы тұрғын үйлермен қоршалды.

Халық санының өсуі

Брэдфорд халқы 19-ғасырда күрт өсті. Осы үлкен сандық өсіммен бірге аурулар, қиыншылықтар және халықтың көп бөлігі үшін қысқа өмір сүруге алып келді. Әсіресе кішкентай балалардың жағдайы ауыр болды, көбі балалық шақта қайтыс болды, ал кедей отбасыларда тірі қалғандар, олар осыған қабілетті болғанда, әдетте төрт жасқа келгенде, фабрикаларда ұзақ сағаттар бойы жұмыс істеуге жіберілді. Жағдайлар қорлық болды, он бес сағаттық жұмыс күні жиі кездесетін, тамаққа үзіліс болмады және демалыс та аз болды. Көптеген балалар фабрикадағы қажырлы еңбектен туындаған дене мүшелерінің бұзылуынан зардап шекті. Балалардың көпшілігі үшін білім алу мүмкін болған жоқ.

Жұмыс шарттары

Бұл аймақтағы жұмыс берушілердің арасында диірмен иесі Джон Вуд ерекше болды, себебі ол денсаулық сақтау, бастауыш білім беруді қамтамасыз етті және балалардың оның фабрикаларында жұмыс істейтін уақытын шектеді. Ричард Остлер 1830 жылдың қыркүйегінде Джон Вудпен бірге Хортон-холлда болды, және Вуд Остлерден (құлдыққа қарсы күресте де маңызды рөл атқарған) Киелі кітапқа ант беруін талап етті: ол өнеркәсіптік Ұлыбританияның фабрикаларындағы балалар мен басқа жұмыскерлердің жағдайын жақсарту үшін күреседі деп. Остлер осыны істеді, "Йоркшир құлдығы" туымен күресіп. Соның нәтижесінде, 1844 жылғы Фабрикалар заңы қабылданды, ол фабрикаларда балалардың жұмыс істейтін уақытын шектеді. Литтл-Хортон аймағында көптеген кәсіпкерлер мен жер иелері болды, олар Остлердің "Йоркшир құлдарын" жұмысқа алып қана қоймай, сонымен қатар дәстүрлі түрде Атланттық құл саудасымен байланыста болды. Литтл-Хортоннан Мэри Скелтон Демерарадағы Йоркшир Холл плантациясындағы үлесін, соның барлық негрлерін және құлдарын үш ұлына мұра етіп қалдырды. Бұл 1823 жылы болды, британдық колонияларда құлдыққа тыйым салатын заң қабылдануға он жыл бұрын.

Мектептер

Кішкентай Хортон Гриндегі Әулиелер шіркеуінің жанында Әулиелер мектебі орналасқан. Бұл 1870 жылы Форстердің Білім беру туралы заңы нәтижесінде құрылған ерте шіркеу бастауыш мектебі. Заң Англия шіркеуін де, жергілікті кеңестерді де бастауыш сыныптағы (он төрт жасқа дейінгі) барлық балаларға мектептер ашуға ынталандырды. Форстер Брэдфордтың депутаты болды, және барлық балаларға білім беруді міндетті етуге жасаған күш-жігері Брэдфордты білім беруде алғашқы қадам жасаушы қала ретінде танымал етті. Брэдфорд кеңесі шіркеу билігі берген мектептерге қосымша «мемлекеттік мектептерді» құру міндетімен мектеп кеңесін құрды. Мектеп кеңестері жергілікті тұрғындармен сайланды. Брэдфордтағы мектеп кеңесінің сайланған мүшелерінің бірі Маргарет Макмиллан болды. Маргарет Макмиллан бастауыш мектептердегі балалардың денсаулығын тексеру жүйесін құруға жауапты болды, сонымен қатар дене тәрбиесін оқу бағдарламасына енгізуге және жергілікті мектеп кеңесін өз қамқорлығындағы балаларға мектепте тамақ беруге көндіруге үлкен үлес қосты. Маргарет Макмиллан балабақша білімінің артықшылықтарын насихаттауға белсенділік танытты және Брэдфордта елдегі алғашқы балабақшаларды ашты. Ол баланың өмірінің алғашқы жылдары білім беруде ең маңызды кезең екенін айтты. Тринити-роудтағы Литтл-Хортон ауданында орналасқан Педагогтар даярлау институты осы білім берудегі алғашқы қадам жасаушының құрметіне аталды және Маргарет Макмиллан ғимараты деп белгілі.

Дін

Тіпті индустриалды дәуірге дейінгі кезеңде де Литтл-Хортон діни әртүрлілігімен танымал болды. Аймақта көптеген пресвитериандық және басқа да конформист емес шіркеулер мен ғибадатханалар болды, мысалы, Литтл Хортон-Лейндегі методист шіркеуі мен баптист шіркеуі. Ескі ғибадатханада қазір YMCA орналасқан, ал методист шіркеуі Серб Православие шіркеуіне айналды. Барлық Әулиелердің англикан шіркеуі 1894 жылы Хортон-холлда тұратын Ф. С. Пауэллдің қаржатымен салынған. Бұл әсем ғимарат – Брэдфордтың Виктория дәуіріндегі өнеркәсіпшілерінің байлығы мен жетістігінің бір үлгісі. Бүгінде діни әртүрліліктің тарихы жалғасуда. Кіші Хортон аймағында мұсылман мешіттері, индуист мандирлері, Моравия шіркеуі, қаралардың пентекост шіркеулері, Шығыс Еуропа шіркеулері, православие шіркеуі, унитариан шіркеуі, квакерлердің жиналыс үйі және түрлі ғибадатханалар бар.

Халық санының өзгеруі

19 ғасырдың соңы мен 20 ғасырдың басында халық санының өзгеруі Кішкентай Хортонның сипатына зор әсер етті. Аймақ өте алуан түрлі, көп ұлтты, көп мәдениетті, көп дінді қауымға мекендейді.

Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде және одан кейін Кішкентай Хортонға поляктар, украиндер, венгрлер және литвалықтардың ерекше, жақын қарым-қатынастағы қауымдары қоныстанды. Олардың кейбіреулері босқындар, ал енді біреулері – Еуропалық ерікті жұмысшылар болды. Бәрі бастапқыда уақытша жұмыс істеуге келгенімен, көп ұзамай Брэдфордты өз үйлері деп санады. Оңтүстік Азиядан алғашқы көшіп келушілер де Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін келді. 1944 жылы сауда флотында қызмет еткен пакистандықтардың бір тобы алғашқылардың қатарында болды және бастапқыда Ховард көшесінде Шығыс Еуропалық көшіп келушілермен бірге тұрды. 1950 жылдардың ортасынан бастап Гуджарат үндістері, пакистандықтар, Шығыс Африкалық және Африка Кариб теңізі аймағынан келген көшіп келушілер де Кішкентай Хортон аймағына қоныстанды. Алғашқы көшіп келушілер көбінесе бір-біріне жақын жерлерге қоныстанды, ортақ мәдениет, тарих, тіл және көбінесе дін ұстанатын адамдармен бірге өмір сүрді. Олар соғыстан кейін қаладағы фабрикалар мен заводтардағы еңбек тапшылығын жоғарлады. Көбінесе бұл жас жігіттер болатын, ақша тауып отанына қайтуды жоспарлаған. Бірақ көптеген адамдар үшін бұл «қайту арманына» айналды, олар жұбайларымен және отбасыларымен қосылып, бұрынғы көшіп келушілер сияқты Брэдфордты өз үйлері етті. Осы көшіп келушілердің барлығы да құдайға табыну орындарын құрды, көбінесе ескі ғимараттарды пайдаланды. Мысалы, Польша католик шіркеуі, Сербия православие шіркеуі және Джамия мешіті бұрын басқа мақсаттарға арналған ғимараттарда құрылды. Кішкентай Хортондағы азық-түлік дүкендері мен мейрамханалар аймақта тұратын адамдардың алуан түрлілігін көрсетеді. Университет пен колледждің, олардың халықаралық студенттерінің жанында орналасуы да аймаққа әсер етеді, мысалы, Морли көшесі мен Грейт Хортон жолының төменгі жағында студенттер кварталының пайда болуы.