Кіріспе
Hertford – Англияның Гертфордшир графтығының орталық қаласы. Сонымен қатар, ол графтықтың Шығыс Гертфордшир ауданындағы азаматтық приход болып табылады. 2011 жылғы халық санауы бойынша приходта 26 783 адам тұрады. Қала Лия өзеніндегі Мимрам, Биан және Риб өзендерінің құсылатын жеріне жақын, өзен арқылы кешу ортасында пайда болған. Лия өзені Темзадан Гертфордқа дейін кеме жүруге қолайлы. 913 жылы Гертфордтағы өзеннің екі жағасында бекінілген елді мекендер құрылған. Гертфордшир графтығы да сол кезде құрылып, Гертфордтың атымен аталып, осы қаладан басқарылған. Гертфорд қамалы 1066 жылғы Норманд басқыншылығынан кейін салынып, он жетінші ғасырдың басына дейін патшалық резиденция ретінде сақталған. Гертфордшир округі кеңесі мен Шығыс Гертфордшир аудандық кеңесінің бас кеңселері осы қалада орналасқан және маңызды жергілікті жұмыс берушілер болып табылады, сондай-ақ 1827 жылдан бері қалада орналасқан МакМуллен сыра зауыты да осы санатқа жатады. Қала Лондонның орталық бөлігіне жақын орналасқандықтан және екі теміржол желісімен байланысқандықтан, қала тұрғындар арасында да танымал.
Hertford ('/h//ɑːr//t//f//ər//d/ HARTfərd) is the county town of Hertfordshire, England, and is also a civil parish in the East Hertfordshire district of the county. The parish had a population of 26,783 at the 2011 census. The town grew around a ford on the River Lea, near its confluences with the rivers Mimram, Beane, and Rib. The Lea is navigable from the Thames up to Hertford. Fortified settlements were established on each side of the ford at Hertford in 913AD. The county of Hertfordshire was established at a similar time, being named after and administered from Hertford. Hertford Castle was built shortly after the Norman Conquest in 1066 and remained a royal residence until the early seventeenth century. Hertfordshire County Council and East Hertfordshire District Council both have their main offices in the town and are major local employers, as is McMullen's Brewery, which has been based in the town since 1827. The town is also popular with commuters, being only north of central London and connected to it by two railway lines.
Топонимика
Қала туралы ең алғашқы сілтеме 731 жылы Бед жазған "Англия халқының шіркеу тарихында" кездеседі, онда Herutford деп айтылған. Herut – бұл ескі ағылшын тіліндегі hart сөзінің жазылу түрі, яғни толық бойға жеткен бұғы; осылайша, атаудың мағынасы – бұғылардың табылатын өткелі. 1086 жылғы "Соңғы Сурет кітабында" (Domesday Book) Hertforde деп жазылған.
Тарих
Қаланың алғашқы айрылуы 672 ж. б.з.-ға дейін жетеді: Англиядағы бірнеше епископтардың алғашқы синоды Гертфордта немесе Кембриджширдегі Хартфордта өткен. Синодты Тарс қалалық Теодор шақырған; қабылданған шешімдердің қатарында Пасха күнін есептеу де болды. Англосаксон жылнамасында 913 ж. Эдуард Ескі Данияға қарсы жорығының бөлігі ретінде Гертфордтағы Лия өзенінен өтетін жердің екі жағына екі бурх (топырақтан жасалған бекініс) салуға бұйрық бергені жазылған. Уильямсон (2000) оны 912 жыл деп көрсетеді. Инграм (1823), Джайлс (1847), Торп (1861) және Рок (1997) 913 жылмен келіседі. Page (1912) «шамамен 913 жыл» дегенді қолданады. Олардың барлығы өз пікірлерін ағылшын-саксондық жылнаманың әртүрлі сақталған нұсқаларының (А-дан Ф-ға дейін) әртүрлі түсіндірмелері мен аудармаларынан негіздейді: А нұсқасы (Винчестер) жылды (рим цифрларымен) 913 деп көрсетеді, бірақ осы бөлімге жақын бірнеше даталар кейінірек түзетілген сияқты, және жыл бастапқыда 912 деп жазылған болуы мүмкін. 914-916 сандары да Гертфордқа қатысты жазбамен қатар шеткерлеуге орналастырылған. B нұсқасы (Абингдон I) осы кезеңдегі жылдарды белгілемейді, бірақ мәтін әр жылдың жазбасының басталуын анық көрсетеді. Кейінірек қосылған қолмен 913 жыл деп жазылған. C (Абингдон II) және D (Ворчестер) нұсқалары 913 жылды Гертфорд жазбасына нақтылай түсіреді. E (Питерборо) және F (Кентербери) нұсқаларында осы кезеңдегі жылдарға қатысты бос орын бар. Гертфордты бекіту туралы айтылған төрт нұсқаның айтуынша, солтүстік бурх Әулие Мартин күнінде (немесе Мартинмас) құрылған, ал оңтүстік бурх келесі рогация және жаздың ортасы арасында салынған. Төрт нұсқаның барлығы осы оқиғаларды бір абзацта баяндайды, жаңа жыл басталғанын көрсетпейді. Кейбір дереккөздер бұл солтүстік бурх 11 қарашада Әулие Мартин-ду-Турс мерекесінде, ал оңтүстік бурх келесі жылдың көктемінде салынған дегенді білдіреді. Торп (1861) бұл Мартин күні 14 сәуірде болуы мүмкін деп ұсынды, бұл бұрын Әулие Мартиннің мерейтойы ретінде белгіленген, бұл солтүстік бурхтың құрылысын сәуірде, ал оңтүстік бурхтың құрылысын мамыр мен маусымда сол жылға орналастырады. Король Генрих II қаланы таспен қайта салды, бірақ 1216 жылы Бірінші Барон соғысы кезінде ол 25 күннен кейін Францияның принці Луиге түсіп, қоршауға алынды. Қала ағылшын патшалық әулетінің жиі келіп тұратын орны болды және 1358 жылы Эдуард II-нің әйелі королева Изабелла сол жерде қайтыс болды. Приорлық 1536 жылы таратылды және кейіннен бұзылды. Порт-Хилл бұрғылау залы 1898 жылы аяқталды, ал Еоманри үйі 1910 жылы әскери пайдалануға берілді. Коннектикут штатының Хартфорд қаласы Гертфордтың құрметіне аталған.
Text A (Winchester) gives the year (in Roman numerals) as 913, but several dates around this section seem to have been adjusted later, and it appears that the year was originally written as 912. The numerals for 914 to 916 also appear in the margin alongside the entry concerning Hertford. Text B (Abingdon I) does not date the years around this time, but the text clearly marks the start of the entry for each year. A later hand has added dates in the margin, assigning 913 to the entry concerning Hertford. Texts C (Abingdon II) and D (Worcester) both unambiguously assign the year 913 to the Hertford entry. Texts E (Peterborough) and F (Canterbury) both have gaps for the years around this time. The four texts which mention the fortification of Hertford agree that the northern burh was founded around St. Martin's Day (or Martinmas), and the southern burh built between the following rogationtide and midsummer. All four texts present these events within a single paragraph, without indicating that a new year has started. Some sources take this to mean that the northern burh was built around the feast of St Martin of Tours on 11 November and the southern burh in the spring of the following year. Thorpe (1861) proposed that the St Martin's Day in question was more likely to be 14 April, which was formerly marked as the anniversary of St Martin the Confessor, which would place the construction of the northern burh around April and the southern burh in May and June of the same year. King Henry II rebuilt the castle in stone, but in 1216, during the First Barons' War, it was besieged and captured after 25 days by Prince Louis of France. The castle was regularly visited by English royalty and in 1358, Queen Isabella, wife of Edward II, died there. The priory was dissolved in 1536 and subsequently demolished The Port Hill drill hall was completed in 1898 and Yeomanry House was brought into military use in 1910. Hartford, Connecticut is named after Hertford.
Басқару
Гертфордта жергілікті басқарудың үш деңгейі бар: Гертфорд қалалық кеңесі, Шығыс Гертфордшир аудандық кеңесі және Гертфордшир округі кеңесі. Бұл үш кеңес те қалада орналасқан. Гертфорд, графтық құрылған сақ заманынан бері Гертфордшир графтығының орталығы болып табылады. Қала өзінің атын Гертфорд жүзіне де берді. Бастапқыда қала патшаның ривтерімен басқарылды. XIII ғасырға қарай ривтердің орнына бургерлер сайлаған сот орындаушысы (bailiff) тағайындалды. 1554 және 1589 жылдарғы жарғылар бойынша он бір бас бургер мен сот орындаушысынан тұратын ортақ кеңес құрылды. 1605 жылғы тағы бір жарғы сот орындаушысының атағын мэрге өзгертті. 1835 жылғы Муниципаль корпорациялар туралы заңға сәйкес, Гертфорд муниципалды боронға айналды. Салық төлеушілер он екі кеңесші сайлады, олар төрт кенешіні (aldermen) таңдады, ал кенештер мен кеңесшілер бірлесіп кеңес (корпорация деп те аталады) құрды, ол мэрді сайлады. Гертфорд корпорациясы 1911 жылға дейін Шир залының бір бөлігін қала үйі ретінде пайдаланды, содан кейін Гертфорд қамалының сақталған қақпа үйіне көшіп барды. 1972 жылғы Жергілікті басқару туралы заңға сәйкес, Гертфорд муниципалды борон таратылды және 1974 жылдың 1 сәуірінен бастап Шығыс Гертфордшир ауданының бір бөлігі болу үшін басқа аудандармен біріктірілді. Бұрынғы Гертфорд борон аумағын қамтитын, оның ішінде Гертфорд қалалық кеңесі деп аталған еншілес кеңес құрылды. Қалалық кеңес Гертфорд қамалындағы бұрынғы борон кеңселерінде орналасқан. Гертфордшир округі кеңесінің штаб-пәтері 1939 жылы Шир залының орнына салынған Каунти-Холл ғимаратында орналасқан. Шығыс Гертфордшир аудандық кеңесінің кеңселері 1974 жылға дейін Гертфорд ауылдық аудандық кеңесінің кеңселері болған Уоллфилдсте орналасқан.
Қарулар
Кем дегенде 1634 жылдан бастап Гертфорд корпорациясы су үстіндегі бұғы бейнеленген эскучонды (қалқанды) броды көрсету үшін пайдаланған. 1925 жылы қалалық кеңеске өз гербін белгімен толықтыру құқығы берілді, ал 1937 жылы оған қолдаушылар қосылды. Қазіргі таңда гербті Гертфорд қалалық кеңесі қолданады.
Экономика
Қаладағы жұмыспен қамтудың елеулі бөлігі Каунти Холл (Хертфордшир округінің кеңесі), Уоллфилдс (Шығыс Хертфордшир округінің кеңесі) және McMullens Brewery айналысында шоғырланған, ол Ұлыбританиядағы 1970 жылға дейінгі тәуелсіз отбасылық сыра қайнатушылардың азайып бара жатқан санының бірі. Көптеген тұрғындар жұмыс үшін Лондонға қатынайды. Гертфорд көршілес қалалардан өзгешелігі – қалада заманауи сауда орталығының (сауда үйінің) болмауы. Дегенмен, онда қалыпты супермаркеттердің көпшілігі бар. Tesco дүкені 1985 жылы жабылып, орнынан қозғалған Христос ауруханасының қыздар мектебінің бір бөлігін иеленген. 2012 жылдың маусым айында Sainsbury's McMullens Brewery жерінің бір бөлігінде жаңа дүкен ашты. Waitrose 2017 жылдың 12 қыркүйегінде жабылған Bircherley Green сауда аймағындағы үлкен дүкенде орналасты. Woolworths дүкенінің жергілікті бөлімшесі 2008 жылдың 27 желтоқсанында осы дүкендер желісінің банкротқа іріккеннен кейін түпкілікті жабылды. Бас көшелердегі әдеттегі дүкендердің тізбегі азайғандықтан, Гертфорд басқа "клондар қалаларынан" ерекшеленеді. Қалада түрлі бутиктер мен салондармен бірге көптеген тәуелсіз дүкендер бар.
Спорт және демалыс
Гертфордта Хартхэм орталық саябағында демалыс орталығы мен жүзу бассейні, скейтпарк, боулинг алаңы және теннис корлары бар.
Футбол
Қаланың Hertfordbury Park стадионында ойнайтын Non League футбол клубы, Hertford Town F. C. бар. Hertford Town Youth FC, FA Charter Standard Football Club, Hertfordshire County Council County Hall бас кеңсесінің қасында орналасқан County Hall ойын алаңында ойнайды. Айналасындағы басқа клубтар: Bury Rangers, Hertford Heath Youth FC және Bengeo Tigers Football Club (жүлделі FA Charter Standard Community Football Club).
Крикет
Гертфорд крикет клубы қалада орналасқан. Гертфорд клубының тарихы 1825 жылға дейін жетеді. Дегенмен, клубтың қазіргі түрі 1860 жылдан бері құрылған. Клуб Гертфордтағы Баллс паркінде өзінің ойындарын өткізеді. Қазіргі таңда клубта бес команда бар, және барлық командалар жергілікті лигада ойнайды.
Көрнекті орындар
Қалада бастапқы Гертфорд қамалының қалдықтары сақталған, ол негізінен моттан тұрады. Қамалдағы қақпа үйінің орталық бөлігі 1463 жылы IV Эдуард тұсында қайта салынған, қазір ол Гертфорд қалалық кеңесінің орны. Гертфордтағы алғашқы мот және бекініс қамалынан қалған мотты, қазіргі қамалдан біршама қашықтықта, Касл Холлдың артында табуға болады. Қалада бірнеше шіркеу бар. Барлық Әулиелер және Сент-Эндрю шіркеулері тиісінше 19 ғасырдың соңы мен ортасында салынған, бірақ екеуі де ортағасырлық құлшылық орындарының орнында тұр. Бенгеоның солтүстік шетінде Сент-Леонард шіркеуі орналасқан, ол архитектуралық тұрғыдан қызықты екі бөлімді Норман шіркеуі. Теміржол көшесінде 1670 жылдан бері қолданылып келе жатқан әлемдегі ең көне квакерлер жиналыс үйін табуға болады. 1563 жылы Лондонда оба эпидемиясы болған кезде Англия Парламенті уақытша Гертфордқа көшірілді. Сондықтан қаладағы басты алаң, Парламент алаңы, осылай аталады, бірақ ол 20 ғасырдың туындысы. Алфред Рассел Уоллестің (жоғарыда қараңыз) үйі, қазір Уоллес үйі деп аталады, 11 St. Andrew St. мекенжайында орналасқан және мемориалдық тақтамен белгіленген. 1779 жылы салынған Шире Холлын Роберт Адам жобалаған. Бірінші қабатта сот залдары орналасқан. Астық биржасы бұрынғы түрме орнында салынған. Ұзақ жылдар бойы тоқырап тұрғаннан кейін, қазір ол тікелей эфирде өнер көрсетулерге арналған орынға айналды. 1824 жыл шамасында салынған Фор көшесіндегі Мысыр үйі – Мысыр стилінің қайта жаңғыруының ерте мысалы. Ол Виктория дәуірінен 1960 жылдарға дейін азық-түлік дүкені болып жұмыс істеген, қазір ол мейрамхана. Коубриджде Принс Альберт коттеджі бар. Осы коттедждердің алғашқысы 1851 жылы Ұлы көрменің кезінде жұмысшы табының жағдайын жақсарту қоғамымен Хайд-паркте салынған. Альберт ханзада олардың жобалауына және қаржыландырылуына қатысқан. Гертфорд мұражайы 17 ғасырға жататын тарихи қалалық үйдің ішінде орналасқан, онда Якобин стиліндегі түйіндік бақ бар. Сент-Эндрю шіркеуіндегі витражды терезе Гертфордты Темплерлер ордені және Киелі Граальмен байланыстыратын маргиналды теорияның бір бөлігі болып табылады.
Темір жол
Екі теміржол станциясы Хертфорд қаласына қызмет етеді: Хертфорд Шығыс және Хертфорд Солтүстік. Transport for London Oyster карталары екі стансада да төлем жасау және жол жүру үшін қолданылады.
Шығыс Хертфорд
Hertford East – Hertford East тармақ желісінің солтүстік-батыс соңғы стансасы. Greater Anglia станцияны басқарады және Лондон қаласындағы Hertford East пен Лондон Ливерпуль-стрит арасында пойыздарды іске қосады. Hertford East тармақ желісі және Батыс Англия магистральдық желісі қалаға Уэр, Броксборн, Чешунт, Уолтем-Кросс, Тоттенхэм-Хейл және Хакни-Даунс қалаларымен тікелей байланыс қамтамасыз етеді. Броксборн стансасында, тармақ желісінің оңтүстік-шығыс соңғы стансасында, Батыс Англия магистральдық желісі солтүстікке қарай Бішоп Стортфорд, Одли Энд және Кембриджге қарай жүреді.
Солтүстік Хертфорд
Гертфорд Солтүстік – Гертфорд Loop Line, Шығыс жағалау негізгі желісінің тармағы. Great Northern Уоттон-эт-Стоун және Стивенджге қарай солтүстікке пойыз қатынасын жүзеге асырады. Оңтүстікке қарай, Great Northern пойыздары Лондонның Мургейт қаласына Энфилд Чейз, Александра сарайы, Финсбери паркі және Хайбери-Ислингтон арқылы қатынайды. Кейбір белгіленген рейстер Мургейтке орнына Лондонның Кингс-Кроссқа дейін оңтүстікке қарай жүреді. Стивенджден солтүстікке қарай пойыздар Хитчин, Питерборо, Солтүстік және Шотландияға, сондай-ақ Летчворт, Ройстон және Кембриджге қарай жүреді. Финсбери паркінен оңтүстікке қарайғы қызметтер Кингс-Кросс, Лондон Сент-Панкрас, Фаррингдон, Гатвик әуежайы және Брайтонға қатынайды. A414 Гертфорд арқылы шығыстан батысқа қарай Гертингфордбери жолы, Гаскойн жолы және Лондон жолы бойымен өтеді. Басты бағыт шығысқа қарай А10, Харлоу, М11 тас жолы, Челмсфорд және Малдонға дейін созылады. Батысқа қарай маршрут Хэтфилд, A1(M) тас жолы, Сент-Олбанс және Хемел-Хемпстедке қарай трафик тасымалдайды. A119 тас жолы Гертфордтан Уэрге шығысқа қарай өтеді. Маршрут Гертфордтан Уоттон-эт-Стоунға және Стивенджге қарай A602 арқылы солтүстікке қарай жүреді.
Велоспорт
61-ші ұлттық велосипед жолы Хертфорд қаласынан шығыстан батысқа қарай өтеді. Уэлвин Гарден Сити мен Уэр қалаларының арасында, Хертфорд арқылы өтетін бұл жол Коул Грин Вэй деп те аталады. Жолдың батыс соңы Беркширдегі Таплоу қаласының жанында, Слау және Мейденхед қалаларына жақын жерде орналасқан. Шығыс жағынан NCR61 жолы Hoddesdon қаласының жанында NCR1 жолымен қиылысады. Хертфорд – Ли каналының және оған қосылатын сүйреу жолының солтүстік нүктесі болып табылады, ал NCR61 жолының бір бөлігі осы сүйреу жолы арқылы өтеді. Сүйреу жолының оңтүстік нүктесі Шығыс Лондонның Лаймхаус қаласында орналасқан. Велосипед жолы Уэр, Ходдсдон, Броксборн, Энфилд Лок, Тоттенхэм, Лейтон және Хакни Уик қалаларынан өтеді.
Өзен
Гертфорд – канал және өзендер тресті басқаратын, кеме жүзе алатын Лия өзенінің солтүстік соңғы нүктесі. Оңтүстікке қарай өзен Уэр, Ходдесдон, Броксборн, Энфилд Лок, Тоттенхэм, Лейтон және Хакни Уик арқылы Шығыс Лондондағы Бромли-бай-Боуға қарай ағады. Өзен Ходдесдон қаласында кеме жүзе алатын Шорт өзенімен қосылады, ол Харлоу, Саубриджворт және Бишоп Стортфорд арқылы солтүстікке қарай ағып өтеді.
Білім
Гертфордтағы орта мектептер қатарында Селе мектебі, Ричард Хейл мектебі және Саймон Балл All through School (бастауыш білім беру де бар; тағы басқа бастауыш мектептерге Hollybush JMI, Millmead Community School, Bengeo бастауыш мектебі, Морган бастауыш мектебі және балабақшасы, Абель Смит мектебі (1788–1859 жылдары өмір сүрген банкир және парламент депутаты Абель Смиттің есімімен аталған), Сент-Эндрю мектебі, Сент-Джозеф RC мектебі және Уиткрофт мектебі кіреді. Жекеменшік мектептерге Гертингфордберидегі Сент-Джозеф паркі, Бенгеодағы дайындық мектебі Данкомб мектебі және Гертфорд Хиттегі Хейлибери колледжі жатады. Пайнвуд және Миддлтон мектептері – көршілес Уэр қаласында орналасқан, ерекше білім беру қажеттіліктері бар балаларға арналған мектептер. Бұрынғы мектептердің ішінде 1977 жылы Пайнхерст иелігінде салынған, ал 2003 жылы жабылған Пайнс JMI мектебі бар.
Медиа
Гертфорд BBC Лондон және ITV Лондон аймағының ішінде орналасқан. Телевизиялық сигналдар Кристалл сарайы теледидар таратушысынан және жергілікті қайталағыш таратушыдан алынады. Жергілікті радиостанциялар – BBC Three Counties Radio 90.4 FM және Heart Hertfordshire 106.9 FM. Гертфордтың жергілікті газеті – Гертфордшир Меркьюри.
Ойын-сауық
Hertford Theatre, бұрын Castle Hall деп аталатын, қазіргі заманғы театр, кино және өнер галереясы кешені. Гертфорд жүгері биржасы – комедия мен өнер көрмелері сияқты ойын-сауық шаралары өткізілетін ғимарат. Гертфордта 1980-1990 жылдардан бері саны едәуір артқан көптеген тамақ, сусын және ойын-сауық орындары бар. Ол жақын жердегі қалалардан және көбінесе Солтүстік Лондонның шағын қалаларынан адамдарды тартады. Аймақта шамамен 25 сырахана мен клуб, ал 35-ке жуық мейрамхана, дәмхана және шағын кафелер бар. Гертфорд сонымен қатар қоғамдық бассейн, спортзал және кішкентай скейтпаркпен де қамтамасыз етілген, олардың барлығы Хартэм Комон аймағында орналасқан.