Кіріспе
Kawakita v. United States, 343 U. S. 717 (1952) – АҚШ Жоғарғы Сотының екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Жапонияда жасалған әрекеттері үшін АҚШ және Жапонияның қос азаматтығын иеленген адамды АҚШ-қа қарсы опасыздық жасады деп тануға болатыны туралы шешім шығарған іс. Калифорнияда жапондық ата-аналардан туған Томоя Кавакита соғыс басталғанда Жапонияда болды және соғыс аяқталғанға дейін онда қалды. АҚШ-қа оралғаннан кейін ол америкалық соғыс тұтқындарын зәбірлегені үшін опасыздық жасады деген айыппен тұтқынға алынды. Кавакита Жапонияда болған кезде АҚШ азаматтығынан айырылғанын, сондықтан оны опасыздық жасады деп айыптауға болмайтынын мәлімдеді, бірақ бұл аргумент соттарда (Жоғарғы Сотты қоса алғанда) қабылданбады, ол соғыс кезінде АҚШ азаматтығын сақтап қалғаны туралы шешім шығарылды. Өлім жазасына кесілген Кавакитаның жазасы өмір бойына түрмеге қамауға ауыстырылды, соңынан ол түрмеден босатылып, Жапонияға депортацияланды және АҚШ-қа қайта оралуына тыйым салынды. Кавакита қазіргі уақытта АҚШ-та опасыздық жасады деп танылған соңғы адамдардың бірі. 1952 жылы Джон Дэвид Провоо да опасыздық жасады деп айыпталды. Бірақ Провооның үкімі апелляцияда күшін жойды. Қазіргі таңда бұл құрмет 1949 жылы опасыздық жасады деп танылған Герберт Джон Бургманға тиесілі.
Өмірбаян
Томоя Кавакита (川北 友弥) 1921 жылғы 26 қыркүйекте Калифорния штатының Калексико қаласында жапондық ата-анасының отбасында дүниеге келді. Ол туған жеріне байланысты АҚШ азаматтығымен, ал ата-анасы арқылы жапон ұлтымен дүниеге келді. Кавакитаның бұрынғы орта мектептегі сыныптасы Джо Гомес оны тыныш және маңызды, бірақ мінезі садистік екенін еске алады. 1939 жылы Калексикодағы орта мектепті бітіргеннен кейін Кавакита әкесімен (бақша дүкенінің иесі және саудагер) Жапонияға сапар шекті. 1941 жылы Мэйдзи университетіне түсті. 1943 жылы ол жапон азаматы ретінде ресми түрде тіркелді. Перл-Харборға шабуыл жасалып, АҚШ пен Жапония Екінші дүниежүзілік соғысқа қатысқанда Кавакита Жапонияда болды. 1943 жылдың тамызында отбасы досы Такео Микидің көмегімен Кавакита тау-кен және металл өңдеу зауытында аудармашы болып жұмысқа орналасты. Зауытқа британдық және канадалық соғыс тұтқындары келген соң, Кавакита оларға аударма жасаумен айналысты. Кейде тұтқындар шахтада жұмыс істеуге мәжбүр болды. 1944 жылы және 1945 жылдың басында лагерьге шамамен 400 американдық соғыс тұтқыны келді, олардың көпшілігі 1942 жылы Батаанда тұтқындалып, содан кейінгі өлім науқанынан аман қалғандар еді. Осы кезеңде Кавакита бірнеше американдық соғыс тұтқынына қатыгездік көрсетті. Америкалық тұтқындардың кенде атқаратын жұмысы – тау бетінен никель рудасын қазып, оны вагонға тиеп, содан кейін бункерлерге құйып жіберу болды. Олар сонымен қатар құрылыс және жөндеу жұмыстары үшін ағаштарды тасымалдау сияқты басқа да жұмыстарды орындады. Соғыс аяқталғаннан кейін Кавакита АҚШ паспортын жаңартты және жапон азаматы ретінде тіркелгенін қысыммен жасағанын айтты. 1946 жылы АҚШ-қа оралып, Оңтүстік Калифорния университетіне түсті. Тұтқындалғаннан кейін Брюс Кавакитаны көргендегі реакциясын былай сипаттады: "Мен қатты таңқалдым, мен тоқтадым және ол асығыс өтіп бара жатқанда оған қарап тұрдым. Бұл жақсы болды. Егер мен сол кезде әрекет еткен болсам, заңды өз қолыммен алып, Кавакитаның мойнына тиген болар едім". Кавакитаның сот процесін АҚШ округтік судьясы Уильям С. Мэттс басқарды, ал істі Джеймс Маршалл Картер тергеді. 30-дан астам бұрынғы соғыс тұтқыны Кавакита американдық соғыс тұтқындарына қатыгездік көрсеткенін куәландырды. Ол тұтқындарды ұрып-соғып, бір-бірін ұрып-соғуға мәжбүр еткен, ал жұмыстарын ерте аяқтаған жағдайда, шаршаудан құлап қалғанша жүгіруге мәжбүр еткен. Бір жағдайда Кавакита америкалық тұтқын Эйнар Латваланың өліміне себепкер болды деп айыпталды (кейін екі канадалық Латваланы басқа күзетші өлтіргенін айтқаннан кейін ол айыптан босатылды). Кавакитаға қарсы қойылған екі сатқындық айыбы кейіннен алынып тасталды. Қорғау Кавакитаның американдық соғыс тұтқындарына қатысты қатыгездікпен әрекет еткенін мойындады, бірақ оның әрекеттері салыстырмалы түрде аз болғанын және кез келген жағдайда, ол 1943 жылы жапондық азаматтығын растаған кезде АҚШ азаматтығынан айырылғандықтан, АҚШ-қа қарсы сатқындық жасамайды деп мәлімдеді. Үкімді оқығанда Мэттс былай деді: "Мырзалар, сіздер осы іс бойынша өз міндеттеріңізді өте адал орындадыңыз. Қазылар алқасы да солай істеді. Енді бұл менің жауапкершілігім. Мен осы сотталушының американдық соғыс тұтқындарына жасаған қатыгездіктеріне ешқандай қатысы жоқ екенін нақты айтқым келеді. Бұл тек бір оқиға ғана. Сондықтан оларға көрсеткен мейірімділік те оқиға ғана. Айыпталушы елге опасыздық жасады деп айыпталып тұр. Оның жапондықтармен туысқандығы бұған ешқандай қатысы жоқ. Менің көзқарасым оның кім болғанына қарамастан бірдей болады. Сатқындық – бұл біздің Конституциямызда бірнеше рет айтылған жалғыз қылмыс. Конституцияны жасаушылар оны АҚШ Конституциясында аталған жалғыз қылмыс ретінде көрсету үшін жеткілікті ауыр деп есептеді. Менің ойымша, бұл мәселеде жауапкердің әскери тұтқынға немесе олардың оншамасына тепкісі бар ма, жоқ па деген мәселе жоқ. Оның қылмысын қысқаша екі сөйлемде айтуға болады. Ол 1943 жылдан бастап жапон үкіметінің соғыста жеңіске жетуіне көмектесу үшін бар күшін салғанын айтты. Қазылар алқасы оның сол кезде АҚШ-қа адалдық танытуы керек деп тапты. Сондықтан оның қылмысы, меніңше, қандай да бір адамды ұрып-соғумен байланысты емес. Оның қылмысы – туған еліне қарсы қылмыс. Оның қылмысы бірнеше американдық тұтқынға қарсы емес. Оның қылмысы – ол туып, тамақтанып, білім алған елдің бүкіл халқына қарсы. Тарих бойына мемлекет сатқыны – ағылшын тілінде сөйлейтін халықтардың ең жек көретін қылмысы болды. Сатқынды әдетте өлтірушіге қарағанда да жаман деп есептеді. Бұл айырмашылықтың себебі бар: өйткені өлтіруші ең көп дегенде бірнеше адамға зиян келтірсе, сатқын өзіне адалдық ант берген қоғамның барлық мүшелеріне зиян келтіреді. Сатқынды жазалау үшін оларды орталық алаңға сүйреп әкеліп, төрт бөлікке бөліп, басын кесетін заманауи заң олардың елге опасыздық жасаған қылмысына біздің ата-бабаларымыздың қаншалықты зұлымдықпен қарағанын көрсетеді. Қатілге берілетін жаза – өлім, ал сатқынға – өлім және кек алу. Бүгін біздің заң сатқынның өмірін сақтап қалуға мүмкіндік береді. Дұрыс айтылғандай: "Опасыздық жасағандардың қылмысын тоқтату үшін заң өз міндетін орындамаса және оларға ешқандай зиян келтірмесе, олар тірі қалғанда да қатты жазаланады". Егер соттан босатылып кетсе, ол өмірінің соңына дейін өзін жек көруге мәжбүр болады. Оны өмірінің соңына дейін қуалайтын нәрсе – туған жеріне жасаған опасыздығының естелігі ғана емес, сонымен қатар Конгресс медалін жеңіп алған Садао Мунемори, 1942 жылы Батаанда тұтқындалып, содан кейінгі өлім науқанынан аман қалған Фумитака Нагато және Сабуро Танамачи есімді жеке адамдардың естелігі де болады. Олардың бәрі АҚШ-тың батырларымен бірге Арлингтон ұлттық зираттарына жерленген. Олардың бәрі жапондық ата-анасынан туған, Американың азаматтығын алған, туған жеріне адалдығын көрсетіп, Америка мен оның институттарының мәңгілік болуы үшін өмірін берген шамамен жеті жүздей жігіттердің естелігі де болады. Бұл ойлар және басқа да ойлар сотталушыға егер өмірі сақталса, ол тіршілікке лайық емес екенін айтуы керек. Сатқындықтың табиғатын және жаза мақсатын ескере отырып, осы сотталушы сияқты сатқынның өмірін әлсіз моральдық қағидалары бар адамдарға үлгі ретінде пайдаланудың бірден-бір мағынасы бар. Кавакитаның анасы үкімді естігеннен кейін жылап, ұлына өзіне-өзі қол жұмсауға шақырды. Кавакита өлім жазасын күтіп отыру үшін Сан-Квентин түрмесіне жіберілді. Оның өлімін уытты газ арқылы орындау жоспарланған. Кавакита Тоғызыншы апелляциялық сот тақтасына шағымданып, сот шешімін толығымен қолдады. АҚШ Жоғарғы Соты шағымын қарауға қабылдады және 1952 жылдың 3 сәуірінде сотта жауап берді. Жазасы жеңілдетілгеннен кейін Кавакита Алқатрас федералдық түрмесіне ауыстырылды. 1963 жылы Алқатрас жабылып, ол Макнейл аралының федералдық түрмесіне ауыстырылды. Түрмеде отырған кезде Кавакитаның үш қарындасы оның босатылуы үшін лобби жасады. Олардың айтуынша, ағаларының сот процесі әділетсіз және нәсілшіл болған. Олар Калифорниядағы соттың әділеттілігіне күмән келтірді, өйткені ол жапон американдықтарына қарсы қорқынышты тарихқа ие. Кеннеди әкімшілігі бастапқыда Кавакитаны босатудан бас тартты. Алайда, 1963 жылдың 24 қазанында президент Кеннеди оны АҚШ-тан мәңгілікке кету шартымен босатуға бұйрық берді. Бұл оның президенттік өкілеттігінің соңғы актілерінің бірі болды.