11 ғасырдағы Оркней графы Торфинн және оның замандастары
Thorfinn the Mighty
Торфинн, 11 ғасырдағы Оркней графы: өмірі, Шотландиямен соғыстары, Римге қажына баруы және Оркнейді христиандыққа енгізуі. Оркней сағасы туралы ақпарат.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
11 ғасыр Оркни графы
11th century Earl of Orkney
Исландиялық тарихшы Снорри Стурлусонның «Хеймскрингла» және «Оркнинга сагасының» анонимді авторы Торфинннің Оркнидің барлық графтарының ең қуаттысы болғанын, және Солтүстік аралдардан тыс кең аумақтарды басқарғанын жазды. Саганың үлкен бөлігі оның «Шотландия королі» аталған Карл Хундасонмен болған соғыстарына арналған, оның кім екені нақты белгісіз. Өмірінің соңында ол Римге қажылық сапар жасады және Оркни мен Шетландтың жалпы христиандыққа қосылуына зор үлес қосты. 11 ғасырдың екінші жартысында қайтыс болғаннан кейін, оның орнын ұлдары Пауль мен Эрленд басты. Торфинннің өмірінің мерзіміне және оның Альба (қазіргі Шотландияның ізашары) және Морей патшалықтарымен қарым-қатынасын анықтауға қатысты көптеген мәселелер бар. Оның норвегиялық сараймен дипломатиялық қарым-қатынасы да әртүрлі жолдармен түсіндірілді. Оның өмірі тарихи ойын-шығармалардың тақырыбы болды.
The Heimskringla of Icelandic historian Snorri Sturluson, and the anonymous compiler of the Orkneyinga Saga wrote that Thorfinn was the most powerful of all the jarls of Orkney and that he ruled substantial territories beyond the Northern Isles. A sizeable part of the latter saga's account concerns his wars with a "King of Scots" named Karl Hundason whose identity is uncertain. In his later years he went on a pilgrimage to Rome and he was instrumental in making Orkney and Shetland part of mainstream Christendom. On his death in the latter half of the 11th century he was followed as earl by his sons Paul and Erlend. There are numerous problems associated with the chronology of Thorfinn's life and in identifying his relationships to the southern polities of the Kingdom of Alba (the precursor to modern Scotland) and the Kingdom of Moray. His diplomacy with the Norwegian court has also been interpreted in various ways. His life has been the subject of various works of historical fiction.
Эйнар мен Брузимен бірге
Бірлескен графтықтар Оркнидің норвегиялық графтығында жиі кездесетін құбылыс болды, алайда «Оркней сагасы» осы үлестердің географиялық тұрғыдан қалай бөлінгендігін толыққанды түсіндірмейді. Сумарлиди әкесінен кейін көп ұзамай, шамамен 1018 жылға дейін төсегінде қайтыс болды, ал Эйнар оның үлесін алып, графтықтың үштен екі бөлігін биледі, ал қалған үштен бір бөлігі Брусиге тиді. Эйнар көп кешікпей халық арасында жақтырмас болды, ол шаруалардан ауыр салықтар мен жиі әскери міндеттемелер талап етті, сондай-ақ шабуылдарынан көп олжа ала алмады. Сагада ол «үлкен зорба» екені айтылады, ал Бруси «баршаға ұнайтын» адам болды. Аралдардың шаруалары Эйнардың билігіне қарсылық көрсетті, оларға Торкел Амундасон жетекшілік етті, өміріне қауіп сезіп, ол Кайтнестегі Торфин сарайына қашты. Ол оның асырап алған әкесі болды, сондықтан оны «Торкел Асырап алушы» деп атады. Сумарлиди қайтыс болғаннан кейін Оркни мен Шетландтағы оның үлесінің тағдыры даулы мәселеге айналды, өйткені Торфин оны өзіне қабылдады. Бруси оған келісуге дайын болса, «ашкөз және қатал, қабілетті және жеңіске жеткен жауынгер» болған Эйнар оған рұқсат бермеді. Сондай-ақ, Бруси не Эйнар қайтыс болған жағдайда, қалған ағасы екіншісінің үлесін мұраға алады деп келісімге келді. Эйнар ашулы күйде Торкелдің Хлаупанданес залына, Дирнесске келді. Тойдың соңғы күні Торкел Эйнармен бірге сапарға шығуға тиіс болды, бірақ оның тыңшылары оған қарсы қойылған тұзақтар туралы хабарлады. Сондықтан Торкел жолға шығуын кейінге шекті, Эйнарды үлкен залында оттың жанында күтуге қалдырды. Торкел жасырын түрде келді, бір адамымен бірге залға кірді де, Эйнарды өлтірді. Содан кейін Торкел Норвегияға қашып кетті.
Joint earldoms were a frequent feature of the Norse earldom of Orkney, although the Orkneyinga saga is less than explicit about how these shares were divided up geographically. Sumarlidi died in his bed not long after his father, most likely no later than 1018 and Einar took his share, ruling two thirds of the earldom with the remaining third held by Brusi. Einar soon became unpopular, demanding heavy taxes and frequent military service from the farmers, and gaining little booty on his raids. He was, the saga says, "a great bully", whereas Brusi was "well liked by everyone". The farmers of the isles opposition to Einar's rule were led by Thorkel Amundason and, in danger of his life, he fled to Thorfinn's court in Caithness. He became his foster father, hence his by name, "Thorkel Fosterer". After Sumarlidi's death the disposition of his third share in Orkney and Shetland became a matter of dispute when Thorfinn claimed it as his. While Brusi was willing to grant it to him, Einar, who was "ruthless and grasping, a hard and successful fighting man" was not. It was also agreed that on the death of either Brusi or Einar, the surviving brother would inherit the other's share. Einar attended Thorkel's hall at Hlaupandanes in Deerness in a sour mood. On the last day of the feast Thorkel was supposed to travel with Einar for the reciprocal event, however his spies reported to him that ambushes had been prepared against him along his route. Thorkel therefore delayed his departure, leaving Einar to wait for his arrival by the fire in his great hall. Thorkel arrived by stealth, walked into the hall with one of his men and they killed Einar. Thorkel then escaped to Norway.
Брузимен бірге
Эйнардың өлімі Сумарлиди аралдарының үштен бір бөлігіне байланысты дауды тоқтатпады. Бруси оны өзіне тиесілі деп есептеді, себебі ол Эйнармен келіскендей, Торфин аралдардың үштен бір бөлігін алғанда осылай болған. Торфин аралдарды тең бөлісу керек деп ойлады. Бірақ Торфин атасы, король Малкольмның көмегіне сене алды, ал Брусиде тек өз үлесінен жинаған күштері болды, бұл кез келген қақтығысты өте теңсіз ететін. Бруси Норвегияға король Олафты дауды шешуге шақырды, ал Торфин де оған қосылды. Бруси графтықты Олафқа тапсырды, ол әрбір ағасына үштен бір бөлігін берді, ал үшінші бөлігін өзінде қалдырды. Торфин Шотландия королімен болған қарым-қатынасын Олафты Оркни мен Шетландтағы билеушісі ретінде мойындамау үшін пайдалануға тырысты, бірақ Олаф Торфиннің үлесіне басқа адамды тағайындаумен қорқытты. Торкел Фостердің кеңесімен Торфин Олафтың ұсынысын қабылдады. Торфин Норвегиядан кеткен соң Олаф Брусиге даулы үштен бір бөлігін өзінің атынан билеуге берді, бірақ Брусидің ұлы Рогнвальдты Норвегияда кепіл ретінде қалдырды. Бұл оқиғалар 1021 жылға сәйкес келеді. Осыдан кейін Оркни норвегтер мен даттардың шабуылына ұшырады, және Бруси корольдің үштен бір бөлігін Торфинге аралдарды қорғауы үшін беруге келісті. Бұл келісім Брусидің 1030-1035 жылдар аралығындағы өліміне дейін сақталды. Содан кейін Торфин Норвегия королінің вассалы және Шотландия короліне жауапты Кейтнесс графы ретінде Оркни графтығының жалғыз билеушісі болды.
The death of Einar did not end the dispute over Sumarlidi's third of the islands. Brusi considered that it belonged to him, as he and Einar had agreed when Thorfinn received a third of the islands. Thorfinn thought that the islands should be divided equally. However, Thorfinn could count on the assistance of his grandfather, King Malcolm, while Brusi had only the forces he could raise from his share of the islands, making any conflict a very unequal one. Brusi went to Norway to have King Olaf judge the dispute, and Thorfinn joined him there. Brusi surrendered the earldom to Olaf, who granted a third to each brother, and kept a third for himself. Thorfinn attempted to use his relationship with the King of Scots as a means to avoid acknowledging Olaf as his overlord in Orkney and Shetland, but Olaf threatened to appoint another to rule Thorfinn's share. Following Thorkel Fosterer's advice, Thorfinn agreed to Olaf's settlement. After Thorfinn left Norway, Olaf gave Brusi the disputed third to rule on his behalf, but kept Brusi's son Rognvald in Norway as a hostage. These events have been dated to 1021. After this Orkney was raided by Norwegians and Danes and Brusi agreed to give the King's third to Thorfinn in return for his seeing to the defence of the islands. This agreement lasted until Brusi's death, some time between 1030 and 1035. After that, Thorfinn was sole ruler of the Orkney earldom as a vassal of the King of Norway and as Earl of Caithness responsible to the King of Scots.
Карл Хундасонмен соғыс
Оркней сагасында Торфин мен Карл Хундасон арасындағы дау Карл "Шотландия королі" атанғаннан және Кайтнеске талап еткеннен кейін басталғаны айтылады. Оның әскерлері солтүстікке жылжып, Тюрсода бекінді. Одан кейін болған соғыста Торфин Оркней материгінің шығыс жағындағы Дирнесс түбінде теңіз шайқасында Карлді жеңді. Сосын Карлдың туысы Мутатан немесе Муддан, оның орнына Кайтнеске билік етуге тағайындалып, Торкел Фостердің қолынан Кайтнесте қаза тапты. Ақырында, "Торфнес" (вероятно, Дорнох шығанағының оңтүстік жағындағы Тарбат Несс) деген жерде өткен үлкен шайқаста Карл қаза болды немесе қашуға мәжбүр болды. Сага бойынша, Торфин Шотландия арқылы оңтүстікке қарай Файфқа дейін жорық жасап, өтіп бара жатқан жерлерін өртеді және тонады.
The Orkneyinga Saga says that a dispute between Thorfinn and Karl Hundason began when the latter became "King of Scots" and claimed Caithness, his forces successfully moving north and basing themselves in Thurso. In the war which followed, Thorfinn defeated Karl in a sea battle off Deerness at the east end of the Orkney Mainland. Then Karl's nephew Mutatan or Muddan, appointed to rule Caithness for him, was killed in Caithness by Thorkel Fosterer. Finally, a great battle at "Torfness" (probably Tarbat Ness on the south side of the Dornoch Firth) ended with Karl either being killed or forced to flee. Thorfinn, the saga says, then marched south through Scotland as far as Fife, burning and plundering as he passed.
Қажылық
[[Файл:St. Magnus Church. JPG|thumb|Сент-Магнус шіркеуі, Бірсей. Бұл орын Торфинның "Христос Кирк" деп аталатын жері болуы мүмкін. Торфинның әйелі Ингибиоргтан екі ұлы болды, және ол көптеген ізашарларынан өзгеше, тек бір рет үйленген сияқты. Сонымен қатар, ағаларынан айырмашылығы, Торфин христиан дінінде тәрбиеленген. Оркней қоғамындағы өзгерістердің белгілерінің бірі – Торфинның король Харальдпен кездескеннен кейін, шамамен 1048 жылы Римге жасаған қажырлы саяхаты болды. Сагада ол Саксония арқылы өтіп, жолында император Генрих III-мен кездескендігі айтылады. Ол сондай-ақ Гамбург-Бремен архиепископы Адалбертпен де кездескен болуы мүмкін деп есептеледі.
[[File:St. Magnus Church. JPG|thumb|St. Magnus Church, Birsay. The site is a possible location for Thorfinn's "Christ Kirk". Thorfinn had two sons, both by his wife Ingibiorg, and unlike a number of his predecessors he appears to have married only once. Furthermore, unlike his brothers, Thorfinn had been raised as a Christian. Among the signs of the changes in Orkney society was Thorfinn's pilgrimage to Rome, which took place after his meeting with King Harald, probably beginning in 1048. The saga says that he travelled through Saxony, meeting with Emperor Henry III on the journey. It is thought that he also met with Archbishop Adalbert of Hamburg Bremen.
Хронологиясы
thumbnailХеймскрингланың "Kрингла жапырағы" деп аталатын ерте нұсқасының сақталған екі бетінің бірі, ол Исландияның Ұлттық және Университет кітапханасында сақталады. Мәтін Олаф сагасы Хельганың бір бөлігі болып табылады. Торфинн өмірінің мерзімдемесі қиын, мысалы, оның графтық билікке келуінің күні. Хеймскрингла Торфинннің әкесі Сигурд Клонтарфта қаза тапқанда 5 жаста болғанын айтады, бұл 1014 жылы болған. Сент-Олаф сагасында Торфинн "алты жүзден астам қыс билік жүргізгенін" айтады, бірақ бұл оның 1074 жылы қайтыс болғанын көрсетеді. Исландия жылнамаларының бір нұсқасында оның билігі 52 жылға созылған, бұл көбінесе 1065 жыл деп көрсетіледі. Дункан (2002) Малкольм Торфинннің жесіріне үйленуге келгенін, өйткені ол Макбет билік еткен кезеңнің бір бөлігін немесе барлығын Оркней немесе Кейтнесте Торфинннің сарайында өткізгенін айтқан. Торфин мен Малкольм екеуі де Малкольм II-нің ұрпақтары, қыздың ұлы және қыздың немересі болды, екеуінің де Макбет пен оның Морей туыстарына қарсы болуына жеткілікті себеп болды. Малкольм Канмор шамамен 1058 жылы шотландтардың патшасы болды және Оркней сагасында оның Ингибиоргтан Дункан атты ұлы болғаны жазылған, кейіннен ол патша болды. Ингибиорг Малкольмнің патшалыққа талап етуіне қолдау көрсеткен болуы мүмкін деген қандай да бір дәлелдер бар, бұл Торфинннің сәл ертерек қайтыс болған күніне қосымша салмақ қосады, бірақ оның Малкольмға үйленгендігі туралы дәлелдер толыққанды сендірмейді.
thumb|One of two surviving pages of an early version of the Heimskringla known as the "Kringla leaf", which is kept in the National and University Library of Iceland. The text is part of Óláfs saga helga. The chronology of Thorfinn's life is problematic, the dating of his assumption of the earldom being an example. The Heimskringla states that Thorfinn was 5 years old when his father Sigurd was killed at Clontarf, reliably dated to 1014. St Olaf's saga states that Thorfinn "took the earldom when he was five winters old, and he ruled for more than sixty winters" although this implies a very late death date of 1074. One version of the Icelandic Annals has his rule lasting 52 years, providing the more commonly quoted year of death as c. 1065. Duncan (2002) argued that Malcolm came to marry Thorfinn's widow because he spent some or all of the period of MacBeth's reign in Orkney or Caithness at Thorfinn's court. Thorfinn and Malcolm were both descendants of Malcolm II, daughter's son and daughter's grandson respectively, and both had good reason to be hostile to MacBeth and his Moray kinsmen. Malcolm Canmore became king of Scots c. 1058 and the Orkneyinga Saga records that he and Ingibiorg had a son, Duncan who was later king. There is some circumstantial evidence that Ingibiorg may have backed Malcolm's claim to the kingship which adds further weight to a slightly earlier death date for Thorfinn, although the evidence for her marriage to Malcolm is not entirely convincing.
Карл Хундасон деген кім еді ?
Шотландиялық және ирландтық дереккөздерге белгісіз Карл Хундасонның кім екені ұзақ жылдар бойы дау тудырып келеді. Оның болуы тек «Оркней сағасына», әсіресе оның құрамында сақталған «Þórfinnsdrápa» элементтеріне негізделген. Робертсон (1862) Хундасонды Дункан І-ге теңестіруді ұсынды. Скене (1902) Карлдың (немесе Калидің) Хундасонды Кеннет III-тің ұлы «Малькольм МакКеннет» деп атауға кеңес берді. Тағы бір үміткер – Макбет, оның әкесі «Ньял сағасында» «жарл Хунди» деп аталған. Алайда, Томсон (2008) «Оркней сағасы» мен «Святой Олаф сағасы» Хундидің «қысқа ғана өмір сүргенін» және оның ұлы болғаны күмәнді екенін көрсетеді. Андерсон (1990) мұны «аңызға айналған оқиға» деп атап, «жаңылмастың ешқандай шешіміне келуге болмайды» деген қорытындыға келді. Мьюр (2005) «Карл Хундисон» сөзбе-сөз аудармасының «ит баласы шаруа» екенін, бұл сағаны тыңдаған скандинавтар үшін нақты қорлау екенін және «бұл оның нағыз аты емес деп есептеуге болады» дейді. Осыдан, сағаны естігендерге әсер еткенін түсінуге болады, сондықтан белгілі шотландтық тұлғалармен дыбысталуы бойынша іздеудің қажеті жоқ. Томсон «Карл» және «Хунди» есімдерінің басқа контексттерде осылай қолданылғанын, бірақ олардың артында кемсіту мақсаты болмағанын атап өтеді.
The identity of Karl Hundason, unknown to Scots and Irish sources, has long been a matter of dispute. His existence rests solely on the Orkneyinga saga, and more particularly on those elements of Þórfinnsdrápa which are preserved within it. Robertson (1862) proposed that Hundason should be identified with Duncan I. Skene (1902) suggested that Karl (or Kali) Hundason should be identified with "Malcolm MacKenneth", a son of Kenneth III. Another candidate is MacBeth whose father may be called "jarl Hundi" in Njál's saga. However, Thomson (2008) notes that both the Orkneyinga saga and St Olaf's saga suggest Hundi only lived "a short while" and was unlikely to have had a son himself. Anderson (1990) suggested that this is "a fabulous story" and concluded that "[n]o solution to the riddle seems to be justified". Muir (2005) points out that a literal translation of "Karl Hundisson" is "peasant son of a dog", an insult that would have been obvious to Norse speakers hearing the saga and that "we can assume this wasn't his real name". The implication is that there is no purpose in seeking phonetic parallels with known Scots personages. Thomson points out that both "Karl" and Hundi" are names used in other contexts without disparaging intentions
Карл Хундидің ұлы кім болса да, сағада шотландтық Морей немесе Росс билеушісімен болған жергілікті қақтығыс туралы айтылған сияқты: [T] Нарративтің барлығы Торфин мен Карлдың күресінің тоғызыншы ғасырдан бері Оркней графтары, атап айтқанда Рогнвальд ұлы Лют және Сигурд Қаһарлы, Моррей, Сазерленд, Росс және Аргайл князьдары немесе мормарларына қарсы күресінің жалғасы екендігі туралы идеямен сәйкес келеді. Сондықтан Торфиннің жорығы шотланд тәжіне қарсы емес, шотландтар Морей билігіне қарсы күресте оның одақтастары болуы мүмкін. Жергілікті дәстүрге сәйкес, Инвернестен батысқа қарай, Киркхилл маңындағы төбедегі тас үйінділер Торфин мен «Малькольм» арасындағы шайқастың орнын көрсетеді. Бұл орын сол кездегі ортағасырлық Морей иелігінің солтүстік шекарасына жақын болған болуы мүмкін.
Whoever Karl son of Hundi may have been, it appears that the saga is reporting a local conflict with a Scots ruler of Moray or Ross:[T]he whole narrative is consistent with the idea that the struggle of Thorfinn and Karl is a continuation of that which had been waged since the ninth century by the Orkney earls, notably Sigurd Rognvald's son, Ljot, and Sigurd the Stout, against the princes or mormaers of Moray, Sutherland, Ross, and Argyll, and that, in fine, Malcolm and Karl were mormaers of one of these four provinces. It is therefore entirely possible that Thorfinn's campaign was not fought against the Scottish crown as such but that rather the Scots may have been his allies in a struggle they both had against the power of Moray. According to local tradition, a series of stone mounds on a hillside near Kirkhill, west of Inverness, marks the site of a battle between Thorfinn and 'Malcolm'. The location may have been close to the northern boundary of the medieval lordship of Moray at the time.
Христиандық, мораль және билік
[[Файл:Бремен Адалберт Бюкер. Гамбург архиепискобы Адалберттың Бремен соборындағы қазіргі мүсіні, ол Торфинн графымен кездескен болуы мүмкін және Оркни епископы Торулфты тағайындаған. Томсон (2008) осы отбасылық жанжалдарды Оркнинга сагасының басты тақырыбы ретінде анықтайды, ол шамамен 1115 жылы Сент Магнустың шейіт болуымен аяқталады және сага жазушысы «туған-туыс өлтірудің» салдарына үнемі баса назар аударады. Сондай-ақ, ертегіде моральдық элемент бар екені анық, Брузи абыройлы Рёгнвальдтың әкесі және оның ашкөз жартылай бауырымен қарама-қарсы тұрған бейбітшілдік көздеуші ретінде бейнеленген. Осы рөлдерге қарамастан, сага материалдарында Торфинннің христиандығы баса айтылады. Солтүстік аралдарындағы норвегиялықтар көршілес христиан елдерінің күшті ықпалында болған, ал мұндай мемлекеттердегі адамдарға некеге тұру үшін оның заманына дейін крещениеден өту қажет болған болуы мүмкін. Оның иелігінде бейресми түрде пұтқа табынушылық амалдары жүргізілген болуы мүмкін, бірақ археологиялық дәлелдердің салмағы христиандық жерлеудің Оркниде тіпті Торфинннің әкесі Сигурд Хлодвирссонның тұсында да кең таралғанын көрсетеді. Бұдан басқа, Брузидің «Қуатты» Торфинмен салыстырғанда салыстырмалы түрде кішігірім рөлі бар, оның жаулаулары Шотландияның солтүстік материгіне дейін кеңейуді қамтыды және оның билігі Шотландиядағы скандинавиялық ықпалдың шыңы болуы мүмкін. Шындығында, ол Оркни аралдарына барған деген ешқандай жазба жоқ. Епископтық осы ерте кезеңнің әртүрлі кезеңдерінде Йорк және Гамбург-Бремен архиепископтарының билігінде болған көрінеді. Екі епархия Оркни епископын қадірлеуге тағайындау құқығы үшін қатты бәсекелестікке ұшырады. Генрих Лундты Йорк тағайындаған, ал Торулф Гамбург-Бременнің адамы болған деп есептеледі. Адам Бременнің айтуынша, Кнут «ашкөздік пен шектен тыс тамашалаудың зиянды әдетіне» түсіп, содан кейін қайтыс болды. Олаф патша «бөліп билеудің» шеберлігін көрсетті және Брузи мен Торфинннің бәсекелестік талаптары оған толыққанды пайда алуға мүмкіндік берді. Исландиялық жылнамаларда Оркни туралы аз мәлімет бар, бірақ 1021 жылы «Сигурдтың ұлдары Торфинн және Бруси графтары Оркниді Олаф патшаның билігіне тапсырды» деп жазылған. Томсон (2008) оның осы қатардан оңтүстікке келгенінің себебі басып кіретін әскердің басында емес, оның атасының одақтасы ретінде болуы мүмкін деп болжайды. Ол король Кнуттың 1031 жылы Шотландияда Малкольм II, Макбет және үшінші патша «Иемарк» деп аталғандарының бағынуын қабылдағанын айтады. «Иемарк» Эчмарк мак Рагнилл болған болуы мүмкін. Соңында, Торфинннің өлімі билік вакуумын тудырған болуы мүмкін және 1058 жылы король Харальд Хардрадидің жас ұлы Магнус Харальдсон бастаған Ирландия теңізінің аймағына жасалған шабуылға себеп болған. Өзінің тарихи романында «Макбет патша» Найджел Трантер Торфинді Макбеттің жартылай бауыры ретінде бейнелейді, олардың анасы бірдей. Сондай-ақ, ол екеуінің де Римге жасаған қажырлы саяхаттарын бір-бірімен байланыстыруға тырысады. MV Earl Thorfinn – Orkney Ferries компаниясына тиесілі Вестрей, Стронсей және көрші аралдарға қатынайтын Ro-Ro көлік паром. Ол өзінің бауырласы MV Earl Sigurd кемесіне ұқсас. Loganair компаниясы басқаратын Britten Norman Islande (тіркеу нөмірі G BPCA) «Earl Thorfinn, The Mighty» деп аталған.
[[File:Bremen Adalbert Buecker. jpg|thumb|right|Modern statue in Bremen Cathedral of Archbishop Adalbert of Hamburg, who may have met with Earl Thorfinn and who appointed Bishop Thorulf of Orkney. Thomson (2008) identifies these family feuds as being the main theme of the Orkneyinga saga, culminating in the martyrdom of St Magnus c.1115, and that the saga writer regularly emphasises the doom of "kin slaying". It is also clear that there is a moral element to the tale, with Brusi cast as the peacemaker who is father to the noble Rögnvald and who stands in contrast to his greedy half brother. Notwithstanding these roles, Thorfinn's Christianity is emphasised in the saga materials. The Norse in the Northern Isles would have been strongly influenced by the neighbouring Christian countries and it is likely that marriages to individuals from such polities would have required baptism even before his time. Informal pagan practice was likely conducted throughout his earldom, but the weight of archaeological evidence suggests that Christian burial was widespread in Orkney even during the reign of Sigurd Hlodvirsson, Thorfinn's father. Furthermore, Brusi has a relatively minor role to play compared to Thorfinn "the Mighty", whose conquests included expansion well into north mainland Scotland and whose rule may have marked the zenith of Scandinavian influence in Scotland. indeed there is no record of his ever having visited Orkney. The bishopric appears to have been under the authority of the Archbishops of York and of Hamburg Bremen at different times during this early period.#tag:ref|The two dioceses were fierce rivals for the right to consecrate a Bishop of Orkney. It is presumed Henry of Lund was appointed by York whilst Thorulf was Hamburg Bremen's man. Adam of Bremen recorded that the former embezzled Cnut and delighted in the "pestiferous practice of drunkenness and gluttony" that led to his death. King Olaf was a "skilled practitioner" of divide and rule and the competing claims of Brusi and Thorfinn enabled him to take full advantage. The Icelandic annals have little to say about Orkney but under the year 1021 it is recorded that "Earl Thorfinn and earl Brusi, Sigurd's sons, gave the Orkneys into the power of King Olaf." Thomson (2008) suggests that his presence so far south may have been as an ally of his grandfather rather than at the head of an invading army. He adds that King Cnut was in Scotland c. 1031 receiving the submission of Malcolm II, MacBeth and a third king called "Iehmarc"#tag:ref|It is likely that "Iehmarc" was Echmarcach mac Ragnaill. Finally, Thorfinn's death may have created a power vacuum and been a cause of the invasion of the Irish Sea region nominally led by King Harald harðraðis young son Magnus Haraldsson dated to 1058. In his historical novel MacBeth the King Nigel Tranter portrayed Thorfinn as a half brother of Macbeth, with a common mother. It also seeks to tie together the pilgrimages made to Rome by both, as one and the same. The MV Earl Thorfinn is a Ro Ro vehicle ferry operated by Orkney Ferries on the northern route to Westray, Stronsay and neighbouring isles. It is identical to its sister ship MV Earl Sigurd. The Britten Norman Islande (registration G BPCA) operated by Loganair is named “Earl Thorfinn, The Mighty”
Негізгі дереккөздер
Аноним. Оркней сагасы: Оркни графының тарихы. Аударған: Палссон, Герман және Эдвардс, Пол Джеффри (1981) Penguin Classics. Стурлусон, Снорри Хеймскрингла: Норвегия корольдерінің тарихы, аударған Ли М. Холландер (1992) Техас университетінің баспасы, Остин қаласында қайта басылған.
Anon. Orkneyinga Saga: The History of the Earls of Orkney. Translated by Pálsson, Hermann and Edwards, Paul Geoffrey (1981) Penguin Classics. Sturluson, Snorri Heimskringla: History of the Kings of Norway, tr. Lee M. Hollander (1992) Reprinted University of Texas Press, Austin.
Екіншілік көздер
Андерсон, Алан Орр (1990) Шотландия тарихының алғашқы деректері 500–1286 жж., 1-том. Түзетулермен қайта басылды. Пол Уоткинс, Стэмфорд. Андерсон, Алан Орр (1922) Шотландия тарихының алғашқы деректері 500–1286 жж., 2-том. Оливер мен Бойд. Эдинбург. Кроуфорд, Барбара, Скандинавиялық Шотландия. (1987) Лестер университетінің баспасы, Лестер. Дональдсон, Гордон (1990) Солтүстік достастық: Шотландия мен Норвегия. Saltire Society, Эдинбург. Даунем, Клэр (2007) Ұлыбритания мен Ирландияның викинг патшалары: Иварр әулеті 1014 ж. дейін. Эдинбург. Dunedin Academic Press. Дункан, А. А. М. (2002) Шотландия патшалығы 842–1292 жж.: Мұрагерлік және тәуелсіздік. Эдинбург университетінің баспасы, Эдинбург. Грегори, Дональд (1881) Шотландияның батыс жоталары мен аралдарының тарихы 1493–1625 жж. Эдинбург. Birlinn. 2008 ж. қайта басылды – бастапқыда Томас Д. Моррисон басып шығарған. Мьюр, Том (2005) Сагалардағы Оркни: Исландия сагаларында баяндалған Оркни графының тарихы. The Orcadian. Киркволл. Тейлор, А. Б. (1937) "Карл Хундасон: Шотландия королі" Шотландия антиквариат қоғамының еңбектерінде. LXXI том, 334–340 беттер. Томсон, Уильям П. Л. (2008) Оркнидің жаңа тарихы. Эдинбург. Birlinn. Уатт, Д. Э. Р. және Мюррей, А. Л. (ред.) (2003) Fasti Ecclesiae Scoticanae Medii Aevi Ad Annum 1638. Эдинбург. Шотландияның мұрағат қоғамы. Уатт, Д. Э. Р. (1994 жылғы күз) "1203 жылға дейінгі аралдардағы епископтар" The Innes Review. XLV № 2. Уильямс, Энн; Смит, Альфред П.; және Кирби, Д. П. (1991) Қараңғы Британияның биографиялық сөздігі. Psychology Press. Вулф, Алекс (2007) Пиктлендтен Альбаға дейін, 789–1070 жж. Эдинбург. Эдинбург университетінің баспасы.
Anderson, Alan Orr (1990) Early Sources of Scottish History A. D 500–1286, volume 1. Reprinted with corrections. Paul Watkins, Stamford. Anderson, Alan Orr (1922) Early Sources of Scottish History A. D 500–1286, volume 2. Oliver and Boyd. Edinburgh. Crawford, Barbara, Scandinavian Scotland. (1987) Leicester University Press, Leicester. Donaldson, Gordon (1990) A Northern Commonwealth: Scotland and Norway. Saltire Society, Edinburgh. Downham, Clare (2007) Viking Kings of Britain and Ireland: The Dynasty of Ívarr to A. D. 1014. Edinburgh. Dunedin Academic Press. Duncan, A. A. M. (2002) The Kingship of the Scots 842–1292: Succession and Independence. Edinburgh University Press, Edinburgh. Gregory, Donald (1881) The History of the Western Highlands and Isles of Scotland 1493–1625. Edinburgh. Birlinn. 2008 reprint – originally published by Thomas D. Morrison. Muir, Tom (2005) Orkney in the Sagas: The Story of the Earldom of Orkney as told in the Icelandic Sagas. The Orcadian. Kirkwall. Taylor, A. B. (1937) "Karl Hundason: King of Scots" in the Proceedings of the Society of Antiquaries of Scotland. LXXI pp. 334–340. Thomson, William P. L. (2008) The New History of Orkney. Edinburgh. Birlinn. Watt, D. E. R. and Murray, A. L. (eds) (2003) Fasti Ecclesiae Scoticanae Medii Aevi Ad Annum 1638. Edinburgh. Scottish Record Society. Watt, D. E. R. (Autumn 1994) "Bishops in the Isles before 1203" in The Innes Review. XLV No. 2. Williams, Ann; Smyth, Alfred P.; & Kirby, D. P. (1991) Biographical Dictionary of Dark Age Britain. Psychology Press. Woolf, Alex (2007) From Pictland to Alba, 789–1070. Edinburgh. Edinburgh University Press.