Кіріспе

Канаданың 1885 жылғы иммиграциялық заңнамасы

1885 жылғы Қытай иммиграциялық заңы – Канада Парламенті қабылдаған, Канадаға кіретін барлық қытай иммигранттарынан 50 доллар көлемінде салық алуды көздейтін заң. Ол 1885 жылы жарияланған Қытай иммиграциясы жөніндегі Корольдік комиссияның ұсынымдары негізінде жасалды. Заңға 20 шілде 1885 жылы патшалық келісім берілді және ол 1882 жылы қабылданған АҚШ-тың Қытайлықтарды шығару туралы заңынан кейін қабылданды.

Тарих

1880-жылдардың басында, Канадалық Тынық мұхиты теміржолының (CPR) салынысы кезінде, 17 000-ға жуық қытай иммигранттары жұмысшы ретінде Канадаға келді. Көптеген адамдар Қытайдан келсе, қалғандары Вашингтон, Орегон және Калифорния сияқты АҚШ штаттарынан келді, бұрын теміржолдар мен кен орындарында жұмыс істегендердің ішінде болды. Осылайша, батысқа экономикалық тиімділік әкелу мақсатында 1880-жылдардың басында қытай иммиграциясына қолдау көрсетілді. Сонымен қатар, CPR Канаданы біріктіру үшін құрылды, ал өнеркәсіпшілер оның құрылысын аяқтау үшін арзан еңбек күшіне мұқтаж болды. 1881 жылы негіз салынған CPR, 1885 жылдың 7 қарашасында аяқталды – “жоспардан алты жыл бұрын, соңғы тірек қадағы Крейгеллачиде, Британ Колумбиясында орнатылды”. Оның аяқталуынан кейін қытай иммиграциясына деген қажеттілік күрт азайды. Канадаға иммиграцияның тағы бір себебі – Қытайдағы ауыр саяси және әлеуметтік жағдайлар болды. 1858 мен 1923 жылдар аралығында 44 000-нан астам иммигрант Канадаға келді және олар “қосылуға келмейтін халық” деп есептелді. Комиссияға Жозеф Адольф Шапло мен Джон Гамильтон Грей жетекшілік етті, олар Британ Колумбиясы бойынша өткен жария тыңдауларда қытай иммиграциясы туралы куәліктерді жинады және оларды АҚШ-тың Тынық мұхиты жағалауында алынған куәліктермен салыстырды. 51 адамның куәліктері ұсынылды. Тек екі қытай куәгері – Сан-Францискодағы Қытай консулдығының екі лауазымды тұлғасымен ғана кеңесілді. Экономикалық тиімділік тұрғысынан қытай иммиграциясын қолдайтын, соның ішінде әртүрлі пікірлер білдірілді. Алайда, қытай иммиграциясының жағдайы бойынша басым пікір – оны шектеу қажеттігі туралы болды. Қытайларға қарсы айтылған шағымдар негіссіз және оларды растайтын дәлелдер аз екені анықталды. Бұл қарамастан, комиссия қытай иммиграциясына қарсы орташа заңнаманы ұсынды және әр адамнан 10 доллар көлемінде салық алуды ұсынды.

Іске асыру

Заң комиссияның қорытындылары нәтижесінде қабылданды. Бұл заң дипломаттар, үкіметтік өкілдер, туристер, саудагерлер, ғалымдар және студенттерді қоспағанда, қытайлық иммигранттарға 50 доллар мөлшерінде бас салығы салды. Салынған 50 долларлық бас салық, патша комиссиясы ұсынған 10 доллардан едәуір жоғары болды. Бұл заң Канада тарихында этникалық тегіне байланысты иммигранттарды шеттетуге алғаш рет бағытталған заң болды. Сондай-ақ, ол бірінші бөлімінде «қытайлық иммигрант» терминін «Канадаға кіретін және осы Заңның төртінші бөлімінде көзделген босату құқығына ие емес, қытай тегіндес кез келген адам» деп анықтады. Осылайша, заң қытайлық иммигранттардың санын шектеді, сондықтан 300 тонналық кеме Канадаға тек алты қытайлық иммигрантты тасымалдай алатын болды. 1887 жылы заңға түзетулер енгізіліп, қытай емес еркектерге үйленген қытай әйелдеріне, сондай-ақ теміржол арқылы Канададан өтетін қытай азаматтарына Канадаға кіруге рұқсат берілді. 1892 жылы қосымша түзетулер, Канаданың қытай тұрғындары елден уақытша шығуды қаласа, кету алдында иммиграциялық қызметкерге тіркелуін міндеттеді. 1900 жылы премьер-министр Уилфрид Лориер қытайлық иммигранттардың ағыны тоқтамайтынын ескере отырып, бас салығын 100 долларға көтерді. 1903 жылы бұл мөлшер 500 долларға дейін өсті, бұл «қытай жұмысшысының екі жылдық жалақысына тең» болды. Ақырында, 1923 жылы бұл заң «қытайлықтарды шеттету туралы заң» деп те аталатын 1923 жылғы Қытайлық Иммиграция Заңымен алмастырылды, ол қытайлық иммиграцияны толығымен тоқтатты.

Кейінгі оқиғалар мен мұра

Заң күшіне енгеннен кейін Канадада қытай халқына деген көзқарас жағымсыз болып өзгерді. Мысалы, 1890 жылдары Квебек, Монреаль және Торонто қалаларындағы еңбек ұйымдастырушылары қытай иммиграциясына қарсылық танытты. Қытай халқының экономикалық және әлеуметтік ортада болуына наразылық білдіру үшін ел бойынша көптеген тәртіпсіздіктер орын алды. 1887 жылы Ванкуверде қытайлық жерді дайындаушыларға қарсы наразылық болды. Бірнеше белгілі канадалық саясаткерлер осы саясатқа қарсы шықты. Олардың ішінде адам құқықтарын жақтаған Прогрессивті консервативтік партияның мүшесі Джон Дифенбеккер және қытайлықтарға тең емес қарауға қарсылық білдірген CCF мүшесі Стэнли Ноулз болды. CCNC жүргізген келесі сауалнамада "сауалнаманы толтырған 867 жауап берушінің 46 пайызы ресми кешірім сұрауға және жеке құрбандарға символдық өтемақы төлеуге қолдау көрсетті, ал 38 пайызы қоғамдық өтемақының кейбір түрлерін қолдады". "Канадалық қытайлар елдің құрылысына үлкен үлес қосып жатыр. Олар көптеген қиындықтарға қарамастан, маңызды тарихи үлес қосты. Сондықтан, сайлау науқанында айтқанымдай, қытай-канад қауымы бастың салығы үшін кешірім сұрауға және лайықты мойындау мен өтемақы алуға лайық. 2006 жылдың 29 тамызынан бастап Канаданың өтемақы бағдарламасы "жеке бастың салығын төлеушілерге (немесе төлеуші қайтыс болған жағдайда, олардың жұбайына) білім беру және естелік шараларын қаржыландырумен" біріктірілді.

Маңыздылығы

Бұл заң Канада тарихындағы алғашқысы болғандықтан және болашақ шектеу саясаты мен заңдарының негізін салғандықтан, өте маңызды рөл атқарды. Заң бас алымдарының заңдық негізін қалады, олар кейін одан да қатаң түрде күшейтілді. Осының салдарынан, 1940 жылдарға дейін Қытайдан иммиграция күрт азайды.