Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Джордж Палдың 1960 жылғы фильмі
1960 film by George Pal
Сюжет
1900 жылдың 5 қаңтарында төрт дос Лондонға өнертапқыш досы Джорджтың үйіне кешкі асқа келеді. Ол бір кезде жоқ, кейін кенеттен шаршаған күйде пайда болады. Ол өзіне не болғанын айтады. Жаңа жыл қарсаңында өткен кешкі ас кезінде Джордж уақыттың төртінші өлшем екенін айтқан. Ол Дэвид Филбиге, доктор Филип Хиллерге, Энтони Брайдуэллге және Уолтер Кемпке уақыт машинасының кішкентай моделін көрсетеді. Құрылғыдағы шағын тұтқаны басып, ол жылдам жоғалып кетеді. Джордж оның уақыт бойынша алға жылғанын айтады, бірақ достары күмәнданады. Топ Джорджтың үйінен кетеді, Филби өте тартынды, себебі Джорджтың қалыпты еместігін сезеді. Джордж жеке зертханасына барып, толық көлемді уақыт машинасына ие болады. Джордж уақытты алға жылжытады, бастапқыда шамалы қадамдармен, содан кейін 1917 жылға дейін. Ол Филбидің ұлы Джеймспен кездеседі, ол Филби соғыста қаза тапқанын айтады. Джордж уақыт машинасына оралып, 1940 жылы "Блиц" кезінде тоқтап, өзін "жаңа соғыстың" ортасында табады. Содан кейін Джордж 1966 жылға сапар шегеді. Әуе шабуылы сақшыларының дауысы естіліп, адамдар бомбалаудан қорғанышқа асығып жатыр. Егде жас Джеймс Филби Джорджты жасырынуға шақырады. Джордж уақыт машинасына "атомдық спутниктің" жарылысынан және жергілікті жанартаудың атқылауынан кейін мүжіліп оралады. Жақындап келе жатқан лава көтеріліп, суынып, қатып, Джорджты болашаққа сапар шегіп бара жатқанда тұтқындап алады. Ақырында лава тоқтатылып, жасыл, табиғи ландшафт ашылады. Джордж 802,701 жылдың 12 қазанында сфинкстің табанының жанында тоқтайды. Ол қарапайым киім киген, өзен жағасында жиналған жас жігіттер мен қыздарды кездестіреді. Ағыспен кетіп бара жатқан әйел көмекке шақырып айқайлайды. Оның бейжай серіктері ештеңе істемейді, Джордж оны құтқарады. Оның аты Вина, ал оның халқы Элой; олар машиналарды пайдаланбайды, жұмыс істемейді немесе оқымайды және өздерінің тарихын білмейді. Оларға әрдайым тамақ беріледі. Бір жігіт Джорджға кітапхананы көрсетеді, бірақ кітаптар қол тигізгенде шаңға айналады. Ашуланып, ол кетуге шешім қабылдайды, бірақ оның машинасы жабық сфинкстің ішіне сүйреледі. Оның қасында тұратын Вина Морлоктар кінәлі екенін айтады, олар тек түнде ғана шығатынын ескертеді. Жарақатты Морлок секіріп шығып, Винаны алып кетуге тырысады, бірақ Джорджтың жаққан шырағы оны тоқтатады. Келесі күні Вина Джорджға ландшафт бойынша орналасқан күмбезді құрылымдарды, Морлоктардың үңгірлеріне апаратын ауа шахталарын көрсетеді. Сондай-ақ Вина Джорджға ежелгі мұражайды көрсетеді, онда "сөйлейтін жүзіктер" 326 жылға созылған және атмосфераны ластаған шығыс пен батыстың арасындағы соғыс туралы айтады. Тағы бір жүзік адамзаттың тіршілік үшін күресін сипаттайды; көптеген адамдар жер астында өмір сүрді, ал кейбіреулері ақырында жер бетіне оралды. Джордж бұл Морлоктар мен Элойдың пайда болуына себеп болған түрленудің басталуы екенін түсінеді. Ол шахтадан түсуге асығады, бірақ сиреналардың дауысын естіп, сфинкстен шыққан дыбысты естігенде тоқтап қалады. Элойлар гипнозға түскендей күйге енеді және сфинкстің табанындағы ашық есіктерге қарай беттейді. Сиреналар тоқтап, есіктер жабылады, Вина мен басқалар ішке қамалады, ал сырттағылар тек кетеді. Джордж ауа шахталары арқылы үңгірге кіреді. Ол Морлоктардың Элойларды тамақ ретінде өсіретінін біледі. Ол Винаны тауып, жаратылыстармен күреседі, ақырында Элойларды өзін қорғауға шақырады. Джордж отты жағып, Элойларды су бетіне көтерілуге шақырады. Оларға шахталарға ағаш бұтақтарын тастауды бұйырады. Соның салдарынан үңгірлер өртеліп, құлайды. Келесі күні таңертең сфинкстің есігі ашылады. Джордж өзінің уақыт машинасының ішінде екенін көреді. Сфинкске кіргенде есіктер жабылып, Морлоктар Джорджға шабуыл жасайды. Ол машинасымен қашып, 1900 жылға оралады. Джордж оқиғасын айтқаннан кейін, достары күмәнданады. Ол Вина берген гүлді шығарады, ал ботаник Филби оның бұрын белгісіз түр екенін айтады. Джордж қонақтарына жақсы кеш тілейді. Бірақ Филби көп ұзамай Джордж пен оның уақыт машинасының жоғалып кеткенін көреді. Үй шаруасын атқаратын Миссис Уочет үш кітаптан басқа ештеңе жоғалмағанын айтады, оларды оның анықтауы мүмкін емес. Миссис Уочет Джордж қайтып келе ме деп ойлағанда, Филби "оның әлемдегі барлық уақыты бар" дейді.
On January 5, 1900, four friends arrive for a dinner at the London home of their inventor friend George. He is absent, then suddenly appears, bedraggled and exhausted. He recounts what happened to him. At the group's earlier dinner on New Year's Eve, George stated that time is the fourth dimension. He shows David Filby, Dr. Philip Hillyer, Anthony Bridewell, and Walter Kemp a scale model time machine. When a tiny lever on it is pressed, the device quickly disappears. George says it went forward in time, but his friends are skeptical. The group leaves George's house, Filby reluctantly, as he senses George is not himself. George then retires to his private laboratory that holds a full size time machine. George travels forward in time, first in small increments, and then to 1917. He meets Filby's son, James, who says Filby died in a war. George returns to the time machine and stops in 1940 during the Blitz, finding himself in the midst of "a new war". A disillusioned George then travels to 1966. People are rushing to fallout shelters as air raid sirens are blaring. An elderly James Filby urges George to take cover. George barely makes it back to his time machine as an "atomic satellite" detonates, causing a local volcanic eruption. The approaching lava rises, cools, and hardens, trapping George as he travels far into the future. Eventually the lava wears away, revealing a lush, unspoiled landscape. George stops on October 12, 802,701, near the base of a sphinx. He encounters young men and women wearing simple clothing gathered by a stream. One woman, carried off by the current, screams for help. When her indifferent companions do nothing, George rescues her. She is named Weena and her people are the Eloi; they do not operate machines, work, or read, and know little of their history. Their food is always provided for them. One young man shows George a library, but the books crumble to dust when touched. Outraged, he decides to leave, but his machine has been dragged inside the closed sphinx. Weena, who stays with him, says that Morlocks are responsible, noting they only come out at night. A hideous looking Morlock jumps out and tries to drag Weena away, but is warded off by George's lit torch. The next day, Weena shows George domed structures dotting the landscape, air shafts that lead down to the Morlocks' caverns. Weena also shows George an ancient museum where "talking rings" tell of long ago war between east and west that lasted 326 years and contaminated the atmosphere. Another ring describes humanity's struggle for survival; many people lived underground, while some eventually returned to the surface. George realizes this was the beginning of the speciation that resulted in the Morlocks and Eloi. He starts to climb down a shaft, but stops when sirens emerge and blare from the sphinx. The Eloi go into a trance like state and head for the opened doors at the sphinx's base. The sirens stop and the doors close, trapping Weena and others inside, while those outside merely walk away. George enters the caverns through the air shafts. He discovers that the Morlocks raise the Eloi as food. He finds Weena and fights off the creatures, finally inspiring the Eloi to defend themselves. George sets fires and urges the Eloi to climb to the surface. He directs them to drop tree branches down the shafts. The resulting fires cause the caverns to burn, then collapse. The next morning, the sphinx's doors are open. George sees his time machine inside. When he enters the sphinx, the doors close and George is attacked by Morlocks. He escapes in his machine and returns to 1900. After George recounts his story, his friends remain skeptical. He produces a flower Weena gave him, and Filby, an amateur botanist, says it is an unknown species. George bids his guests good evening. Filby returns shortly thereafter to find George and his time machine gone. His housekeeper, Mrs. Watchett, notes that nothing is missing except three books that she is unable to identify. When Mrs. Watchett wonders if George will ever return, Filby remarks that "he has all the time in the world".
Алдын ала өндіріс
Джордж Пал 1940 жылдары жыл сайын Оскар сыйлығына ұсынылып, тоқтатылған анимация саласындағы жаңашылдығымен танымал болды. 1958 жылы Широ Кидо Палға Шочику Продакшнспен бірлесіп романды жапонша бейімдеуді ұсынды. Кидо жобадан бас тартып, Пал Голливудты фильмнің идеясына көндіре алмағаннан кейін, ол MGM-нің британдық студиясының (ол жерде ол «Том Томб» түсірген) өтінішіне жауап берді. Фильмнің басты кейіпкерінің аты (әңгімеде тек «Джордж» деп еске алынады) оны Джордж Палмен де, әңгіменің түпнұсқа ғылыми-фантастикалық авторы Г.Г. (Джордж) Уэллспен де байланыстырады. «Х. Джордж Уэллс» деген жазуды уақыт машинасының мыс тақташасында көруге болады. Фильм тар бюджетпен және бар болғаны 29 күнге жоспарланған түсірілім кестесімен жасалды.
George Pal was already known for his pioneering work with stop motion animation, having been nominated almost yearly for an Oscar during the 1940s. In 1958, Pal was approached by Shiro Kido to co produce a Japanese adaptation of the novel with Shochiku Productions. After Kido left the project and Pal was unable to sell Hollywood on the concept of the film, he found MGM's British studio (where he had filmed Tom Thumb) open to his proposal. The name of the film's main character (alluded to in dialogue only as "George") connects him both with George Pal and with the story's original science fiction writer H. G. (George) Wells. The name "H. George Wells" can be seen on a brass plaque on the time machine. The film was created on a tight budget and given a filming schedule of just 29 days.
Кастинг
Тейлор уақыт саяхатшысы рөліне Палдың бірінші таңдауы болды, олар жобаны талқылаған көптеген түскі ас кештерінен кейін. Тейлор Палдың әртүрлі сахналарды егжей-тегжейлі көрсеткен шиналарына қызығушылық танытқанын мойындады. 1986 жылғы сұхбатында ол өміріндегі кез келген фильмге қарағанда осы фильмдегі рөлі туралы көбірек сұрақтар қойылғанын айтты. Пал бастапқыда Джордж рөліне Дэвид Нивен немесе Джеймс Мейсон сияқты орта жастағы британдық актерді қарастырған. Бірақ кейін ол кейіпкерге спорттық және идеалистік сипат беру үшін жас австралиялық актер Род Тейлорды таңдады. Бұл Тейлордың толық метражды фильмдегі алғашқы басты рөлі болды. Мимие бұрын актерлік тәжірибесі болмағанмен, Вина рөліне іріктеліп алынды. Проба кезінде режиссер Джордж Пал оның әдемі мінезін байқады, бірақ ол бірінші таңдауы болғанына қарамастан, MGM оны қабылдамады. Палтың қысымымен және Тейлор Ширли Найтты қалағанына қарамастан, Мимиеге тағы бір пробаға шақыру жіберілді, онда оған рөл ұсынылды. Тейлор оның актерлік шеберлігінің жетіспеуін байқап, оның "бір қызық хиппи баласы" сияқты көрінетінін және тәжірибесінің болмауы онымен бірге ойнауды қиын ететінін айтты. Мимие Палға жасы туралы жалған айтты, түсірілім басталғанда 17 жаста болса да, өзі 18-де екенін мәлімдеді. Бастапқыда түсірілім алаңында қиналған Мимие, актерлік өнеріне сенімділігі арта келе жақсарып, Пал оның жақсарған актерлік шеберлігін пайдалану үшін оның алғашқы сахналарын қайта түсіруді сұрады.
Taylor was already Pal's first choice to play the time traveller, after having lunch together numerous times where they discussed the project. Taylor admitted being fascinated with Pal's rough drawings detailing various scenes. In a 1986 interview, he commented how he had been asked more questions about his role in this film than any other across his career. Pal originally considered casting a middle aged British actor like David Niven or James Mason as George. He later changed his mind and selected the younger Australian actor Rod Taylor to give the character a more athletic, idealistic dimension. It was Taylor's first lead role in a feature film. Mimieux was cast in the role of Weena despite having no previous acting experience. During a screen test, director George Pal observed an innocent persona she portrayed, yet despite being his first choice, she was turned down by MGM. Following Pal's insistence and despite Taylor's preferred choice being Shirley Knight, Mimieux was asked back for another screen test where she was offered the part. Taylor observed her inability to act, describing how he thought she was like "kind of a strange hippie child" and was concerned that her lack of experience meant she would be difficult to act alongside. Mimieux lied about her age to Pal, stating she was 18 despite being only 17 when filming began. Having initially struggled on set, Mimieux gradually improved as her confidence in acting grew, to the extent that Pal requested that some of her earlier scenes be reshot to take advantage of her improved acting ability.
Дизайн
Уақыт машинасының реквизитін MGM көркемдік директоры Билл Феррари жобалап, Уах Чанг жасады. Бүгінде культты кино туындысы ретінде танылған Ферраридің машинасы үлкен, айналатын сағат механизмінен тұратын шананы еске түсіреді. Диск уақыт арқылы қозғалысты көрсету үшін әртүрлі жылдамдықтармен айналды, айналатын сағат пен күн дискісіндей әсер етеді. Мета-концепциялық тұрғыдан, уақыт машинасының приборлық тақтасындағы латунь пластина оның ойлап табушысын "Х. Джордж Уэллс" деп көрсетеді, бірақ уақыт саяхатшысы диалогта тек "Джордж" деп аталады. Variety журналында жарияланған оң пікірде арнайы эффектілер "таң қалдыратын" деп бағаланып, "Род Тейлор бүгінгі экранның ең талантты жас актерлерінің бірі екенін дәлелдейді" делінген, бірақ фильмнің темпіне қатысты сын айтылып, "басты кейіпкер алыс болашаққа келгеннен кейін оқиға баяулайды" делінген. Harrison's Reports бұл фильмді "керемет ғылыми-фантастикалық мелодрама, күшті ширығу, әрекет және фантастикалық арнайы эффектілерге толы" деп сипаттады, бірақ комикалық элементтердің жетіспеуіне өкініш білдірді. The New Yorker журналынан Уитни Баллиетт жазған жағымсыз пікірде фильм "жақсы, қарапайым идеяны жаман, қарапайым идеяға айналдырады", себебі Голливудтың махаббат сызығын қосады. Ол өндіріс сапасына да көңілі толмады, модельдер "ең арзан Lionel пойызына да жетпейді" деді. The Washington Post газетінен Ричард Л. Коу "жағымсыз" махаббат сызығын ескермегенде, "оқиға қызықты, Пауль Ц. Фогельдің шеберлікпен жасалған камералық трюктері мен Тейлордың Уақыт саяхатшысының ойнаған өнері ерекше тартымды" деді. "Жастар бұны ұнатады, ал ересектер ояу қалады" делінген. The Monthly Film Bulletin журналы фильмнің "Джордж әр уақыт тоқталысында жаңа ортасын зерттейтін көріністерінде ең жақсы екенін" жазды, бірақ актерлік шеберлігі "жеткіліксіз: Род Тейлордың зиялылығы мен эпохалық сезімі жоқ, ол көбірек американдық ғылыми-фантастикалық әлеміне жатады, ал Уина - тек қуыршақ. Дегенмен, Палдың көркемдік шеберлігі мен қиял әлеміне деген шынайы сезімі көп жағдайда көңілді атмосфераны сақтап тұруға көмектеседі". Rotten Tomatoes сайтында фильм 38 сынға сүйене отырып 76% рейтингке ие, ал орташа бағасы 7.0/10. Сайттың сыншыларының консенсусы: "Оның эпаждылығы драмалық шиеленісті азайтуға бейім, бірақ "Уақыт машинасы" Г. Уэллстің әңгімесін көптеген ғылыми-фантастикалық тартымдылықпен және есімде қаларлық визуалды стильмен жандандырады". Metacritic сайтында фильм 9 сынға сүйене отырып 100 балдан 67 балдық орташа рейтингке ие, бұл "жалпы алғанда оң пікірлерді" көрсетеді.
The time machine prop was designed by MGM art director Bill Ferrari and built by Wah Chang. Recognized today as an iconic film property, Ferrari's machine suggested a sled made up of a large clockwork rotating disk. The disk rotated at various speeds to indicate movement through time, evoking both a spinning clock and a solar disk. In a meta concept touch, a brass plate on the time machine's instrument display panel identifies its inventor as "H. George Wells", though the Time Traveler is identified only as "George" in dialogue. A generally positive review in Variety praised the special effects as "fascinating" and wrote that "Rod Taylor definitely establishes himself as one of the premium young talents on today's screen", but faulted the pacing of the film, finding that "things slow down to a walk" once the protagonist arrives in the far distant future. Harrison's Reports called the film "an excellent science fiction melodrama jammed full of suspense, action and out of this world special effects", although the review lamented a lack of comic relief. Whitney Balliett of The New Yorker wrote in a negative review that the film "converts this good simple minded material into bad simple minded material", by including such Hollywood touches as a love interest. He was also unimpressed by the production values, writing that the model sets "don't touch the lowest price Lionel train". Richard L. Coe of The Washington Post wrote that with the exception of the "gooey" love interest, "the tale is an engrossing one, boasting adroit camera tricks by Paul C. Vogel and an exceptionally easy, likable performance of the Time Traveler by Taylor. The youngsters will like this, and their elders will be kept wide awake". The Monthly Film Bulletin wrote that the film was "at its best in the scenes where George explores his new surroundings at each time stop", but found the acting "inadequate: Rod Taylor lacks both intellect and period sense, belonging more to an American science fiction world, and Weena is just a doll. Nevertheless, Pal's visual flair and genuine feeling for his fantasy world help to maintain an entertaining surface for most of the time". On review aggregator Rotten Tomatoes, the film holds a score of 76% based on 38 reviews, with an average rating of 7.0/10. The website's critics consensus reads, "Its campy flourishes tend to subdue its dramatic stakes, but The Time Machine brings H. G. Wells' story to life with plenty of sci fi charm and a colorful sense of visual design." On Metacritic, the film has a weighted average score of 67 out of 100 based on nine critics, indicating "generally favorable reviews".
Кассалық жинақ
MGM деректеріне сәйкес, фильм АҚШ және Канадада 1 610 000 доллар, ал басқа елдерде 1 миллион доллар табыс етіп, 245 000 доллар пайдаға ие болды. Kine Weekly журналы 1960 жылы британдық прокатта оны "табыс әкелуші" фильм деп атады.
According to MGM records, the film earned $1,610,000 in the United States and Canada and $1 million elsewhere, turning a profit of $245,000. Kine Weekly called it a "money maker" at the British box office in 1960.
Марапаттар мен құрметтер
Джин Уоррен мен Тим Бар 1961 жылы "Ең жақсы арнайы эффектілер" номинациясы бойынша "Оскар" сыйлығын жеңіп алды. Фильм 1961 жылы "Ең жақсы драмалық қойылым" үшін "Хьюго" сыйлығына ие болды.
Gene Warren and Tim Baar won the 1961 Academy Award for Best Effects, Special Effects. The film was nominated for the 1961 Hugo Award for Best Dramatic Presentation.
1993 жылғы деректі фильм
1993 жылы Клайд Лукас режиссерлік еткен "Time Machine: The Journey Back" атты деректі қысқаметражды фильм жасалды. Фильмнің үшінші бөлімінде Майкл Дж. Фокс "Болашаққа оралу" фильмінен шыққан DeLorean спорт машинасымен байланысты өзінің тәжірибесі туралы әңгімелейді. Фильмнің соңғы бөлімі сценарийші Дэвид Дунканның қаламынан туған, онда Род Тейлор, Алан Янг және Уит Бисселл 1960 жылғы түпнұсқа фильмдегі рөлдерін қайта ойнайды.
In 1993, a combination sequel documentary short, Time Machine: The Journey Back, directed by Clyde Lucas, was produced. In its third section, Michael J. Fox talks about his experience with the DeLorean sports car time machine from Back to the Future. In the short's final section, written by screenwriter David Duncan, Rod Taylor, Alan Young, and Whit Bissell reprise their roles from the original 1960 film.