Кіріспе

Джордж Палдың 1960 жылғы фильмі

Сюжет

1900 жылдың 5 қаңтарында төрт дос Лондонға өнертапқыш досы Джорджтың үйіне кешкі асқа келеді. Ол бір кезде жоқ, кейін кенеттен шаршаған күйде пайда болады. Ол өзіне не болғанын айтады. Жаңа жыл қарсаңында өткен кешкі ас кезінде Джордж уақыттың төртінші өлшем екенін айтқан. Ол Дэвид Филбиге, доктор Филип Хиллерге, Энтони Брайдуэллге және Уолтер Кемпке уақыт машинасының кішкентай моделін көрсетеді. Құрылғыдағы шағын тұтқаны басып, ол жылдам жоғалып кетеді. Джордж оның уақыт бойынша алға жылғанын айтады, бірақ достары күмәнданады. Топ Джорджтың үйінен кетеді, Филби өте тартынды, себебі Джорджтың қалыпты еместігін сезеді. Джордж жеке зертханасына барып, толық көлемді уақыт машинасына ие болады. Джордж уақытты алға жылжытады, бастапқыда шамалы қадамдармен, содан кейін 1917 жылға дейін. Ол Филбидің ұлы Джеймспен кездеседі, ол Филби соғыста қаза тапқанын айтады. Джордж уақыт машинасына оралып, 1940 жылы "Блиц" кезінде тоқтап, өзін "жаңа соғыстың" ортасында табады. Содан кейін Джордж 1966 жылға сапар шегеді. Әуе шабуылы сақшыларының дауысы естіліп, адамдар бомбалаудан қорғанышқа асығып жатыр. Егде жас Джеймс Филби Джорджты жасырынуға шақырады. Джордж уақыт машинасына "атомдық спутниктің" жарылысынан және жергілікті жанартаудың атқылауынан кейін мүжіліп оралады. Жақындап келе жатқан лава көтеріліп, суынып, қатып, Джорджты болашаққа сапар шегіп бара жатқанда тұтқындап алады. Ақырында лава тоқтатылып, жасыл, табиғи ландшафт ашылады. Джордж 802,701 жылдың 12 қазанында сфинкстің табанының жанында тоқтайды. Ол қарапайым киім киген, өзен жағасында жиналған жас жігіттер мен қыздарды кездестіреді. Ағыспен кетіп бара жатқан әйел көмекке шақырып айқайлайды. Оның бейжай серіктері ештеңе істемейді, Джордж оны құтқарады. Оның аты Вина, ал оның халқы Элой; олар машиналарды пайдаланбайды, жұмыс істемейді немесе оқымайды және өздерінің тарихын білмейді. Оларға әрдайым тамақ беріледі. Бір жігіт Джорджға кітапхананы көрсетеді, бірақ кітаптар қол тигізгенде шаңға айналады. Ашуланып, ол кетуге шешім қабылдайды, бірақ оның машинасы жабық сфинкстің ішіне сүйреледі. Оның қасында тұратын Вина Морлоктар кінәлі екенін айтады, олар тек түнде ғана шығатынын ескертеді. Жарақатты Морлок секіріп шығып, Винаны алып кетуге тырысады, бірақ Джорджтың жаққан шырағы оны тоқтатады. Келесі күні Вина Джорджға ландшафт бойынша орналасқан күмбезді құрылымдарды, Морлоктардың үңгірлеріне апаратын ауа шахталарын көрсетеді. Сондай-ақ Вина Джорджға ежелгі мұражайды көрсетеді, онда "сөйлейтін жүзіктер" 326 жылға созылған және атмосфераны ластаған шығыс пен батыстың арасындағы соғыс туралы айтады. Тағы бір жүзік адамзаттың тіршілік үшін күресін сипаттайды; көптеген адамдар жер астында өмір сүрді, ал кейбіреулері ақырында жер бетіне оралды. Джордж бұл Морлоктар мен Элойдың пайда болуына себеп болған түрленудің басталуы екенін түсінеді. Ол шахтадан түсуге асығады, бірақ сиреналардың дауысын естіп, сфинкстен шыққан дыбысты естігенде тоқтап қалады. Элойлар гипнозға түскендей күйге енеді және сфинкстің табанындағы ашық есіктерге қарай беттейді. Сиреналар тоқтап, есіктер жабылады, Вина мен басқалар ішке қамалады, ал сырттағылар тек кетеді. Джордж ауа шахталары арқылы үңгірге кіреді. Ол Морлоктардың Элойларды тамақ ретінде өсіретінін біледі. Ол Винаны тауып, жаратылыстармен күреседі, ақырында Элойларды өзін қорғауға шақырады. Джордж отты жағып, Элойларды су бетіне көтерілуге шақырады. Оларға шахталарға ағаш бұтақтарын тастауды бұйырады. Соның салдарынан үңгірлер өртеліп, құлайды. Келесі күні таңертең сфинкстің есігі ашылады. Джордж өзінің уақыт машинасының ішінде екенін көреді. Сфинкске кіргенде есіктер жабылып, Морлоктар Джорджға шабуыл жасайды. Ол машинасымен қашып, 1900 жылға оралады. Джордж оқиғасын айтқаннан кейін, достары күмәнданады. Ол Вина берген гүлді шығарады, ал ботаник Филби оның бұрын белгісіз түр екенін айтады. Джордж қонақтарына жақсы кеш тілейді. Бірақ Филби көп ұзамай Джордж пен оның уақыт машинасының жоғалып кеткенін көреді. Үй шаруасын атқаратын Миссис Уочет үш кітаптан басқа ештеңе жоғалмағанын айтады, оларды оның анықтауы мүмкін емес. Миссис Уочет Джордж қайтып келе ме деп ойлағанда, Филби "оның әлемдегі барлық уақыты бар" дейді.

Алдын ала өндіріс

Джордж Пал 1940 жылдары жыл сайын Оскар сыйлығына ұсынылып, тоқтатылған анимация саласындағы жаңашылдығымен танымал болды. 1958 жылы Широ Кидо Палға Шочику Продакшнспен бірлесіп романды жапонша бейімдеуді ұсынды. Кидо жобадан бас тартып, Пал Голливудты фильмнің идеясына көндіре алмағаннан кейін, ол MGM-нің британдық студиясының (ол жерде ол «Том Томб» түсірген) өтінішіне жауап берді. Фильмнің басты кейіпкерінің аты (әңгімеде тек «Джордж» деп еске алынады) оны Джордж Палмен де, әңгіменің түпнұсқа ғылыми-фантастикалық авторы Г.Г. (Джордж) Уэллспен де байланыстырады. «Х. Джордж Уэллс» деген жазуды уақыт машинасының мыс тақташасында көруге болады. Фильм тар бюджетпен және бар болғаны 29 күнге жоспарланған түсірілім кестесімен жасалды.

Кастинг

Тейлор уақыт саяхатшысы рөліне Палдың бірінші таңдауы болды, олар жобаны талқылаған көптеген түскі ас кештерінен кейін. Тейлор Палдың әртүрлі сахналарды егжей-тегжейлі көрсеткен шиналарына қызығушылық танытқанын мойындады. 1986 жылғы сұхбатында ол өміріндегі кез келген фильмге қарағанда осы фильмдегі рөлі туралы көбірек сұрақтар қойылғанын айтты. Пал бастапқыда Джордж рөліне Дэвид Нивен немесе Джеймс Мейсон сияқты орта жастағы британдық актерді қарастырған. Бірақ кейін ол кейіпкерге спорттық және идеалистік сипат беру үшін жас австралиялық актер Род Тейлорды таңдады. Бұл Тейлордың толық метражды фильмдегі алғашқы басты рөлі болды. Мимие бұрын актерлік тәжірибесі болмағанмен, Вина рөліне іріктеліп алынды. Проба кезінде режиссер Джордж Пал оның әдемі мінезін байқады, бірақ ол бірінші таңдауы болғанына қарамастан, MGM оны қабылдамады. Палтың қысымымен және Тейлор Ширли Найтты қалағанына қарамастан, Мимиеге тағы бір пробаға шақыру жіберілді, онда оған рөл ұсынылды. Тейлор оның актерлік шеберлігінің жетіспеуін байқап, оның "бір қызық хиппи баласы" сияқты көрінетінін және тәжірибесінің болмауы онымен бірге ойнауды қиын ететінін айтты. Мимие Палға жасы туралы жалған айтты, түсірілім басталғанда 17 жаста болса да, өзі 18-де екенін мәлімдеді. Бастапқыда түсірілім алаңында қиналған Мимие, актерлік өнеріне сенімділігі арта келе жақсарып, Пал оның жақсарған актерлік шеберлігін пайдалану үшін оның алғашқы сахналарын қайта түсіруді сұрады.

Дизайн

Уақыт машинасының реквизитін MGM көркемдік директоры Билл Феррари жобалап, Уах Чанг жасады. Бүгінде культты кино туындысы ретінде танылған Ферраридің машинасы үлкен, айналатын сағат механизмінен тұратын шананы еске түсіреді. Диск уақыт арқылы қозғалысты көрсету үшін әртүрлі жылдамдықтармен айналды, айналатын сағат пен күн дискісіндей әсер етеді. Мета-концепциялық тұрғыдан, уақыт машинасының приборлық тақтасындағы латунь пластина оның ойлап табушысын "Х. Джордж Уэллс" деп көрсетеді, бірақ уақыт саяхатшысы диалогта тек "Джордж" деп аталады. Variety журналында жарияланған оң пікірде арнайы эффектілер "таң қалдыратын" деп бағаланып, "Род Тейлор бүгінгі экранның ең талантты жас актерлерінің бірі екенін дәлелдейді" делінген, бірақ фильмнің темпіне қатысты сын айтылып, "басты кейіпкер алыс болашаққа келгеннен кейін оқиға баяулайды" делінген. Harrison's Reports бұл фильмді "керемет ғылыми-фантастикалық мелодрама, күшті ширығу, әрекет және фантастикалық арнайы эффектілерге толы" деп сипаттады, бірақ комикалық элементтердің жетіспеуіне өкініш білдірді. The New Yorker журналынан Уитни Баллиетт жазған жағымсыз пікірде фильм "жақсы, қарапайым идеяны жаман, қарапайым идеяға айналдырады", себебі Голливудтың махаббат сызығын қосады. Ол өндіріс сапасына да көңілі толмады, модельдер "ең арзан Lionel пойызына да жетпейді" деді. The Washington Post газетінен Ричард Л. Коу "жағымсыз" махаббат сызығын ескермегенде, "оқиға қызықты, Пауль Ц. Фогельдің шеберлікпен жасалған камералық трюктері мен Тейлордың Уақыт саяхатшысының ойнаған өнері ерекше тартымды" деді. "Жастар бұны ұнатады, ал ересектер ояу қалады" делінген. The Monthly Film Bulletin журналы фильмнің "Джордж әр уақыт тоқталысында жаңа ортасын зерттейтін көріністерінде ең жақсы екенін" жазды, бірақ актерлік шеберлігі "жеткіліксіз: Род Тейлордың зиялылығы мен эпохалық сезімі жоқ, ол көбірек американдық ғылыми-фантастикалық әлеміне жатады, ал Уина - тек қуыршақ. Дегенмен, Палдың көркемдік шеберлігі мен қиял әлеміне деген шынайы сезімі көп жағдайда көңілді атмосфераны сақтап тұруға көмектеседі". Rotten Tomatoes сайтында фильм 38 сынға сүйене отырып 76% рейтингке ие, ал орташа бағасы 7.0/10. Сайттың сыншыларының консенсусы: "Оның эпаждылығы драмалық шиеленісті азайтуға бейім, бірақ "Уақыт машинасы" Г. Уэллстің әңгімесін көптеген ғылыми-фантастикалық тартымдылықпен және есімде қаларлық визуалды стильмен жандандырады". Metacritic сайтында фильм 9 сынға сүйене отырып 100 балдан 67 балдық орташа рейтингке ие, бұл "жалпы алғанда оң пікірлерді" көрсетеді.

Кассалық жинақ

MGM деректеріне сәйкес, фильм АҚШ және Канадада 1 610 000 доллар, ал басқа елдерде 1 миллион доллар табыс етіп, 245 000 доллар пайдаға ие болды. Kine Weekly журналы 1960 жылы британдық прокатта оны "табыс әкелуші" фильм деп атады.

Марапаттар мен құрметтер

Джин Уоррен мен Тим Бар 1961 жылы "Ең жақсы арнайы эффектілер" номинациясы бойынша "Оскар" сыйлығын жеңіп алды. Фильм 1961 жылы "Ең жақсы драмалық қойылым" үшін "Хьюго" сыйлығына ие болды.

1993 жылғы деректі фильм

1993 жылы Клайд Лукас режиссерлік еткен "Time Machine: The Journey Back" атты деректі қысқаметражды фильм жасалды. Фильмнің үшінші бөлімінде Майкл Дж. Фокс "Болашаққа оралу" фильмінен шыққан DeLorean спорт машинасымен байланысты өзінің тәжірибесі туралы әңгімелейді. Фильмнің соңғы бөлімі сценарийші Дэвид Дунканның қаламынан туған, онда Род Тейлор, Алан Янг және Уит Бисселл 1960 жылғы түпнұсқа фильмдегі рөлдерін қайта ойнайды.