Естімеу қабілеті жоқтар мен естімеу қабілеті барлардың тілдерінің қарым-қатынасынан туындаған тілдер

Кіріспе

Соңындағы есімдердің арасында тілдік байланыс туындаған тіл.

Байланыс тілі немесе байланыс белгісі – есімдердің арасында қол тілінде және есту қабілеті бар адамдардың ауызша тілінде (немесе ауызша тілдің жазбаша немесе қолмен кодталған түрінде) байланыс нәтижесінде пайда болатын тілдің бір түрі немесе стилі. Байланыс тілдері әртүрлі қол тілдері арасында да пайда болады, бірақ мұндай құбылыстарды сипаттау үшін «байланыс белгісі» емес, «пиджин» термині қолданылады. Байланыс тілі «табиғи қол тілі мен оны қоршаған [ауызша] тілдің элементтерін біріктіретін» тіл ретінде сипатталады.

Тілдік байланыс

Тілдік байланыс көптеген саңырау қауымдастықтарында кең таралған құбылыс, олар көбінесе ауызекі тілдің басым ("есту") мәдениетіне енген. Саңырау адамдар бала кезінен-ақ айналасындағы ауызекі тілге бейімделеді, тіпті оны ауыз оқу немесе жазу арқылы көру мүмкіндігіне ие. Күнделікті өмірде саңырау адамдардың ауызекі тілдермен қарым-қатынасқа түсуі жиі кездеседі. Саңырау балалардың естіп көретін ата-аналары мен мұғалімдері, егер ым тілін қолданса, көбінесе екінші тілді үйренушілер болады, олардың ым тіліндегі стилі ауызекі тілдің әсерін көрсетеді. Ауызекі және ым тілдерін аударғанда тілдер мен тәсілдердің араласуы мүмкін. Дегенмен, екі саңырау адамның арасындағы әңгіме де тілдік байланыстың белгілерін көрсетуі мүмкін. АҚШ-тағы саңырау адамдар ресми жағдайда немесе әңгімелесушімен таныс болмағанда ағылшын тіліне жақын ым тілі стилін қолдануы мүмкін. Хуенерфаут Пиджин қолмен жазылған ағылшын тілі және байланыс тілдері, жазу сауаттылығы төмендеу болған ым тілінің қолданушылары үшін қолжетімділікті арттыруға көмектеседі деп санайды. Сесил Лукас естіп көру қабілеті нашарлаған адамдар ым тілін үйренуге тырысқанда, саңырау адамдардың тілдерін қалай өзгертетінін түсіндіреді. Екі ым тілі кездескенде, күтілетін тілдік байланыс құбылыстары пайда болады: сөздік қарыз алу, шетелдік акцент, араласу, кодты ауыстыру, пиджиндер, креолдар және аралас жүйелер. Алайда, ым тілі мен ауызекі тіл арасында сөздік қарыз алу және кодты ауыстыру да кездеседі, бірақ ауызекі және ым тілдері арасындағы байланыс ерекше құбылыстарға әкеледі: саусақтап жазу (төменде қараңыз), саусақтап жазу/ым тілі комбинациясы, бастапқы белгілер, CODA сөйлеуі (төменде қараңыз), TTY әңгімелері, ерінді қозғап айту және байланыс ым тілі. Ауызекі тілдермен ұзақ мерзімді байланыс ым тілдерінің сөздік қоры мен грамматикасына күшті әсер етті. Қарыз аудармалары жиі кездеседі, мысалы, америкалық ым тіліндегі BOY және FRIEND белгілері "жігіт" немесе австралиялық ым тіліндегі DON'T MIND белгісі, MIND сөзінің белгісімен және төңкерілген алақанмен біріктіріліп, теріске шығаруды білдіреді. Қарыз аудармасы толыққанды қабылданып, "туған" (байланыс ым тілінен гөрі) деп есептелген кезде, туған ым тілінің қолданушылары пікірлері әртүрлі болуы мүмкін. Бұл процесс американдық, британдық ым тілдері және австралиялық ым тілі сияқты жақсы құжатталған ым тілдерінде жиі кездеседі. Барлық жағдайларда, саңырау қауымдастығының сауаттылық деңгейінің артуымен, ым тілінің қолданушылары ым тілі мен "ауызекі" тілдің (немесе оның визуалды формаларының) екі тілді болуына бейім. Мұндай екі тілді қауымдастықтарда қарыз аудармалары жиі кездеседі, сондықтан ауызекі тілден грамматикалық құрылымдар да қарызға алынуы мүмкін, бұл метатипия деп аталады. Малкольм Росс былай деп жазады: text= Әдетте, метатипияға ұшыраған тіл (өзгертілген тіл) оның сөйлеушілерінің жеке басын көрсетеді, ал метатипілік үлгіні ұсынатын тіл – қауымдастықтар арасындағы тіл. Өзгертілген тілді сөйлейтіндер өздерінің жеке басын және осы бастың белгісі ретінде өз тілін жақсы білетін тығыз қауымдастықты құрайды, бірақ кем дегенде, кейбір екі тілді сөйлейтіндер қауымдастықтар арасындағы тілді соншалықты жиі қолданады, олар қоғамдастықтың таңбалық тілінен гөрі оның ішінде жайлырақ сезінеді. Саңырау адамдардың үлесі жоғары халықтарда есту және естімейтін адамдардың екеуі де қолданатын ым тілдері пайда болды, мысалы, Мартаның жүзімдігі ым тілі, Юкатек Майя ым тілі, Адамробе ым тілі және Аль Сайид бедуин ым тілі. Мұндай ортада қандай тілдік байланыс құбылыстары пайда болатыны әлі белгісіз.

Language contact is extremely common in most Deaf communities, which are almost always located within a dominant oral language ('hearing') culture. Deaf people are exposed to the oral language that surrounds them, if only in visual forms like lip reading or writing, from early childhood. Within everyday life it is not uncommon for Deaf people to be in contact with oral languages. Hearing parents and teachers of deaf children, if they sign at all, are usually second language learners, and their signing style will exhibit features of interference from the oral language. A mixing of languages and modes may also occur when interpreting between a spoken and a sign language. However, even a dialogue between two native deaf signers often shows some evidence of language contact. Deaf people in the United States may use a more English like signing style in a more formal setting, or if unfamiliar with the interlocutor. Huenerfauth claims that Pidgin Signed English, as well as contact languages, can create accessibility benefits for users of sign language who have lower levels of written literacy. While Cecil Lucas explains how contact also occurs when deaf signers modify their language for the sake of hearing people who are in the process of learning to use a sign language. When two sign languages meet, the expected contact phenomena occurs: lexical borrowing, foreign "accent", interference, code switching, pidgins, creoles and mixed systems. However, between a sign language and an oral language, lexical borrowing and code switching also occur, but the interface between the oral and signed modes produces unique phenomena: fingerspelling (see below), fingerspelling/sign combination, initialisation, CODA talk (see below), TTY conversation, mouthing, and contact signing. Long term contact with oral languages has generated a large influence on the vocabulary and grammar of sign languages. Loan translations are common, such as the American Sign Language signs BOY and FRIEND, forming a compound meaning "boyfriend" or the Auslan partial calque DON'T MIND, which involves the sign for the noun MIND combined with an upturned palm, which is a typical Auslan negation. When a loan translation becomes fully acceptable and considered as 'native' (rather than Contact Signing) is a matter over which native signers will differ in opinion. The process appears to be very common in those sign languages that have been best documented, such as American Sign Language, British Sign Language and Auslan. In all of the cases, signers are increasingly bilingual in both a sign and a "spoken" language (or visual forms of it) as the deaf signing community's literacy levels increase. In such bilingual communities, loan translations are common enough that deeper grammatical structures may also be borrowed from the oral language, which is known as metatypy. Malcolm Ross writes:

text=Usually, the language undergoing metatypy (the modified language) is emblematic of its speakers' identity, whilst the language which provides the metatypic model is an inter community language. Speakers of the modified language form a sufficiently tightknit community to be well aware of their separate identity and of their language as a marker of that identity, but some bilingual speakers, at least, use the inter community language so extensively that they are more at home in it than in the emblematic language of the community. Some populations with a high proportion of deaf people have developed sign languages that are used by both hearing and deaf people in the community, such as Martha's Vineyard Sign Language, Yucatec Maya Sign Language, Adamorobe Sign Language and Al Sayyid Bedouin Sign Language. It is unclear what kind of language contact phenomena, if any, occur in such environments.

Ауызша жазу

Контактілік белгілердің ең айқын құбылыстарының бірі – жазу жүйесі қол белгілерімен көрсетілетін саусақтап жазу. Мұндай жүйеге ие тілдерде қол әліпбиі, көбінесе кеңістіктік, визуалды және көп деңгейлі болатын "туған" грамматикалық формалардан құрылымдық тұрғыдан мүлдем өзгеше. Қол әліпбиі аймақтың басым ауызекі тілінен техникалық терминология сияқты жаңа сөздерді енгізуді жеңілдетеді және фразаларды, есімдерді және жер-су атауларын транслитерациялауға мүмкіндік береді. Олар "at", "so" немесе "but" сияқты қызметтік сөздер үшін де қолданылуы мүмкін.

Пиджин тілінде

Пиджин белгілер ағылшын тілі (PSE, кейде «Пиджин белгілер ағылшын тілі») термині ағылшын тілі мен британдық қол тілі, Жаңа Зеландия қол тілі, Ауслан немесе американдық қол тілі арасында туындайтын түрлі байланыс тілдерін сипаттау үшін жиі қолданылады. Дегенмен, бұл термин қолданылудан шығып барады. Пиджин белгілер ағылшын тілі көбінесе американдық қол тілі мен ағылшын тілінің үйлесімін білдіреді. Есту қабілеті нашар немесе өмірінің кейінгі кезеңдерінде естімей қалған, бұрын ағылшын тілін қолданған адамдар көбінесе АҚШ қол тілі мен ағылшын тілінің қоспасын пайдаланады, бұл PSE деп аталады. PSE-де сөйлемнің көптеген ағылшын сөздері АҚШ қол тілі белгілерін қолдана отырып, ағылшын грамматикасы мен синтаксисіне сәйкес беріледі. Ағылшын тілін түсінетін адамдармен қарымдасқанда, АҚШ қол тілінде сөйлейтін адамдар көбінесе PSE қолданады. PSE-нің түрлі нұсқалары бар, олар ағылшын тілінің күшті әсерінен PSE (іс жүзінде қайта жаңартылған ағылшын тілі) АҚШ қол тіліне лексикалық және грамматикалық жағынан жақын PSE-ге дейін, бірақ АҚШ қол тілі грамматикасының кейбір ерекшеліктерін өзгерте алады.