Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Гүлді өсімдіктер түрі.
Species of flowering plant
Viburnum opulus, немесе жалған жиде (/'//ɡ//ɛ//l//d//ər///) – Еуропа, Солтүстік Африка және Орталық Азияға тән Adoxaceae (бұрын Caprifoliaceae) тұқымдасына жататын гүлді өсімдіктер түрі.
Viburnum opulus, the guelder rose or guelder rose (/'//ɡ//ɛ//l//d//ər///) is a species of flowering plant in the family Adoxaceae (formerly Caprifoliaceae) native to Europe, northern Africa and central Asia.
Сипаттама
Viburnum opulus – жапырақты бұта, 3 метрге дейін биік өседі. Жапырақтары қарама-қарсы, үш бөлікті, ұзын және кең, дөңгелек табанды және тігірілген жиектері бар; олар кейбір шаған жапырақтарына ұқсас, бірақ жапырақ тамырлары басылған, біршама бүршіктелген бетімен оңай ажыратуға болады. Жапырақ бүршіктері жасыл, қақпақша тәрізді қабықшалары бар. Екі жынысты гүлдері ақ, сабақтарының жоғарғы жағында 1,5–2 см диаметріндегі шоғырлар түзеді; әрбір шоғыр ірі (1,5–2 см) стерильді гүлдердің шеңберін қамтиды, олардың жапырақшалары айқын, ал ортасында кішкентай (5 мм) құнарлы гүлдер орналасқан; гүлдер маусым айының басында гүлдейді және жәндіктермен тозаңданады. Жемісі – диаметрі 7–10 мм шар тәрізді, ашық қызыл түсті дәнек, ішінде бір тұқым болады. Тұқымдарды құстар таратуға жаратылған.
Viburnum opulus is a deciduous shrub growing to tall. The leaves are opposite, three lobed, long and broad, with a rounded base and coarsely serrated margins; they are superficially similar to the leaves of some maples, most easily distinguished by their somewhat wrinkled surface with impressed leaf venation. The leaf buds are green, with valvate bud scales. The hermaphrodite flowers are white, produced in corymbs in diameter at the top of the stems; each corymb comprises a ring of outer sterile flowers 1.5–2 cm in diameter with conspicuous petals, surrounding a center of small (5 mm), fertile flowers; the flowers are produced in early summer, and pollinated by insects. The fruit is a globose bright red drupe 7–10 mm diameter, containing a single seed. The seeds are dispersed by birds.
Аттар
"Гельдер розасы" деген атау Голландияның Гелдерланд провинциясымен байланысты, онда "қар шары ағашы" деп аталатын танымал сорт пайда болған деп есептеледі. Басқа да кең таралған атаулары: су егізі, құрышу қабығы, қар шары ағашы, қарапайым қар шары және еуропалық жусанжеміс бұтасы, бірақ бұл өсімдік жусанжеміспен тығыз байланысты емес. Кейбір ботаниктер Солтүстік Американың Viburnum trilobum түрін V. opulus var. americanum Ait. немесе V. opulus subsp. trilobum (Маршалл) Клаусен деп қарастырады.
The common name 'guelder rose' relates to the Dutch province of Gelderland, where a popular cultivar, the snowball tree, supposedly originated. Other common names include water elder, cramp bark, snowball tree, common snowball, and European cranberrybush, though this plant is not closely related to the cranberry. Some botanists also include the North American species Viburnum trilobum as V. opulus var. americanum Ait., or as V. opulus subsp. trilobum (Marshall) Clausen.
Филогения
Viburnum opulus – Viburnum тұқымдасына жататын, құрамында 160-170 түрді қамтитын өсімдік. Ол Opulus кішітүріне жатқызылады, онда көбінесе бес түр кездеседі. Филогенетикалық талдаулар осы түрлердің арасындағы келесідей байланысты көрсетеді:
Viburnum opulus is a member of the Viburnum genus which contains 160 to 170 species. It is classified in the subsection Opulus, which usually contains five species. Phylogenetic analyses suggest the following relationship between those species:
Өсіру
Viburnum opulus гүлдері мен жидектері үшін сәндік өсімдік ретінде өсіріледі, ылғалды, орташа сілтілі топырақтарда жақсы өседі, бірақ көптеген топырақ түрлеріне де жақсы төзімді. "Розеум" сияқты бірнеше сорттар таңдалған, онда барлық гүлдер тек ірі, тұқымсыз гүлдерден ғана құралған, шар тәрізді гүлшоғырлары бар. Бұл бұта өз өңірінде тік өсімдік қабырғалардың, жамылғы егістердің және табиғи ландшафттық егістердің құрамында да қолданылады. Солтүстік Америкада жабайыланған. "Notcutt's Variety", "Roseum" және сары жемісті "Xanthocarpum" сорттары Корольдік бау-бақша қоғамының Бау-бақшалық еңбек сіңіргендері сыйлығына ие болды.
Viburnum opulus is grown as an ornamental plant for its flowers and berries, growing best on moist, moderately alkaline soils, though tolerating most soil types well. Several cultivars have been selected, including 'Roseum', in which all the flowers are only of the larger sterile type, with globular flower heads. The shrub is also cultivated as a component of hedgerows, cover plantings, and as part of other naturalistic plantings in its native regions. It is naturalised in North America. The cultivars 'Notcutt's Variety', 'Roseum' and the yellow fruited 'Xanthocarpum' have gained the Royal Horticultural Society's Award of Garden Merit.
Қолданылуы
Жемісі аз мөлшерде жеуге жарамды, өте ащы дәмі бар; одан желе жасауға болады. Дегенмен, ол жеңіл улы, көп мөлшерде жесе құсу немесе іш кедеруі тудыруы мүмкін. Піскен жемісті құстар көбінесе жемейді, ал адамдар оны ұсағанда шығатын жағымсыз иіс себепті жақын болмайды, оны кейбіреулер "эскі шұлық" немесе "зәр мен құсу" иісі деп сипаттайды. "Крамп қабығы" деген термин дәстүрлі медицинада ауыруды басу үшін қабықты қолданумен байланысты, бірақ оның осы мақсатта немесе басқа да жағдайларда тиімділігін ғылыми тұрғыдан дәлелдеуге болмайды.
The fruit is edible in small quantities, with a very bitter taste; it can be used to make jelly. It is however mildly toxic, and may cause vomiting or diarrhea if eaten in large amounts. The ripe fruit is often ignored by birds and avoided by humans due to a foul smell emitted when crushed, described by some as "musty socks" or "urine and vomit". The term 'cramp bark' is related to the bark's use in traditional medicine for cramps, but there is no scientific evidence of its effectiveness for this use or any other.