Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Гүлді өсімдіктер түрі
Species of flowering plant
Arctium lappa, көбінесе қалың бадақ деп аталады, гобо (牛蒡/ゴボウ) – астра тұқымдасына жататын Еуразия өсімдігі. Оның тамыры көкөніс ретінде қолданылады және бақшаларда өсіріледі. Солтүстік Америка, Австралия және басқа да аймақтардағы азотқа толы топырақта бұл өсімдік жаугершік арамшөпке айналды.
Arctium lappa, commonly called greater burdock, gobō (牛蒡/ゴボウ), is a Eurasian species of plants in the family Asteraceae, cultivated in gardens for its root used as a vegetable. It has become an invasive weed of high nitrogen soils in North America, Australia, and other regions.
Сипаттама
Үлкен көкбауыр – екі жылдық, өте биік өсімдік, биіктігі 2 метрге жетеді. Үлкен, кезектесіп орналасқан, толқынды жиекті, жүрек тәрізді жапырақтары бар, олардың ұзын сабағы және төменгі жағында түк бар. Гүлдері қызғылт түсті және шар тәрізді гүлшоғырларында топталған, олар жиналып шоқтарды құрайды. Олар жаздың ортасында, шілдеден қыркүйекке дейін гүлдейді. Гүлшоғырлары көптеген гүлқалқаншаларынан тұратын қабықшамен қоршалған, олардың әрқайсысы ілгек тәрізді иіліп, піскен жемістерді жануарлардың жүнімен алысқа тасымалдауға мүмкіндік береді. Жемістері – ахеналар; олар ұзын, қысыңқы, қысқа папус түктерімен жабдықталған. Бұл адамдарға, жылқыларға және иттерге қауіпті. Кішкентай, өткір, тікенді папус түктері ахеналардың үстінен оңай ажырап, тіпті жеңіл желмен де таралады – теріге, шырышты қабықтарға және көздерге жабысып, қатты тері тітіркенуіне, тыныс алу жолдарының ауруларына және көз қабынуына (офтальмияға) әкелуі мүмкін. Етті қауырсын тамыры 1 метрге дейін тереңге жетеді.
Greater burdock is a biennial plant, rather tall, reaching as much as It has large, alternating, wavy edged cordiform leaves that have a long petiole and are pubescent on the underside. The flowers are purple and grouped in globular capitula, united in clusters. They appear in mid summer, from July to September. The capitula are surrounded by an involucre made out of many bracts, each curving to form a hook, allowing the mature fruits to be carried long distances on the fur of animals. The fruits are achenes; they are long, compressed, with short pappus hairs. These are a potential hazard for humans, horses, and dogs. The minute, sharply pointed, bristly pappus hairs easily detach from the top of the achenes and are carried by the slightest breeze – attaching to skin, mucous membranes, and eyes where they can cause severe dermal irritation, possible respiratory manifestations, and ophthalmia. The fleshy taproot can grow up to deep.
Ұқсас түрлер
Бұл өсімдікті раубарбамен шатастыруға болады, оның жапырақтары улы. Жапырақ сабақтарының жұмсақ бөліктерін қабықтан тазартып, шикі немесе пісіріп жеуге болады, олардың калориясы төмен. Олар полифенолдарды қамтиды, бұл темірмен таннин кешендерінің түзілуінен беті қараюына және дәмнің ащылануына себеп болады. Бұл полифенолдар кофеилхинол қышқылының туындылары.
The burdock could be confused with rhubarb, the leaves of which are toxic. The tender leaf stalks can be peeled and eaten raw or cooked. and is low calorie. It contains polyphenols that causes darkened surface and muddy harshness by formation of tannin iron complexes. Those polyphenols are caffeoylquinic acid derivatives.
Дәстүрлі медицина
Құрғатылған тамыр бардақ (Bardanae radix) дәстүрлі медицинада қолданылады. Үлкен бардақтың тұқымдары дәстүрлі қытай медицинасында ниубангзи (牛蒡子; кейбір сөздіктерде қытай тілінде тек 牛蒡 niúbàng деп тіркелген) деген атпен қолданылады.
Dried burdock roots (Bardanae radix) are used in traditional medicine. The seeds of greater burdock are employed in traditional Chinese medicine under the name niubangzi (; some dictionaries list the Chinese as just 牛蒡 niúbàng).