Кіріспе

Жүрек хирургиясы процедурасы

Митральды клапанды жөндеу – митральды клапанның тарылуын (жайылуын) немесе қайталануын (сайылуын) емдеу үшін жүрек хирургтары жасап жүргізетін жүрек хирургиясы процедурасы. Митральды клапан – жүректің сол жағындағы “кіретін клапан” болып табылады. Қан өкпеден, онда ол оттегімен толады, өкпелік тамырлар арқылы жүректің сол жақ қарыншасына ағады. Сол жақ қарынша қанға толғаннан кейін, митральды клапан қанды сол жақ қарыншадан жүректің негізгі сорғы камерасы – сол жақ қарыншаға ағызуға мүмкіндік береді. Содан кейін, қарынша жирылып (қысылып), денеге қанды итеру үшін, клапан жабылып, қанның сол жақ қарыншаға немесе өкпеге кері ағып кетуін болдырмайды. Оның екі жапырақшасы немесе құсқыры бар. Митральды клапанды жөндеу әдістеріне клапанның айналасына матамен қапталған сақинаны орнату арқылы жапырақшаларды бір-біріне жақындату (аннулопластика), артық/бос жапырақша сегменттерін алып тастау (төртбұрышты резекция) және жасанды (Gore-Tex) жіптермен жапырақшаларды қайта бекіту кіреді. Митральды клапанға жасалатын процедуралар көбінесе медианды стернотомияны қажет етеді, бірақ инвазивті емес әдістердегі (мысалы, кілт тесігі арқылы жасалатын хирургия) жетістіктер стернотомиясыз (соның салдарынан болатын ауырсыну мен тыртықсыз) операция жасауға мүмкіндік береді. Минималды инвазивті митральды клапан хирургиясы техникалық тұрғыдан күрделірек және тәуекелі жоғары болуы мүмкін. Кейде митральды клапан туа біткен аномалиямен (туғаннан-ақ ақаулы) болады. Көбінесе митральды клапан жасқа байланысты (дегенеративті) немесе ревматизм салдарынан ақаулы болады. Сирек жағдайларда митральды клапан инфекция немесе бактериялық эндокардит салдарынан зақымдануы мүмкін. Митральды қайта ағын ишемиялық жүрек ауруы (коронариялық артерия ауруы) немесе ишемиялық емес жүрек ауруы (дилатациялық кардиомиопатия) салдарынан да пайда болуы мүмкін.

Тарих

1923 жылы Питер Бент Бригам ауруханасының докторы Эллиотт Катлер әлемдегі алғашқы сәтті жүрек клапаны операциясын – митральді клапанды жөндеуді жасады. Науқас – 12 жастағы, комадағы, ревматикалық митральді стенозбен ауырған қыз бала. 1950 жылдары жүрек-өкпе аппаратының (жүрек-аяқ машинасы) құрылымы 1960 жылдары митральді клапанды жасанды клапанмен алмастыруға мүмкіндік берді. Келесі ондаған жылдар бойы митральді клапанды алмастыру, ауыр зақымдалған митральді клапаны бар пациенттер үшін жалғыз хирургиялық шешім болды. Дегенмен, жасанды митральді клапанның бірнеше маңызды кемшіліктері бар. Клапанға инфекция жұғуы мүмкін, бұл қауіпті және емдеуге қиын. Механикалық жүрек клапаны бар пациенттер өмір бойы қанды ұйықтатушы (антикоагулянттар) қабылдауы керек, бұл қан кету қаупін арттырады. Жасанды митральді клапан инсульт қаупін де жоғарылатады. Механикалық жүрек клапаны бар және варфаринмен антикоагуляциялық терапия алатын пациенттер ұзақ мерзімді антикоагуляциялық терапиядан өтуі керек. Бұл олардың ауруханаға барып, ай сайын қан тапсыруын, ал қажет болған жағдайда, деңгейі қалыпқа келгенше жиірек тексеруден өтуін білдіреді. Механикалық клапанға арналған қалыпты көрсеткіштер ересектер үшін INR 2,5–3,5 құрайды. Сонымен қатар, жасанды тінді клапандар орташа есеппен 10–15 жылға дейін тозып, қарт жаста қосымша операцияны қажет етеді. Соңғы 20 жылда кейбір хирургтар зақымдалған клапанды алмастырудың орнына, оны жөндеуге басымдық беріп келеді. Бұл әдістерді француздық жүрек хирургі доктор Ален Карпентье алғаш рет енгізді. Жөндеу операциясы да күрделі жүрек хирургиясын қамтиды, бірақ көптеген пациенттер үшін қанды ұйықтатушыларды қабылдамаудың маңызды артықшылығы бар және ұзақ мерзімді нәтижелерге оң әсер етеді. Барлық зақымдалған клапандар жөндеуге жарамды емес; кейбіреулерінде клапан ауруының деңгейі тым жоғары болып, алмастыру қажет. Көп жағдайда хирург операция кезінде қайсысы – жөндеу, әлде алмастыру дұрыс екенін шешеді. Митральді клапан ауруының ең көп кездесетін түрі – «дегенеративті» немесе «миксоматозды» митральді клапан ауруы бар пациенттерде жөндеу көрсеткіші жоғары, ал ұзақ мерзімді тұрақтылығы өте жақсы. Митральді клапанның белгісіз реггитациясы (қайта ағылуы) бар пациенттерге операция жасаудың оптималды уақыты туралы көп пікірталас болып келді. Митральді клапанды жөндеудің дәстүрлі хирургиялық тәсілі – толық немесе ішінара стернотомия, яғни хирург жүрекке қол жеткізу үшін кеуде сүйегін кеседі. Бұл тәсілді белгиялық Хьюго Ванерман жетілдірген, минимальды инвазивті (порттық кіру) әдістер де бар. Минимальды инвазивті әдіс кеуде сүйегін кесуді қажет етпейді, оның орнына көкірек пен аяқтың жағында бірнеше кішкене тіліктер жасалады. Кардиохирургтар стернотомияның және минимальды инвазивті тәсілдің салыстырмалы артықшылықтары туралы бір пікірге келмейді. Минимальды инвазивті тәсіл аз көзге түсетін мүжік қалдырады, өте семіз пациенттерге пайдалы және пациенттің жақын арада қалыпты өмірге оралуына көмектеседі. Бірақ кейбір кардиохирургтар тәжірибелі орталықтарда орындалмаса, минимальды инвазивті операция байпасс машинасына ұзақ уақыт қосылуға, жөндеу көрсеткішінің төмендеуіне және инсульт қаупінің (бірақ бәрібір аз) артуына әкелуі мүмкін деп санайды. Бір профессор: «Менің ойымша, бұл пациент үшін тек косметикалық пайда әкеледі, ал біз үшін маркетингтік және тәжірибемізді дамытуға көмектеседі, себебі бұл тәжірибемізді өсірудің жақсы жолы». АҚШ-та митральді клапанды жөндеу роботтары да қолданылуда. 2000 жылдары митральді клапанды жөндеудің жаңа стратегиясы бойынша бірнеше сынақтар жүргізілді, бұл стратегияға үлкен жүрек хирургиясы қажет емес. Жамбас артериясы арқылы енгізілген катетер арқылы клапан жапырақшалары бір-біріне тігіледі. Бұл әдіс – тері арқылы митральді клапанды жөндеу – Еуропада қолжетімді, бірақ АҚШ-та әлі де клиникалық сынақтарда жүргізілуде. Бұл өте арнайы техника және тек таңдалған ауруханаларда ғана қолжетімді. Алғашқы сынақтардың нәтижелері бұл дәстүрлі хирургиядан жоғары қауіп төнген пациенттер үшін пайдалы болуы мүмкін екенін көрсетеді. 2000 жылдың қаңтар айында Кубаның Гавана қаласындағы Instituto de Cardiología y Cirugía Cardiovascular институтының дәрігерлер тобы жүрек тоқтатылмай, митральді клапанды жөндеу немесе алмастыру операциясын жасады. Жүрек тоқтатылмай митральді клапанды алмастыру әдісі жүрек тоқтатылып жасалатын әдіспен бірдей қауіпсіз және жүрек тоқтатылып жасалатын әдіске ұсынылатын балама болып табылады.