Кіріспе
Сицилиялық математик және астроном (1494–1575) – итальяндық математик және астроном Франческо Мауролико (латынша: Franciscus Maurolycus; итальянша: Francesco Maurolico; сицилиялық: Francescu Maurolicu; Мессина, 16 қыркүйек 1494 – Мессина, 21/22 шілде 1575) – Сицилия Корольдігінің математигі және астрономы. Ол геометрия, оптика, коникалық қисықтар, механика, музыка және астрономия салаларына үлес қосты. Ол Архимед, Аполлоний, Автолик, Теодосий және Серен сияқты классикалық авторлардың еңбектерін өңдеді. Сонымен қатар, ол математика және математикалық ғылымдар бойынша өзінің ерекше трактаттарын жазды.
the Italian mathematician and astronomer
Francesco Maurolico (Latin: Franciscus Maurolycus; Italian: Francesco Maurolico; ; Sicilian: Francescu Maurolicu; Messina 16 September 1494 Messina 21/22 July 1575) was a mathematician and astronomer from the Kingdom of Sicily. He made contributions to the fields of geometry, optics, conics, mechanics, music, and astronomy. He edited the works of classical authors including Archimedes, Apollonius, Autolycus, Theodosius and Serenus. He also composed his own unique treatises on mathematics and mathematical science.
Өмір
Франческо Мессина қаласында Марули тегімен дүниеге келген, бірақ кейде "Мауроли" деп те айтылады. Ол мемлекеттік қызметкер Антонио Марули мен Пеноччияның жеті ұлының бірі еді. Оның әкесі грек дәрігері, Осман империясы Константинопольді басып алған кезде қашып кеткен. Антонио неоплатондық эллинист Константин Ласкариспен оқыған, сондықтан Франческо әкесі арқылы, сондай-ақ Ласкаристің шәкірттері Франческо Фараоне мен Джакомо Дженовезеден "Ласкариандық" білім алды, олардың ықпалы байқалады. 1534 жылы Франческо Марули өзінің тегін Мауро Ликоға ("жасырын қасқыр" мағынасында) өзгертті, бұған дейін сегіз жыл бойы үзіліссіз Мауро Лисио ("жасырын Аполлон") есімін Мессина академиясының мүшесі ретінде қолданған. 1521 жылдан бері діни қызметке бекітілген және осыған байланысты шіркеуден кіріс алған ол 1550 жылы Мауроликоның шәкірті және меценаты Герачи графы Симон Вентимильяның ұсынуымен Санта-Мария-дель-Парто (Кастельбуонода) монастырының аббаты болып тағайындалды. Ол 1575 жылы табиғи өлімнен қайтыс болды, оба эпидемиясы кезінде математик Contrada Annunziata-ға көшіп кетті: Мессинаның солтүстігіндегі төбелі аймақ, онда Марули отбасының вилласы болған, ол кейде ғалым-гуманистің академиясына орын берген. Ол Мессинадағы Сан-Джованни-ди-Мальта шіркеуіне жерленген, онда оның туыстары Франческо мен Сильвестро Мауролико оның еске алу саркофагын, қоладан жасалған бейнесін және қасқыр мен Сириус жұлдызы бейнеленген Мауроликоның гербін орнатты.
Жетістіктер
1535 жылы Мауролико суретші Полидоро да Караваджомен бірге Мессина қаласына Киелі Рим императоры Карл V кірген кездегі триумф аркаларын (осы құрылымдарға арналған латын жазуларын жазды) жобалауға қатысты. Әкесі сияқты, ол да Мессина монетаханасының басшысы болды және бір кезде Карл V атынан қаланың бекіністерін күтіп ұстауға жауапты болды. Мауролико Карлдың Сицилиядағы вице-королі Хуан де Веганың екі ұлын оқытты және көптеген бай әрі ықпалды адамдардың қолдауын алды. Ол сондай-ақ Клав және Федерико Командино сияқты ғалымдармен хат алмасып жүрді. 1547 жылы ол мүсінші Джованни Анжело Монторсолимен Мессинадағы танымал Орион фонтанының құрылысында ынтымақтасты. Фонтанның жер деңгейіндегі бассейніндегі латын жазулары Мауроликоға тиесілі, сонымен қатар осы монументалды азаматтық мүсінге арналған неоплатондық бағдарламаның көп бөлігі де оның еңбегі. 1548 және 1550 жылдар аралығында ол Сицилиядағы Полина қамалында маркиз Джованни II Вентимильяның қонағы ретінде болды және астрономиялық байқаулар жүргізу үшін қамал мұнарасын пайдаланды. Мауроликоның астрономиялық байқауларының қатарында 1572 жылы Кассиопея шоқжұлдызында пайда болған супернованы көруі де бар. Тихо Браге оның байқауларының толық мәліметтерін 1574 жылы жариялады; бұл супернова қазір Тихоның суперновасы деп белгілі. 1569 жылы ол Мессина университетінің профессоры болып тағайындалды.
Шығармалары
Мауроликоның "Фотисми де люмине эт омбра" және "Диафана" еңбектері жарық сынуымен айналысады және жаңбырдың табиғи құбылысын түсіндіруге тырысты. Ол сондай-ақ камера обскураны зерттеді. "Фотисми" 1521 жылы, "Диафананың" бірінші бөлігі 1523 жылы, екінші және үшінші бөліктері 1552 жылы аяқталды, бірақ барлық материал тек 1611 жылы, өлімінен кейін жарияланды. Оның жарияланбаған қолжазбасы "Compaginationes solidorum regularium" (1537) Платондық денелер үшін Эйлер формуласын қамтиды, бұл Леонард Эйлер оны 1752 жылы дөңес көпбұрыштар үшін жалпылап тұжырымдағанға дейін болды. Оның "Arithmeticorum libri duo" (1575) еңбегінде математикалық индукция арқылы дәлелдеудің алғашқы белгілі мысалы бар. Оның "De momentis aequalibus" (1548 жылы аяқталды, бірақ алғаш рет 1685 жылы жарияланды) пирамида, параболоид сияқты әртүрлі денелердің ауырлық ортасын есептеуге бағытталған. "Sicanicarum rerum compendium" еңбегінде ол Сицилия тарихын баяндады және өмірбаяндық деректерді қосты. Оған осы жұмысты жазуға тапсырыс берілді, ал 1553 жылы Мессина Сенаты оған екі жылға жылына 100 алтын монетадан жалақы берді, осылайша ол осы жұмысты және математикалық еңбектерін аяқтауға мүмкіндік алды. Оның "De Sphaera Liber Unus" (1575) еңбегі Коперниктің күнцентрлік жүйесіне қарсы қатал шабуыл жасайды, онда Мауролико Коперник "нақ осылай қамшымен немесе жазалаумен жазалануға лайық" деп жазды. Мауролико Жерді өлшеу әдістемесін сипаттаған "Cosmographia" еңбегін жариялады, кейіннен Жан Пикард 1670 жылы меридиан доғасының ұзындығын өлшеуде оны қолданды. Мауролико Аристотельдің "Механика" еңбегін және музыка туралы еңбекті жариялады. Ол Ортелиус еңбегі "Theatrum orbis terrarum" еңбегін жинақтап, сондай-ақ "Grammatica rudimenta" (1528) және "De lineis horariis" еңбектерін жазды. Ол Сицилияның картасын жасады, ол 1575 жылы жарияланды. Мауролико ежелгі математикалық мәтіндермен жұмыс істеді: Битиниялық Теодосий, Александриялық Менелай, Питандық Автолик, Евклид, Пергалық Аполлоний және Архимед. Ол жаңа аудармалар жасаған жоқ, бірақ қолданыстағы аудармаларды жетілдіре отырып, грек математикасының жаңа және дұрыс түсіндірмелерін ұсынды.
Өлім және мұра
Ол Мессинада қайтыс болды. Ай кратері Мауролик оның құрметіне аталған. Мессинада оның атымен мектеп бар. 2009 жылы Италияның Мәдени мұра министрлігі Франческо Мауроликоның математикалық еңбектерінің ұлттық басылымын дайындауды жүктеді.